کـاروبــاري سازمانونه

10 زمری 1397 لیکنه: ګلاب بهار دویمه برخه

د شراکت ځانګړتياوې
١- معاهده يا قرارداد: د شراکتي کاروبار د پیلولو لپاره اړینه ده چې د شريکانو تر منځ قرارداد وشي، تر څو د خپل کاروبار فعالیتونه په خورا اغېزمنه توګه سرته ورسوي.
له قرارداد څخه پرته د شراکتي کاروبار رامنځته کېدل ناممکن دي، ځکه په قرارداد کې د کاروبار مطابق ټول کارونه تشرېح او روښانه شوي وي. دغه قرارداد ممکن په شفاهي یا لیکني ډول وي، خو غوره یې لیکلې بڼه ده چې په راتلونکي کې د یوه ښکاره ثبوت په توګه استعمالېدلی شي.
٢- د ونډه لرونکو شمېر: د شراکتي کاروبار د جوړولو لپاره لږ تر لږه دوه کسان ضروري دي؛ اعظمي حد یې تر شلو کسانو رسېږي، خو دا بیا د هېوادونو په پالیسۍ پورې هم اړه لري. د افغانستان د مدني قانون په ۱۲۱۶مه ماده کې دغه موضوع څېړلې ده. په ځینو هېوادونو لکه فرانسه، المان او تونس کې په شراکتونو پورې اړوندو قوانینو کې وړاندوینه شوې چې یو وګړی کولای شي په یوازې ځان یو شراکت جوړ کړي؛ په داسې حال کې چې په زیاتره هېوادونو کې لږ تر لږه د دوو کسانو شتون د یوه شراکت د جوړولو لپاره اړين وي. البته په یوه شراکت کې د شریکانو د شمېر ټیټه اندازه باید د شرکت د شتون په ټوله موده کې دوام پیدا کړي. د شریکانو د شمېر د اندازې په اړه باید دومره وویل شي چې د ونډه اخيستونکو شمېر له دوو څخه کم نه وي، ځکه دا بيا شراکتي کاروبار نه، بلکې شخصي کاروبار بللی شو.
٣- ګټه او تاوان: دا چې هر ونډه اخيستونکی د شراکت په شتمنۍ کې د یوې لاسته راوړنې پر وړاندې کولو سره ګډون کوي او دغه لاسته راوړنې کېدای شي منقول، غیر منقول مالونه او یا کار وي. بنیادي موخه يې د ګټې تر لاسه کول وي او بيا دغه تر لاسه شوې ګټه د غړو تر منځ وېشل کېږي، خو که چېرې تاوان وکړي نو د هغه پرې کول د ټولو ذمه واري وي.
۴- د ګډون نیت: د ګډون نیت د همکارۍ په اړه د شراکت د بریالیتوب لپاره د شریکانو له ارادې څخه عبارت دی. د نشتوالي په صورت کې یې نه شو کولای له شراکت څخه خبرې وکړو. د ګډون نیت نه یوازې باید د شراکت د جوړولو پر مهال شتون ولري، بلکې د شراکت د فعالیت په ټوله موده کې هم باید دوام وکړي. البته له عملي نظره په کوچنیو شراکتونو کې د زیاتې همکارۍ اراده لیدل کېږي، خو په لویو شراکتونو لکه سهامي (ونډه ييز) کې چې زیات ونډه لرونکي لري، زیاتره سهم لرونکي یوازې د ګټې د لاسته راوړلو په هڅه کې وي او له دې پلوه د خپل پام وړ شراکتونو د ونډو په پېرودلو پیل کوي.
۵- غير محدود صلاحيت: په شراکت کې باید د ټولو ونډه اخیستونکو صلاحیت نا محدود وي. دا په دې مانا چې که شراکت له زيان سره مخ کېږي، نو د هغوی مسوولیت يوازې تر خپلې برخې نه وي، بلکې خپله شخصي شتمني هم په زيان کې ورکول کېږي.
۶- د حقوقو انتقال: په شراکتي کاروبار کې یو ونډه اخيستونکی نه شي کولی چې د نورو ونډه اخيستونکو له اجازې پرته خپل حقوق یو بل کس ته انتقال کړي.
۷- د شراکت ساختارة شرکت کېدای شي د حقیقي یا حکمي وګړو په واسطه جوړشي.
٨- د شراکت قانون: د شراکتي کاروبار د ترسره کولو لپاره باید یو قانون موجود وي چې هغه ته د شراکت قانون وايي.
۹- د شراکت ملیتوب: د یوه شراکت او یوه دولت تر منځ د اړیکو د ټاکلو لپاره د ملیت مسئله یوه اړینه موضوع ده، ځکه د یوه شراکت د ملیت ټاکل د قوانینو ټاکونکی وي چې د شراکت په اړه تطبیقيږي.
