افغانستان د اقلیمي بدلونونو سختو ننګونو کې ګیر هیواد؛ د حکومت او نړیوالو مسوولیتونه څه دي؟

د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) په خپل وروستي راپور کې افغانستان د هغو لسو هېوادونو په ډله کې یاد کړی چې د اقلیمي بدلونونو له امله تر ټولو ډېر زیانمن شوی دی. د حیرانتیا وړ خبره دا ده چې افغانستان د شین‌ کوریزو ګازونو په تولید کې لږه ونډه لري، خو د اقلیمي بدلونونو اغېزې پرې خورا سختې دي. د IOM په وینا، له ۲۰۲۲ کال وروسته، اقلیمي بدلونونه په افغانستان کې د کورنیو بې‌ځایه کېدو اصلي لامل ګرځېدلي دي، چې دا د جګړو پر ځای نوی او پراخ ګواښ دی.
د اقلیمي بدلونونو له کبله رامنځته شوې وچکالۍ، شدید سېلابونه او نورو طبیعي پېښو د افغانستان نیم نفوس اغېزمن کړی دی. دا پېښې نه یوازې د اوبو د کموالي، د ځمکو د ویجاړېدو او د خوړو د ناامنۍ لامل شوې دي، بلکې د بې‌وزلۍ، کورنیو بې‌ځایه کېدو او اقتصادي ستونزو یوه لویه څپه یې هم رامنځته کړې ده. د IOM په راپور کې د دې ناورین یو بل مهم ټکی دا دی چې په تېرو دریو کلونو کې، د جګړو پر ځای، اقلیمي بدلونونه د داخلي بې‌ځایه کېدو اصلي عامل پېژندل شوي دي، چې دا د افغانستان لپاره یوه بې‌ساري چاره ده.
په دې حال کې، افغان سرپرست حکومت د یوه ستر مسوولیت سره مخ دی. د حکومت لومړۍ دنده دا ده چې د اقلیمي بدلونونو اغېزې کمې کړي او زیانمنو خلکو ته لازمې مرستې برابرې کړي. د اقلیم بدلون یوه نړیواله مسئله ده، خو د افغانستان په څېر هېوادونه یې سخته بیه پرې کوي. سرپرست حکومت باید د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې لپاره اوږدمهاله پلانونه جوړ کړي او نړیوالو ادارو او نړیوالو شریکانو سره په همغږۍ کار وکړي ترڅو له طبیعي پېښو څخه زیانمنو سیمو ته بیړني مرستندویه خدمتونه ورسوي.
د حکومت مسوولیت یوازې په عاجلو مرستو نه محدودېږي، بلکې د اوږدمهاله او پایدارو حل‌لارو جوړول هم اړین دي. حکومت باید په هغو سیمو کې چې د اقلیمي بدلونونو له امله ډېرې زیانمنې شوي دي، د بیا رغونې او پراختیا پروژې پيل کړي. د اوبو زیرمو جوړول، د ځنګلونو بیا احیا، او د کرنیزو ځمکو د خوندیتوب لپاره نوښتونه د اقلیمي بدلونونو د اغېزو د کمولو لپاره کلیدي ګامونه دي.
نړیواله ټولنه هم په دې برخه کې مهم رول لري. د اقلیمي بدلونونو مبارزې ته د نړیوالو مرستو جلبول او د پرمختللو هېوادونو لخوا د شین‌کوریزو ګازونو د کمولو ژمنې پلي کول، کولای شي د افغانستان د اقلیمي ستونزو د کمولو لپاره مهمه ونډه ولري. د نړیوالو مرستندویه سازمانونو او نړیوالې ټولنې مسوولیت دی چې د اقلیمي بدلونونو له امله رامنځته شوې فاجعه له نږدې وڅاري او د هغو کورنیو سره چې د دې بدلونونو له امله بې‌ځایه شوي، بیړنۍ مرستې وکړي.
په پای کې، اقلیمي بدلونونه د افغانستان لپاره نه یوازې یو طبیعي ګواښ دی، بلکې دا د ټولنیز او اقتصادي ثبات لپاره هم جدي خطر دی. که د افغان سرپرست حکومت او نړیوالې ټولنې له لوري اړین اقدامات ونه‌شي، نو د دې بدلونونو اغېزې به لا پسې پراخې او ژورې شي، چې په پایله کې به میلیونونه افغانان له خپلو کورونو بې‌ځایه او د ژوند اساسي اړتیاوې له لاسه ورکړي.