پاکستان سره د افغانستان سوداګري او د بد چلند بدې پایلې

په وروستیو کلونو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې اړیکې په بې سارې توګه خرابې شوې دي. د دې خرابوالي اساسي لاملونه د پاکستان لخوا د افغانانو پر وړاندې ناسم چلند او د سوداګریزې پالیسۍ په برخه کې یو لړ ستونزې دي چې په ښکاره توګه د افغانستان پر زیان دي.
پاکستان په تېرو څو کلونو کې پر افغان سوداګرو باندې بېلابېل محدودیتونه لګولي دي، چې له امله یې افغانستان ته د وارداتو او صادراتو په برخه کې ستر بدلونونه را منځته شوي دي. د افغان سوداګرو په وینا، پاکستاني چارواکي د افغان ټرکونو پر وړاندې ناسم چلند کوي او د سوداګریزو توکو پر انتقال یې اضافي مالیات او د ځنډ سیاستونه اعمالوي. دا کارونه نه یوازې د سوداګرو اقتصادي ګټې زیانمنوي، بلکې د سوداګریزو اړیکو خرابېدو لامل هم ګرځي.
د دې وضعیت په پایله کې، افغان سوداګر نور لیواله نه دي چې خپلې سوداګریزې اړیکې یوازې په پاکستان تکیه کړي. دوی اوس له ایران، منځنی آسیا هیوادونو، چین او روسیې سره د سوداګرۍ په پراختیا تمرکز کړی دی. په دې توګه، د افغانستان سوداګریزه نقشه په بې ساري ډول بدله شوې ده. له دې سره، افغانستان اوس د مختلفو بازارونو له لارې خپل اقتصادي اړیکې غوړوي او د نوي سوداګریزې پراختیا په لور روان دی.
ایران، د منځنۍ آسیا هیوادونه، چین او روسیه په دې وروستیو کې د افغانستان لپاره د باور وړ سوداګریز شریکان ثابت شوي دي. د دې هیوادونو سره د سوداګرۍ پراختیا نه یوازې د افغان سوداګرو لپاره نوي فرصتونه رامنځته کړي دي، بلکې د افغانستان اقتصادي ځانبسیاینې ته یې هم یوه نوې تمه ورکړې ده. د دې همکارۍ په پایله کې، افغانستان د نوو ټکنالوژیو، پرمختللو تولیداتو، او د انرژۍ منابعو ته لاسرسی لري، چې د دې هیواد د اقتصادي بنسټونو پیاوړتیا ته پراخه امکانات برابروي.
د افغانستان او پاکستان تر منځ د سوداګریزو اړیکو خرابیدل نه یوازې اقتصادي ستونزې راولاړوي، بلکې د دې دوه ګاونډیو هیوادونو ترمنځ سیاسي اړیکې هم زیانمنوي. افغانستان ته د پاکستان ناسمه سوداګریزه تګلاره ښيي چې دا هیواد لا هم خپل همسایه هیواد ته د متقابل درناوي او برابرو سوداګریزو فرصتونو په برخه کې جدي ندی. افغان سوداګر اوس د یو ستراتیژیک بدلون په لور روان دي او د پاکستان پر ځای، په نورو بازارونو کې د خپلو ګټو ترلاسه کولو هڅه کوي.
د افغانستان سوداګریزه نړۍ اوس په تدریجي توګه بدلیږي. افغان سوداګرو ته په کار ده چې په نوو سوداګریزو فرصتونو تمرکز وکړي او د خپلې اقتصادي بریا لپاره له بېلابېلو هیوادونو سره اړیکې پراخې کړي. دا به نه یوازې د افغانستان اقتصادي ثبات او پرمختګ ته وده ورکړي، بلکې د سوداګریزو اړیکو په برخه کې به یو نوی ستراتیژیک توازن رامنځته کړي. همدارنګه، افغان حکومت ته پکار ده چې د سوداګرو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي او د سیمه‌ییزو اړیکو پراختیا ته یو بشپړ میکانیزم جوړ کړي ترڅو هېواد ته په زیاتېدونکي توګه اقتصادي ګټې راشي.