د افغانستان په اړه په جنیوا کې په جوړ شوي کنفرانس کې د میلیاردونو ډالرو مرستې ژمنه شوې ده. د افغانستان د مالیې وزارت وایي چې تر دې دمه د شپږو میلیاردو ډالرو په شاوخوا کې د مرستې ژمنې ورسره شوې دي، خو تر څنګ یې ګڼ نور ستر مرسته کوونکي هېوادونه پاتې دي چې تر دې دمه یې د مرستو په اړه ژمنې نه دي کړې. بلخوا په افغانستان کې د دغو مرستو د لګولو او همدا راز مدیریت په برخه کې ګڼې اندېښنې موجودې دي. د اقتصادي مسایلو شنونکي وايي، ډاډه نه دي چې افغان حکومت دې شوې مرستې په شفافه توګه ولګوي.
په جنیوا کې د افغانستان په اړه د مرستندویو هېوادونو کنفرانس جوړ شوی و. په دغه کنفرانس کې له افغانستان سره تر ۲۰۲۵ز کال پورې د مالي ملاتړ لپاره مرستندویو هېوادونو او بنسټونو د خپلو ژمنو په اړه خبرې وکړې. په دې کنفرانس کې ګڼو اروپايي هېوادونو له افغانستان سره په بېلو برخو کې د مرستو ژمنه کړې او ډاډ یې ورکړی چې له افغان حکومت به خپل ملاتړ ته ادامه ورکوي. د کنفرانس په لومړۍ ورځ تر ډېره تمرکز د افغانستان په سوله و او ټولو ګډونوالو هېوادونو ټينګار وکړ چې باید په افغانستان کې روان تاوتریخوالی ژر تر ژره پای ته ورسېږي. ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او ګڼو نورو نړیوالو بنسټونو ټينګار وکړ چې په افغانستان کې باید روانه خونړۍ جګړه پای ته ورسېږي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش په خپلو څرګندونو کې وویل چې افغان حکومت په ډېرو برخو کې پرمختګونه کړي او نړیوالې ټولنې ته په کار ده چې په دغه هېواد کې د پرمختګونو، امنیت، ثبات، سولې او بشري حقونو د خوندیتوب لپاره خپلو مرستو ته ادامه ورکړي. هغه ډاډ ورکړ چې ملګري ملتونه د افغانستان تر څنګ ولاړ دي او د دغه هېواد د سولې په راوستو کې به خپلې هڅې کوي.
بلخوا مرستندویو هېوادونو بیا د میلیاردونو ډالرو مرستې ډاډ ورکړی دی. په دې غونډه کې اروپايي ټولنې یو میلیارد او ۲۰۰ میلیونه ډالر، برېټانیا د کال ۱۵۵ میلیونه پونډه، جاپان ۷۲۰ میلیونه ډالر، کاناډا د راتلونکو دریو کلونو لپاره ۲۷۰ میلیونه ډالر، هالنډ ۲۲۰ میلیونه ډالر، ډنمارک د راتلونکو دریو کلونو لپاره ۶۴ میلیونه ډالر، ناروې ۷۰ میلیونه ډالر، استرالیا ۱۴۷ میلیونه ډالر، سويډن له ۲۰۱۵ تر ۲۰۲۴ ز کاله پر خپلې ۹۳۲ میلیون ډالرو مرستې ژمن پاتې کېږي، ایټالیا د ۲۰۲۱ ز کال لپاره ۳۵ میلیونه یورو مرسته اعلان کړې او هند بیا ویلي چې دوی به په کابل کې شاه توت بند رغوي. د مالیې وزارت ویاند شمروز خان مسجدي په یوه ویډیويي پيغام کې ویلي، د غونډې په بله برخه کې به نور مهم هېوادونه او بنسټونه؛ لکه، امریکا، سعودي عرب او نړیوال بانک له افغانستان سره خپلې مرستې اعلان کړي.
د مالیې وزارت مرستیال عبدالحبیب ځدراڼ هم وایي چې تر دې دمه د شاوخوا شپږ میلیارده ډالرو مرستې ژمنه شوې، چې ځينو لویو مرستندویانو هېوادونو تر دې دمه خپلې مرستې نه دي اعلان کړې. د نوموړي په خبره: ((لا هم یو څو لوی مرستندوی هېوادونه؛ لکه، امریکا، همدا راز نړیوال بانک او ځینې نور هېوادونه دي چې دوی به وروسته خپلې مرستې اعلان کړي)). هغه همدا راز ویلي چې ځينې هېوادونه به یو کلنې مرستې کوي، د یوه کال په موده کې به دوی خپل پرمختګونه ارزوي او د همدې پر بنسټ به خپلو مرستو ته ادامه ورکوي.
بلخوا په افغانستان کې بیا د دې مرستو په تړاو ګڼې اندېښنې موجودې دي. د اقتصادي مسایلو شنونکي پر دې باور دي چې په مرستو کې کموالی راغلی دی او دوی یې هم لامل د فساد پر وړاندې د افغان حکومت کمزوري اقدامات او دغه راز په نړۍ کې د کرونا وبا خپرېدل یادوي. د اقتصادي چارو شنونکی قیس محمدي وايي، جنیوا د افغانستان لپاره تر ټولو مهم کنفرانس دی چې افغان حکومت باید پکې پراخې لاس ته راوړنې لرلی. هغه وایي، له افغانستان سره د نړیوالې ټولنې مرستې مهمې دي، خو د دغو مرستو په لګولو کې لا هم پر شفافیت باوري نه دی. د ده په خبره: ((دغه مرستې د افغانستان لپاره حیاتي دي، خو افغان حکومت شفافیت نه دی راوستی، په کمېسیونونو فساد نه ختمېږي، ښايي په دې برخه کې پراخ فساد وشي چې نړیوال به مرستې کمې کړي)).
په ټولنیزو رسنیو کې هم د اقتصادي مسایلو شنونکو او عامو افغانانو د دغو مرستو پر لګول کېدو اندېښنه ښودلې او په دې باور دي چې د تېر په څېر به بیا هم فساد د دې سبب شي چې دغه مرستې په افغانستان کې اغېزناکې تمامې نه شي.
