د سوداګرۍ مرستیالان او د کاروبار دندې

08 غبرګولی 1397 ليکنه: ګلاب بهار

د سوداګرۍ مرستیالان له ټولو هغو فعالیتونو او وسايلو څخه عبارت دي چې د توکو په انتقال کې مرسته کوي یا يې له تولیدوونکو څخه مصرفوونکو ته رسوي. دلته یې په لنډه توګه يادونه کوو:
الف- ترانسپورت: په پخوانیو وختونو کې د توکو لېږد له يوه ځای څخه بل ځای ته زیاتې ستونزې لرلې، خو نن سبا د ټکنالوژۍ په پرمختګ سره توليد په يوه ځای کې او مصرف په بل ځای کې صورت نيسي، ځکه نن سبا د ترانسپورت پرمختللې وسيلې موجودې دي چې د اجناسو په حمل او نقل کې ډېرې گټورې تمامېږي او اجناس له توليدځای څخه تر مصرف ځای پورې په اسانۍ سره رسېږي.
ب‌- بيمه: د توکو او اجناسو د توليد له لومړۍ مرحلې څخه نيولې تر خرڅلاو پورې توکو او اجناسو ته ډېر خطرونه موجود وي، سوداګر او متشبثین د خپلو مالونو د ساتنې په خاطر خپل مالونه بيمه کوي او له هغو زیانونو څخه ځان ساتي چې په راتلونکې کې یې راتګ ممکن وي. که بيمه شوي مال ته کوم نقصان ورسېږي، نو د هغه مال تاوان د بيمې کمپنۍ په غاړه اخلي او مالک د تاوان څخه بچ کېږي. که کوم مال بيمه شوی نه وي نو نقصان یې ټول د مالک په غاړه وي. د بيمې په مرسته کاروبارونه وده کوي، ځکه چې په دې وجه د کاروبار يوه اندازه خطرونه د بيمې شرکت ته انتقاليږي.
ج‌- ګدام: توکي او اجناس چې هر کله د توليد د ځای څخه مارکېټ ته ورسېږي، نو ضروري نه ده چې سملاسي دې خرڅ شي، ځکه شاید په مارکېټ کې مناسب قېمت یا تقاضا موجوده نه وي، نو د دې لپاره باید توکي او اجناس ګدام کړای شي او د مناسبې تقاضا په وخت کې دې ترې استفاده وشي، خو دا خبره بايد په پام کې ونيول شي چې توکي دې داسې وساتل شي چې ضايعات پکې را نشي، هسې نه چې د ګټې پر ځای له تاوان سره مخ شي.
د‌- بانک: د کاروبار د پرمخ بېولو لپاره پانګه او سرمایه کلیدي رول لـري، ځکه له پانګې پرته څوک نه شي کولی چې د اجناسو پېر او پلور ترسره کړي. نو د دې لپاره چې یو کاروبار د پراختیا لوړو پوړیو ته ورسېږي، متشبثین اړ دي چې په کافي اندازه پانګه اماده کړي، په دغه برخه کې متشبثین د بانکونو او نورو مالي ادارو څخه پيسې لاسته راوړي او بانک نه يوازې دا چې دوی ته پيسې ورکوي، بلکې نورو هېوادونو ته د دوی پيسې په اسانۍ سره لېږي.
و‌- اشتهارات: اشتهار داسې يو فن دی چې د توکو په پېر او پلور کې مهمه او کلیدي ونډه لري. اشتهار د اجناسو د پېژندګلوۍ يوه بهترينه وسيله ده چې په دې سره د اجناسو پېر او پلور په زياته پيمانه پراخيږي.
ه‍- تمويل: په پخوا وختونو کې کمپنیو په ډېره کمه اندازه فعالیتونه ترسره کول او د تولید طریقه یې ډېره اسانه او د توکو په تولید کې له انسان څخه کار اخیستل کېدو، نو له همدې کبله د کاروبار لپاره تمويل ته ډېره اړتیا نه وه، خو د صنعتي انقلاب له راتګ وروسته په نړۍ کې د توکو د تولید طریقه بدله شوه او د توکو تولید په لویه پيمانه ارزښت پیدا کړ او تمویل ته اړتیا پېښه شوه، چې له تمویل څخه موخه د پانګونې په غرض د مالي او پولي وسایلو چمتو کول دي.
‌‌و- مخابرات: د مخابراتو څخه موخه د خبر رسول او اړيکه ده چې کولی شي د کاروبار د پراختیا لامل شي. په مخابراتو کې ټول هغه وسايل شامل دي چې د هغوی په وسیله پیغام او خبر رسول کېږي.
