باهاماس

02 سلواغه 1396 حشمت الله نوري

د باهاماس رسمي نوم د باهاماس کامنوېلټ دولت دی.
باهاماس په کارابین سمندرګي کې د منځنۍ امریکا له ټاپویيزو هېوادونو يو دی چې د امریکا د فلوریډا ایالت ختیځې خوا ته د لویدیځ طول البلد له ۲۳ تر ۲۷ او د شمالي عرض البلد له ۲۳ تر ۷۹ درجو په منځ کې موقعیت لري.
پراخوالی یې ۱۳۸۸۰ کيلومتره یا ۵۳۳۸ میله مربع دی چې له دې پلوه د نړۍ ۱۶۱ م هېواد دی.
باهاماس د اتلس سمندر او کارابین له اوبو سره د ګاونډیتوب له امله لنده او توده سمندري هوا لري.
په باهاماس کې د صنعتي سیمو پراختیا، د شاوخوا اوبو تودوالي او بې ساري سمندري توپانونو د باهاماس په هوا ژور اغېز کړی. باهاماس د اورښت له ډېروالي سره سره د پام وړ سیندونه نه لري.
پلازمېنه يې ناسو ښار دی. د دغه هېواد د وګړو شمېر څه کم ۴۰۰ زرو تنو ته رسېږي. په هر کيلومتر مربع خاوره کې يې ۲۴ تنه ژوند کوي، ۸۲ سلنه اوسېدونکي يې په ښاري او پاتې ۱۸ سلنه يې بيا په کليوالي سيمو کې ژوند کوي.
په باهاماس کې د ژوند تمه په منځنۍ توګه ۷۱ کاله ده.
د دغه هېواد ۹۰ سلنه اوسېدونکي تور پوستي، ۴ سلنه یې سپين پوستي، ۲ سلنه يې ګډ او پاتې يې ناپېژاندي دي.
له مذهبي پلوه يې نږدې ټول وګړي د عيسوي دين پيروان دي.
انګليسي د باهاماس رسمي ژبه ده خو لږ شمېر وګړي يې په کرېولي ژبه هم خبرې کوي. ليک يې لاتين دی.
باهاماس ۳۱ ولسوالۍ لري چې لوکایا، فریپورټ، کوپرسټاون، جورج ټاون، هایراک او انډورس ټاون يې لوی او مهم ښارونه دي.
د باهاماس د حکومت بڼه پارلماني ولسواکي ده. د دغه هېواد نوی اساسي قانون د ۱۹۷۳ زېږديز کال د جولای په لسمه نېټه نافذ شوی چې څو ځلې نوي بدلونونه پکې راغلي دي.
باهاماس پاچا هم لري، چې واک ورته په ميراثي توګه پاتې کېږي. پاچا بيا د اجرايي چارو لپاره ګورنر جنرال هم ګوماري. په باهاماس کې د هغه ګوند یا ګوندونو د ائتلاف مشر چې په ولسي جرګه کې ډېرې رایې وګټي د ګورنر جنرال له خوا د لومړي وزیر په توګه ټاکل کېږي.
د باهاماس پارلمان دوې جرګې لري: مشرانو جرګه چې ۱۶ غړي یې د لومړي وزیر او مخالفو ګوندونو د مشرانو په مشوره د ګورنر جنرال له خوا ټاکل کېږي او پنځه کاله کار کوي. دويمه يې ولسي جرګه ده چې ۳۸ غړي لري او ټول د خلکو په خوښه د ۵ کلونو لپاره غوره کېږي. د باهاماس دولت کولای شي چې هر وخت ولسي جرګه ړنګه او نوې ټاکنې اعلان کړي.
په باهاماس کې د رایې ورکولو قانوني عمر ۱۸ کلني ده او هېڅوک له رايې ورکولو نه محرومېږي.
