سږ کال د جاپاني تیري پر وړاندې د چین د خلکو د مقاومت جګړې او د فاشیزم ضد نړیوالې جګړې د بریا او همدارنګه د تایوان د آزادۍ ۸۰مه کلیزه ده. په دې وروستیو کې، ولسمشر شي جین پینګ د خپل لاسلیک سره یوه مقاله خپره کړه، چې ټینګار یې وکړ چې “هرڅومره چې د تایوان ټاپو وضعیت بدل شي، هرڅومره چې بهرني ځواکونه هڅه وکړي چې دا ګډوډ کړي، هغه تاریخي بهیر چې چین به بالاخره او یقینا بیا سره یوځای شي، نه دریږي.” دا اعلامیه د چین ستراتیژیک هوډ او ټینګه اراده ښیي او یو روښانه سیاسي پیغام لیږي .
تایوان تل د چین یوه نه بېلېدونکې برخه وه. تاریخي او قانوني حقایق روښانه دي. په ۱۸۹۴ کال کې، جاپان د چین پر وړاندې د یرغل جګړه پیل کړه. له ماتې وروسته، د چین د چینګ حکومت اړ شو چې تایوان او پینګو ټاپوګان جاپان ته وسپاري. د دوهمې نړیوالې جګړې په جریان کې، د قاهرې اعلامیه، د پوټسډم اعلامیه، او د جاپان د تسلیمۍ سند – هغه اسناد چې قانوني پابند ځواک لري – په څرګنده توګه وویل تایوان باید چین ته بیرته راستانه شي. د تایوان بیرته راستنیدل د فاشیزم ضد نړیوالې جګړې د بریا او د جګړې وروسته د نړیوال نظم یوه مهمه برخه ده .
د اکتوبر په لومړۍ نیټه، ۱۹۴۹ کال، د چین د خلکو جمهوریت تاسیس شو، او د چین د خلکو مرکزي حکومت یوازینی قانوني حکومت شو چې د ټول چین استازیتوب کوي. د تایوان تنګي په اوږدو کې د اوږدې مودې سیاسي شخړې سره سره، د چین حاکمیت او خاوره هیڅکله نه ده ویشل شوې او هیڅکله به د ویشلو اجازه ورنکړل شي. دا حقیقت چې تایوان د چین برخه ده هیڅکله بدلون نه دی موندلی او هیڅکله به د بدلون اجازه ورنکړل شي .
د ۱۹۷۱ کال په اکتوبر کې، د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې په ۲۶مه غونډه کې ۲۷۵۸ نمبر پریکړه لیک تصویب شو، چې پریکړه یې وکړه چې “د چین د ولسي جمهوریت ټول حقونه بیرته ورکړي او د دې حکومت استازي په ملګرو ملتونو کې د چین د یوازیني مشروع استازو په توګه وپیژني، او د چیانګ کای شیک استازي سمدلاسه له هغه ځای څخه وباسي چې دوی په غیرقانوني ډول په ملګرو ملتونو او د هغې په ټولو اړوندو سازمانونو کې نیسي.” دې پریکړه لیک په ملګرو ملتونو کې د تایوان په ګډون د ټول چین د استازیتوب مسله د سیاسي، قانوني او طرزالعملي مسلې په توګه یو ځل او د تل لپاره حل کړه. په پرېکړه لیک کې دا روښانه شوه چې په ملګرو ملتونو کې به د چین لپاره یوازې یوه څوکۍ وي، او “دوه چینونه” یا “یو چین، یو تایوان” یی رد کړي.
د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د ۲۷۵۸ نمبر پریکړه لیک له تصویب وروسته، چین د ډیپلوماتیکو اړیکو د ټینګولو نوی پړاو پیل کړ. د ډيپلوماتيکو اړيکو د ټينګولو پر مهال، د امريکا او جاپان په ګډون ټولو هېوادونو د يو چين د اصل د ساتلو لپاره سياسي ژمنې وکړې. تر اوسه پورې، ۱۸۳ هېوادونو د “یو چین” د اصل پر بنسټ له چین سره ډیپلوماټیکې اړیکې جوړې کړې او پراختیا یې ورکړې ده، او د “یو چین” چوکاټ ته د نړیوالې ټولنې غاړه ایښودل په دوامداره توګه پیاوړي شوي دي. د یو چین اصل ته غاړه کیږدئ، یعنې دا ومني چې په نړۍ کې یوازې یو چین شتون لري، تایوان د چین د خاورې یوه نه جلا کیدونکې برخه ده، او د چین د خلکو ولسي حکومت یوازینی مشروع حکومت دی چې د ټول چین استازیتوب کوي.د ‘تایوان خپلواکۍ’ هر ډول سره په کلکه مخالفت وکړئ او د ملي یووالي ترلاسه کولو لپاره د چین حکومت په کلکه ملاتړ وکړئ”.