۱۰- کاروبار: د کاروباري تړون موخه د کاروبار چلول دي چې د کاروبار د توکو د تولید او يا د توکو وېش پورې اړه لري. د کوم تړون چې موخه د کاروبار چلول نه وي، هغه تړون ته د شراکت تړون نه شو ويلای.
۱۱- نابالغ شريک: په شراکت کې نا بالغ شريک هم کولای شي چې ګډون وکړي او په ګټه کې مکمله برخه واخلي، خو د زيان په صورت کې پرې د زيان بوج نه اچول کېږي.
د شراکت تړون:
د شراکت تړون د هغه قواعدو او مقراراتو مجموعه ده چې د شراکت د عملياتو او فعالیتونو د اجرا په موخه په کار وړل کېږي. يا د شراکت تړون له هغه تړون څخه عبارت دی چې په کاروبار کې د ونډه اخيستونکو حقوق څرګندوي چې دا تړون لکه څنګه مو چې مخکې یادونه وکړه په شفاهي یا لیکلنې بڼه شتون لري، خو لیکلې بڼه يې د شفاهي په پرتله غوره والی لري، ځکه په لیکلي تړون کې د ونډه اخيستونکو لاسلیکونه وي او راجسټر شوي وي، تر څو په راتلونکي کې د شریکانو تر منځ حقوق خوندي او ستونزو ته د پای ټکی اېښودونکی وي. د شراکت په تړون کې لاندې ټکي ډېر اړين دي:
• د شراکت نوم: هر شراکت باید د یوه عنوان یا نوم لرونکی وي چې دا بیا د شراکت په اساسنامه کې لیکل کېږي. شراکتونه حق لري یو عنوان چې د هغوی د فعالیت له موضوع څخه جوړ شوی وي او یا د یوه یا څو تنو شریکانو په نوم پورې اړوند وي، وټاکي.
• د شراکت ځای: هر شراکت باید د یوه ځای لرونکی وي چې دا هم د شراکت په اساسنامه کې لیکل کېږي. د شراکت ځای یا مقر هماغه ځای وي چې د شراکت د اداراتو رهبران او یا مسوولان په هغه کې ځای پرځای وي.
• د کاروبار ډول: د شراکت په تړون کې باید د کاروبار ډول ذکر شي چې کوم ډول کاروبار باید په راتلونکي کې پيل شي.
• د پانګې اندازه: د شراکت په تړون کې مخکې له مخکې باید د ونډه اخيستونکو د پانګې اندازه معلومه شي او دا د شراکت په تړون کې وليکل شي چې هر ونډه اخيستونکی په ټولیز ډول څومره پانګه لري او د هر يوه پانګه بايد معلومه وي.
• د ګټې او زیان وېش مېتود: د شراکت په تړون کې ونډه اخيستونکي باید مخکې له مخکې په دې توافق وکړي چې د شراکت ګټه یا زیان په کوم اساس په خپلو کې ووېشي.
• نېټه: د شراکت په تړون کې بايد د کاروبار نېټه ذکر شي چې کاروبار د څومره وخت لپاره دی، کله پیل او کله پای ته ورسېږي.
• د ونډه اخیستونکو پېژنګلوي: په شراکتي تړون کې باید د هر ونډه اخیستونکي په اړه کافي معلومات شتون ولري، تر څو نور ونډه اخيستونکي په اسانۍ سره یو بل ښه درک کړای شي.
• د پيسو د اېستلو لپاره د بانک انتخاب: په شراکتي تړون کې باید د پيسو د اېستلو لپاره دا واضېح کړای شي چې له کوم بانک څخه باید د اړتیا په صورت کې پيسې ترلاسه شي او کوم ونډه اخیستونکی باید له بانک څخه پيسې راوباسي.
• د کار په مقابل کې د اجورې ټاکل: په شراکتي تړون کې باید دا هم ذکر شي چې که هر ونډه اخيستونکی په کاروبار کې کار کوي، باید څومره اجوره ورته ورکړل شي او یا په کومه اندازه باید هغه د کاروبار په عملیاتي فعالیتونو کې برخه واخلي.
• د کاروبار انتظام: په شراکتي تړون کې باید د کاروبار د پرمخ بېولو لپاره پوره انتظام موجود وي. په دې مانا چې کوم کسان چې په شراکت کې ونډه لري، باید وظایف او مسوولیتونه یې معلوم وي.