د باهاماس حقوقي نظام پر برېټانیوي قوانینو ولاړ دی. ستره محکمه او د استیناف محکمه د دغه هېواد تر ټولو لوړ قضایي ارګانونه دي. ستره محکمه یو مشر او ۹ قاضیان لري چې د حقوقي او قانوني خدماتو د کمېسیون له خوا ټاکل کېږي او تر ۶۵ کلنۍ پورې کار کوي.
د باهاماس د استیناف محکمه یو مشر او څلور قاضیان لري چې د حقوقي او قانوني خدماتو د کمېسیون په وړاندیز د ګورنر جنرال له خوا ګومارل کېږي.
په ۲۰۰۸ زېږديز کال کې د کارابین د عدالت محکمه جوړه شوه چې باهاماس یې غړیتوب لري او پرېکړې یې د ۱۵ هېوادونو لپاره نهايي او الزامي اړخ لري.
خپلواک ملي غورځنګ او پرمختلونکی لېبرال ګوند د باهاماس مخکښ سياسي ګوندونه دي.
باهاماس د امریکا د لویې وچې یو شتمن هېواد دی چې اقتصاد یې په سیلانیانو، بانکي خدماتو او هغه صنعتي تولیداتو او خدماتو ولاړ دی چې په سیلانیانو پورې اړه لري. د معلوماتو له مخې د سیلانیانو بانکي او تمویلي خدماتو او نورو اړوندو چارو عواید د باهاماس د کورنيو عوايدو ۶۰ سلنه برخه جوړوي او په دغو سکټورونو کې د باهاماس نږدې ۵۰ سلنه خلکو ته د کار زمينه برابره شوې ده.
په تېرو څو کلونو کې باهاماس ته د ډېرو سیلانیانو ورتګ دې ته لاره هواره کړه چې هلته پر هوټلونو، پارکونو او نورو تفریحي او خدماتي چارو ډېره پانګونه وشي.
په ټوله کې عامه خدمتونه د باهاماس د کورني ناخالص توليد ۹۰ سلنه برخه جوړوي چې په دې کې هم لويه ونډه د سيلانيانو د عوايدو ده.
تر سیلانیانو وروسته تمویلي او بانکي خدمات د باهاماس د اقتصاد دويم غټ سکتور شمېرل کېږي او ۱۵ سلنه ناخالص کورنی تولید ترې ترلاسه کوي.
د کرنې او صنایعو سکتورونه دواړه د باهاماس د ناخالص کورني تولید په جوړښت کې درېیم ځای لري او سلنه یې لسو ته رسېږي؛ خو يوه خبره ده چې د دې دوو سکتورونو وده خورا ټکنۍ ده.
داسې ښکاري چې په راتلونکو کلونو کې به هم د سيلانیانو عواید د باهاماس د اقتصاد د ملا تير بلل کېږي. دغه عواید د امریکا په اقتصاد پورې تړلي ځکه باهاماس ته ورتلونکي ۸۰ سلنه سیلانیان امریکایان دي. اوس اوس د باهاماس دولت او اقتصاد پوهان هڅه کوي چې په سیلانیانو باندې د خپل اقتصاد انحصاري تړلتیا پای ته ورسوي او د اقتصاد نورو سکټورونو ته وده ورکړي.
د باهاماس د ناخالص کورني تولید کلنی ارزښت ۱،۶ ميليارده ډالره دی چې هر کال ۹ سلنه وده کوي.
په دغه هېواد کې د سړي سر کلنی عاید ۲۴۶۳۰ ډالرو ته رسېږي. د ناخالص کورني تولید په سکتوري جوړښت کې يې د کرنې ونډه ۲ سلنه، د صنعت ۸ سلنه او د خدماتو ونډه بيا ۹۰ سلنه ده.