ز- دلال: په اوسني وخت کې چې ډېر زیات اجناس تولیدېږي او مؤلدین نه شي کولی چې دا ټول اجناس یو ځای ته انتقال کړي، نو تجارتي دلالان د اجناسو په لېږدولو کې ډېر مهم رول لوبوي، دوی د خپلې معاوضې په بدل کې د مؤلد او مصرف کوونکي ترمنځ اړیکه پیداکوي او په نتیجه کې د توکو زیات خرڅلاو صورت نیسي.
د کاروبار دندې
د کاروبار مهمې او کلیدي دندې په لاندې ډول دي:
۱-تولیدي دنده: د کاروبار لومړنۍ او مهمه دنده د توکو او خدماتو تولیدول دي تر څو د ټولنې اړتیاوې رفع کړي، سربېره پر دې کاروباریان باید هڅه وکړي چې له سرچینو څخه اعظمي استفاده وکړي، ځکه سرچینې په طبیعت کې محدودې او ختمېدونکې دي، نو که چېرې یو کاروبار برقرار پاتې شي باید د خپلو شته امکاناتو او وسایلو څخه اعظمي استفاده وکړي، ترڅو له یوې خوا يې ګټه کړې وي او له بلې خوا د سرچينو د کموالي څخه خوندي پاتې وي.
۲- مالي دنده: د کاروبار دویمه دنده د پانګې او تمویل برابرول دي، تر څو د خپلو توکو او خدماتو عرضه جاري وساتي.
د پانګې او تمویل برابرولو لپاره دوې سرچینې موجودې دي:
• خپله پانګه
• په سود اخيستل شوې پانګه
۳-مدیریتي دنده: په اوسنيو کاروبارونو کې دا تر ټولو مهمه دنده ده چې د بشري سرچینو د مدیریت د توکو او خدماتو د تولید لپاره منظم پلان، کنټرول او ارزيابي ترسره کړي، تر څو کاروبار ټاکل شويو موخو ته لار پیداکړي.
۴-د نوښت دنده: په اوسنۍ نړۍ کې چې د کاروبارونو تر منځ شدیده سیالي روانه ده او هر کاروباري غواړي چې په بازار کې خپل رقیب ته ماتې ورکړي، نو د یوه کاروبار د ودې او پرمختګ لپاره اړينه ده چې نوي اختراعات او نوښتونه ترسره کړي تر څو په بازار کې خپل رقیب مات او کاروبار ته پراختیا ورکړي.
۵- تشکيلاتي دنده: کاروبار باید یو غښتلی او قوي اداري تشکيل ولري، ځکه قوي اداري تشکیل کولی شي د تکراري لګښتونو مخه ونیسي او کاروبار د پرمختګ خوا ته وهڅوي.
۶-د کنټرول دنده: په کاروبار کې د کنټرول له دندې څخه موخه د خپلو موجوده او تېرو اقتصادي فعالیتونو پرتله کول دي، يعنې کاروباریان باید وخت ناوخت خپل اوسني فعالیتونه له تېرو هغو سره پرتله کړي ترڅو د کاروبار د سطحې اندازه معلومه کړای شي (د کمښت او زيادښت کچه) او که چېرته کومه ستونزه موجوده وه او د کاروبار فعالیتونه يې د تېر په پرتله کم کړي وي، نو مخکې له دې چې ستونزه پراخه شي د هغې د حل لارې چارې دې وسنجول شي.
۷-د محرک دنده: د دې لپاره چې یو کاروبار په پرلپسې ډول پرمختګ وکړي، باید دغه دنده عملي کړي. د دې دندې څخه موخه خپلو کارګرانو ته د اغېزناکې انګېزې انتقال دی چې د انګېزې په انتقال کې باید له بېلابېلو لارو چارو کار واخیستل شي. د بېلګې په توګه کارګرانو ته د امتیازاتو ورکول، د روغتیا په برخه کې د اسانتیاوو برابرول، وخت نا وخت رخصتۍ او داسې نور.
۸-د خطر لګېدنې دنده: هر کاربارو شاید د یو لړ ستونزو او خطراتو سره مخ شي، د دې دندې څخه په استفادې سره مخکې له دې چې کاروبار د کوم خطر سره مخ شي، کاروباریان باید د خطر لګېدنې لپاره چمتو واوسي او باید مخکې له مخکې خپل کاروبار بيمه کړي، تر څو د احتمالي پېښو په وخت کې يې کاروبار د منحل کېدو څخه خوندي و اوسي.
۹- د بازار موندنې دنده: په یوويشتمه پېړۍ کې د کاروبار لپاره د بازار موندنې دنده تر ټولو مهمه دنده ده، تر څو توکي او خدمات د مؤلد څخه مستهلک ته ورسوي. د بازار موندنې دنده ټول هغه فعالیتونه او کړنې رانغاړي، چې د توکو او خدماتو په پېر او پلور، توزيع، ترانسپورت او ګدام پورې اړه ولري.