• د نویو ونډه اخیستونکو شمولیت: په شراکتي تړون کې باید دا هم ذکر شي چې نوی ونډه اخیستونکی په کومو شرايطو کولای شي چې کاروبار ته شامل شي.
• د پانګې سرچینه: په شراکتي تړون کې باید د پانګې د را اېستلو سرچینه په ګوته شي، یعنې هغه وخت چې کاروبار زیاتې پانګې ته اړتیا ولري، باید له کومې سرچینې ترلاسه شي.
• د کاروبار ختمول: په تړون کې بايد دا هم ذکر شي چې په کومو حالاتو کې کاروبار ختمولای شي.
• د ونډه اخیستونکو مړینه: په شراکتي تړون کې باید دا هم ذکر شي چې ایا د یوه ونډه اخیستونکي د مرګ وروسته د نوموړي وارث کولی شي چې په کاروبار کې ونډه واخلي که نه؟
• د کاروبار نوعيت: په شراکتي تړون کې بايد دا ذکر شي چې کوم ډول کاروبار دې ترسره شي. په دې مانا چې ايا دا يو توليدي کاروبار دى او که غير توليدي؟
• په تړون کې تغیرات: په شراکتي تړون کې په پورتنیو ټکو سربېره باید دا هم ذکر شي چې که چېرته په تړون کې تغیرات راوستل اړین وي، نو په کومه طریقه باید په تړون کې تغیرات راوستل شي.
د شراکت د منځته راتلو ګټې
لکه څرنګه چې مخکې مو هم یادونه وکړه چې د یوه شراکت منځته راتلل کېدای شي د بېلابېلو دلیلونو په اساس ترسره شي. ځینې وختونه د یوه شراکت په منځته راتلو کې د زیاتو وګړو ونډه د مالي اړتیاو په نسبت ډاډمنه نه وي. البته دغه مسئله په یوه کوچني شراکت کې صدق نه کوي.
له بل پلوه امکان لري په پیل کې د فعالیت په پیلولو کې یوازې د دوو کسانو پانګه د یوه شراکت د جوړولو لپاره کافي وي، خو وروسته د هغه د فعالیتونو پراختیا زیاتې پانګې ته اړتیا پیدا کوي. دلته د شراکت منځته راتګ لاندې ګټې لري:
الف- له حقوقي پلوه: د هغه شراکت جوړول چې له خپلو ونډه اخيستونکو څخه بېله شتمني لري، د زیاتې ګټې لامل کېږي. په یوه انفرادي کاروبار کې د کاروباري ټوله شتمني د معاملاتو په تضمین کې ځای پر ځای کېږي او هغه قانوني لاره چې کولای شي د کاروباري شتمني د پور ورکوونکو له خوا خوندي وساتي، د شراکت جوړول دي. ځکه په دغه حالت کې د ونډه اخیستونکي مسوولیت یوازې په ونډې او برخې پورې محدود وي چې هغه یې په شراکت کې لري. البته د یادونې وړ ده، که چېرې له حقوقي پلوه د شراکت او ونډه اخيستونکو د شتمنۍ تفکیک د امکان وړ وي، له علمي نظره دغه مسئله تل صحت نه لري، ځکه له یوه پلوه بانکي پورونو ته د مراجعې پر مهال د بانک مسوولین د شراکت د شتمنۍ په تضمین اکتفا نه کوي او له شریکانو څخه غوښتنه کوي چې خپله شخصي شتمني د بانک په تضمین کې پرېږدي.
ب- تداوم: د یو انفرادي کاروبار د جوړولو پر وخت د کاروباري مړینه په زیاتره حالاتو کې د کاروبار د له منځه تللو لامل کېږي؛ په داسې حال کې چې د یوه شراکت جوړول زیاتره وخت د کاروبار د فعالیتونو تداوم اسانه کوي. دغه کار په ځانګړې توګه د پانګې په شرکتونو کې، لکه په سهامي شرکت کې د پام وړ وي. البته د یوه محدود مسوولیت لرونکي شراکت د شته والي پر وخت د مړه شوي شریک وارثان هم کولای شي شراکت ته دوام ورکړي او په دې ترتیب د شراکت تداوم وساتي.
ج- مالیاتي ګټې: د ټکس او مالیاتو د ورکړې له نظره شرکتونه د اقتصاد په پراختیا کې د خپل اهمیت له کبله له یو لړ مزایاوو څخه برخمن وي. البته دغه ګټې د هر هېواد د قوانینو له مخې ټاکل کېږي.

دغه مطلب ته ستوری ورکړه
(0 رایې)

خپل نظر ورکړئ

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.