د باهاماس د کار بشري ځواک ۲۰۰۰۰۰ تنو ته رسېږي چې له دې ډلې ۱۶ سلنه وزګار دي او اته سلنه کورنۍ يې بيا د بې وزلۍ تر سرې کرښې لاندې ژوند کوي.
د باهاماس په کلنۍ بودجه کې ۱،۷ ميليارد ډالره عوايد او ۲،۳ ميليارد ډالره لګښتونه شاملېږي.
د کانونو را سپړل او پروسس، دارو درملو، فلزي پايپونو، خوراکي توکو، سمنټو، مالګې او کيمياوي توکو توليد د باهاماس د صنعت لاسته راوړنې دي.
د باهاماس ۱ سلنه ځمکه د کرکيلې وړ ده. د دغه هېواد ۳ سلنه ځمکه څړځایونو، ۳۴ سلنه يې ځنګلونو او پاتې نوره بيا دښتو، غونډیو، غرونو، سیندکیو او د استوګنې کلیوالو سیمو نیولې ده. د دغه هېواد ۳ سلنه خلک د کرنې په سکتور کې په کار بوخت دي او ۲ سلنه ناخالص کورنی تولید يې له همدې سکتور څخه لاس ته راځي. لرګي، ګلان، کېلې او نورې مېوې، سابه، غوښه، لبنیات او هګۍ د دغه هېواد د کرنې او څارویو مهم محصولات دي.
د باهاماس د صادراتو کلنی ارزښت ۹۸۰ ميليونو ډالرو ته رسېږي په داسې حال کې چې د وراداتو ارزښت يې بيا ۳ ميليارده ډالره دی.
امریکا، ترکیه، جنوبي کوریا، هند، جاپان، سنګاپور او کولمبیا د باهاماس تر ټولو مهم او لوی سوداګريز شريکان دي. د دغه هېواد د پيسو واحد د باهاماس ډالر دی.
مالي کلونه یې د جولای له لومړۍ نېټې څخه د بل کال د جون مياشتې تر ۳۰ مې نېټې پورې دوام کوي.
باهاماس ۲۳۹ لويې او ۱۷۰ کارګو بېړۍ او ۶۱ هوايي ډګرونه لري.
د باهاماس د ټلیفون کوډ ۲۴۱-۰۰۱ او د انټرنېټ کوډ يې بيا بي اېس دی. په دغه هېواد کې نږدې ۲۰۰ زره تنه انټرنېټي خدمتونو ته لاسرسی لري. په باهاماس کې موټر د سړک په کيڼ اړخ حرکت کوي.
د باهاماس د راډیو او ټلوېزیون دولتي شرکت چې سوداګریز فعالیت لري دوه ټلوېزیونونه او ۱۵ راډیوګانې لري او په خصوصي برخه کې یې بيا ۱۶ راډیوګاني خپرونې کوي.
په باهاماس کې څلور ورځپاڼې او ۷۵ اونیزې، میاشتنۍ او مهالنۍ هم خپرېږي.
باهاماس د نړۍ له کوچنیو خو خوندي، هوسا، شتمنو او ښایسته هېوادونو څخه دی چې خورا ډېر سيلانيان پرې ور مات دي.
د باهاماس ۹۵ سلنه خلک په لیک او لوست پوهېږي چې منځنۍ، مسلکي یا لوړې زده کړې لري. زده کړې په باهاماس کې له ۵ کلنۍ تر ۱۶ کلنۍ پورې جبري او وړيا دي.
د بهرنیو چارو وزارت د ستراتېژیکو مطالعاتو مرکز په کتاب کې د باهاماس پېژندګلوي نشته او دا دواړه هېوادونه هېڅ راز اړیکې نه لري.
له افغانستان تر باهاماس پورې د هوا له لارې فاصله ۱۲۵۱۳ کيلومترو ته رسېږي.
د کابل او ناسو زماني توپیر نهه نيم ساعته دی.

دغه مطلب ته ستوری ورکړه
(0 رایې)

خپل نظر ورکړئ

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.