پاکستان کې د افغان کډوالو پر وړاندې ناوړه چلند؛ نړیواله ټولنه باید غبرګون وښيي

په وروستیو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو پر وړاندې د پولیسو او حکومتي ادارو ناوړه چلند داسې یوه اندېښمنه مسئله ده چې باید نړیواله ټولنه او د بشري حقونو مدافع سازمانونه یې په جدي ډول وڅېړي. د کډوالو نیول، ځورول، له کورونو ایستل او هغوی په زور د افغانستان خواته استول، د هغو نړیوالو قوانینو او اصولو ښکاره سرغړونه ده چې د کډوالو د حقونو ساتنه تضمینوي.
افغان کډوال چې په تېرو څو لسیزو کې د جګړو، بې‌ثباتۍ او اقتصادي ستونزو له امله پاکستان ته پناه وړې، د کلونوراهیسې د سختو حالاتو سره مخ دي. هغوی نه یوازې د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د نشتوالي ستونزې ګاللې دي، بلکې اوس د پاکستاني چارواکو له خوا د هدفي ځورونو او بې‌رحمانه چلند قرباني کېږي. دا ډول اقدامات نه یوازې د انساني کرامت خلاف دي، بلکې د نړیوالو بشري قوانینو ښکاره سرغړونه ده.
په وروستیو میاشتو کې راپورونه ښيي چې د پاکستان پولیسو په لویو ښارونو کې د افغان کډوالو پر کورونو چاپې وهلي، د هغوی ماشومان او مېرمنې یې په زوره نیولي،ځورولي او ان هغوی ته د خوراک، څښاک او دفاع حق هم نه دی ورکړل شوی. داسې انګېرل کېږي چې دا اقدامات د پاکستان حکومت د هغو سیاسي اهدافو یوه برخه ده چې غواړي پر افغانستان فشار راوړي، خو دا کړنې په اصل کې د بې‌وسه انسانانو د ژوند کولو حق تر پښو لاندې کوي.
د پاکستان د دې ظالمانه چلند پر وړاندې د نړیوالې ټولنې چوپتیا دیره د اندېښنې وړ ده. د کډوالو د نړیوال سازمان (IOM) په ګډون، ټول اړوند بنسټونه باید د پاکستان حکومت څخه د دې غیرانساني کړنو د پای ته رسولو غوښتنه وکړي. په نړیواله کچه د کډوالو حقونه په داسې میثاقونو کې خوندي شوي لکه د ۱۹۵۱ د کډوالو کنوانسیون، چې په واضح ډول د کډوالو پر وړاندې هر ډول زورزیاتی او زورواکي غندي.
پاکستان د کلونو لپاره د افغان کډوالو کوربه توب په نامه نړیوال ملاتړ ترلاسه کړی، خو د دې وروستیو کړنو په رڼا کې ښکاري چې دا هېواد په لویه کچه د نړیوالو قوانینو څخه سرغړونه کوي. هغه افغان کډوال چې په پاکستان کې ژوند کوي، نه یوازې د انساني کرامت د نشتوالي ستونزې سره مخ دي، بلکې له اقتصادي او ټولنیزو ستونزو هم کړېږي. د دې ترڅنګ، د پاکستان د روان سیاست له امله د افغان کډوالو ماشومانو لپاره د زده کړو او روغتیايي اسانتیاوو فرصتونه لا محدود شوي دي.
د افغان کډوالو لپاره د حل لار باید په دوه اساسي برخو کې ولټول شي. لومړی، نړیواله ټولنه باید د پاکستان پر حکومت فشار راوړي ترڅو د کډوالو پر وړاندې د زورزیاتي کړنې بندې کړي. دوهم، افغان سرپرست حکومت باید د هغو افغانانو لپاره چې بیرته خپل هېواد ته ستنېږي، د بیا ځای پر ځای کولو مناسب شرایط برابر کړي. دا پالیسي به نه یوازې د کډوالو ژوند ښه کړي، بلکې د افغانستان د پرمختګ او اقتصادي ودې لپاره به هم مرسته وکړي.
د افغان کډوالو ستونزه یوازې د یوې ډلې یا سیمې ستونزه نه ده؛ دا یوه نړیواله مسئله ده چې د نړیوالو قوانینو له مخې یې د حل لپاره ګډې هڅې اړینې دي. د پاکستان د روان چلند دوام به نه یوازې د کډوالو ژوند له خطر سره مخ کړي، بلکې د سیمې ثبات ته به هم زیان ورسوي. نړیوال سازمانونه باید ژر تر ژره د دې ستونزې حل ته راودانګي او د کډوالو پر وړاندې د هر ډول غیرانساني چلند د مخنیوي لپاره اغېزناک ګامونه پورته کړي.