۱۰- د ټولنيز مسوولیت دنده: د دې دندې په نظر کې نيولو سره د کاروبار هدف باید یوازې د ګټې ترلاسه کول نه وي، بلکې کاروبارونه باید په داسې طريقې سره طرحه کړای شي چې د ټولنې د پرمختګ سبب هم شي او د دوی غوښتنو او ستونزو ته ځواب ویونکي و اوسي.
په کاروبار کې د ګټې رول
معلومه خبره ده ټول هغه فعالیتونه چې په خصوصي سکټور کې چې د کاروبار په اړه ترسره کېږي، اساسي موخه يې د ګټې ترلاسه کول وي، ځکه ګټه ده چې انسان کار کولو ته هڅوي او د ګټې څخه پرته کاروبار پایښت هم نه شي کولی.
د کاروبار د ګټې په اړه یو عالم وايي: «په کاروبار کې ګټه کول د تېلو په شان ده او کاروبار د موټر؛ که چېرته تېل موجود وي، نو موټر حرکت کولی شي؛ خو که تېل موجود نه وي موټر هېڅ حرکت نه شي کولی، دغه فورمول د کاروبار لپاره هم صدق کوي، که ګټه وي کاروبار به پایښت کوي او که ګټه نه وي، نو کاروبار نه شي کولی چې خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړي».
د کاروبار ګټه په خپله هغه توپير دی چې د مجموعي حاصلاتو او مجموعي مصارفو ترمنځ رامنځته کېږي. ګټه په دوه ډوله ده:
۱-خالصه ګټه: د دې ډول ګټې څخه موخه هغه گټه ده چې متصدي ته د هغه د تنظيمي خدماتو د ادا کولو او په کاروبار کې د گټې او تاوان د ذمه دارۍ د منلو په عوض کې ترلاسه کېږي. یا په بل عبارت، خالصه ګټه د هغه ارزښت څخه عبارت ده چې د ټولو اجناسو او خدماتو پولي مصارفو د منفي کولو نه وروسته ترلاسه کېږي.
۲- ناخالصه گټه: د ناخالصې ګټې څخه موخه د ټولو هغو عوایدو مجموعه ده چې د خرڅلاو پروسې څخه ترلاسه شوې وي، په ناخالصه گټه کې د خالصې گټې سربېره لاندې پيسې هم شاملې دي:
• د متصدي د خپلې ځمکې اجاره
• د پانگې سود
• د کار اجوره
• اتفاقي گټه
• د اجاره دارۍ گټه
کاروبار د لاندې اهدافو لپاره تأسیس کېږي:
الف- د عاید سرچينه: ځینې وختونه بعضې کاروباریان د دې لپاره کاروبار تأسیس کوي، تر څو د هغې له لارې د ژوند اړتیاوې پوره کړي، یعنې د کاروبار د ترلاسه شوې ګټې څخه يې موخه د ژوند د اړتیاوو پوره کول وي.
ب‌- د کاروبار تداوم: ځینې وختونه کاروبارونه په دې موخه تأسیس کېږي تر څو کاروبار په دوامداره توګه پرمخ لاړ شي. کاروباریان چې کومه ګټه ترلاسه کوي، په یوه اندازه يې خپل ضرورتونه رفع کوي او بله برخه يې د خطر سره د مبارزې په پار له ځانه سره ساتي.
ج‌- د کاروبار پراختیا: په دغه ډول کاروبار کې موخه او هدف یوازې کاروبار ته وده او پراختیا ورکول وي. هغه ګټه چې د کاروبار څخه ترلاسه کېږي دویم ځل یې په کار اچوي، تر څو د کاروبار سطحه لوړه کړي.
1. ګټه او اقتصادي وده: ځینې وختونه کاروبارونه د دې لپاره طرحه کېږي چې ګټه او اقتصادي وده دواړه ترلاسه کړي، یعنې د کاروبار موخه نه یوازې د ګټې ترلاسه کول وي، بلکې سربېره پر دې د اقتصادي ودې لپاره هم هڅه کوي، خو باید وویل شي چې ګټه او اقتصادي وده یو له بل سره تړلي او متوازي فکټورنه دي. يعنې که چېرې یوه تصدي ګټه ترلاسه نه کړي؛ نو اقتصادي وده هم ناشونې ده او که د دوی ګټې محفوظې وي، نو د اقتصادي ودې لپاره هم زمینه مساعديږي.

 

دغه مطلب ته ستوری ورکړه
(3 رایې)

خپل نظر ورکړئ

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.