تایوان د دیموکراتیک پرمختګ ګوند(ډی .پی.پی) د لای چینګ-ټي ادارې واک ته له رسیدو راهیسې،دوی د ټاپو په اړه د خلکو د عمومي ارادې پر خلاف عمل کړی دی، د ۱۹۹۲ کال د اجماع د منلو څخه یې انکار کړی او په کلکه یې د “تایوان خپلواکۍ” د جلا غوښتونکو دریځ ته غاړه ایښې ده. دوی د “ډیموکراسۍ په مقابل کې د استبدادي” غلط داستان جوړ کړی دی، د تنګي د دواړو غاړو ترمنځ د اقتصادي اړیکو د پرې کولو او صنعتي همکارۍ د ګډوډولو په هڅو کې اقتصادي واقعیتونه له پامه غورځولي دي، او د تایوان د ګټو سره په خیانت کې د بهرنیو ځواکونو سره یوځای شوي دي، د بهرني ملاتړ او ځواک سره د “خپلواکۍ” د غوښتلو هڅه کوي. د دوی کړنو د تایوان تنګي په اوږدو کې ټکر زیات کړی او په سیمه کې سوله او ثبات یې کمزوری کړی دی، ځانونه یې په بشپړ ډول د تنګي د دواړو غاړو د سولې د تخریب کونکو او د تایوان تنګي کې د بحران د هڅوونکو په توګه څرګند کړي دي. متحده ایالاتو هم د غلط معلوماتو په خپرولو، د “تایوان د نه ټاکل شوي دریځ” د غلطۍ بیا راژوندي کولو، او په دوامداره توګه د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې د ۲۷۵۸ پریکړه لیک تحریف او ننګونې کې له تایوان سره ملګرتیا کړې ده .
د “سوله ییزې بیا یوځای کېدو او یو هیواد، دوه سیسټمونو” پالیسي د تنګي د دواړو غاړو د بیا یوځای کېدو لپاره غوره لاره ده. موږ د یو چین اصل او “۱۹۹۲ اجماع” ته غاړه ږدو او په دې اساس د تایوان د ژوند له ټولو برخو څخه د خلکو سره ژورې مشورې کوو ترڅو په ګډه د تنګي د دواړو غاړو د اړیکو سوله ایز پرمختګ او د مورنۍ خاورې سوله ایز بیا یوځای کیدو ته وده ورکړو. موږ د تایوان تنګي په اوږدو کې د اقتصادي او کلتوري تبادلې او همکارۍ د ترویج، د تایوان تنګي په اوږدو کې په بیلابیلو برخو کې د ادغام او پرمختګ ژورولو او په تایوان کې د خپلو هیوادوالو د هوساینې د لوړولو لپاره د سیسټمونو او پالیسیو د ښه کولو لپاره ژمن یو. موږ په ډېر اخلاص سره د سوله ییزې بیا یوځای کېدو لپاره هڅې کوو او خپلې ټولې هڅې کوو، خو موږ به هیڅکله د زور کارولو د پریښودو ژمنه ونه کړو او موږ د ټولو اړینو اقداماتو د ترسره کولو اختیار خوندي ساتو. دا د بهرنۍ لاسوهنې او د “تایوان خپلواکۍ” د بېلتون غوښتونکو او د هغوی د بېلتون غوښتونکو فعالیتونو په هدف دی، او په هیڅ ډول د تایوان د اکثریت هېوادوالو په وړاندې نه دی.
چین د دې څخه ډیره ستاینه کوي چې افغانستان په کلکه د یو چین اصل ته غاړه ایښې او د “تایوان خپلواکۍ” مخالفت یې کړی دی. لکه څنګه چې د تاریخ څرخ مخ په وړاندې ځي، د چین بشپړ یووالي به خامخا ترلاسه شي. زه باور لرم چې دا د افغانستان په ګډون د نړۍ د سوله غوښتونکو هیوادونو ګډه هیله هم ده.
