د ملګرو ملتونو د ۸۱مې عمومي اسامبلې عادي مباحثه به د سپتمبر په ۲۲مه نیټه په نیویارک کې پیل شي. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، تمه کېږي چې ۱۱۸ د هېوادونو مشران یا د حکومتونو مشران به د عادي مباحثې او د عمومي اسامبلې د لوړې کچې اوونۍ کې ګډون وکړي، او یو شمېر نور هېوادونه به هم لوړپوړي چارواکي دغو فعالیتونو کې د ګډون لپاره واستوي. شنونکي وایي، د سږکال د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې عادي مباحثه به لاندې پنځه د پام وړ ټکي ولري.
لومړی ټکی: جیوپولیټیکې شخړې
ملګرو ملتونو څو ورځې مخکې « د ۲۰۲۶م کال د نړیوالو خطرونو راپور » خپور کړی او له مخې يې، د نړيوالو خطرونو په نوملړ کې د لویو شخړو رتبه په چټکۍ لوړه شوې ده. د ۲۰۲۴م کال د لومړنۍ سروې په پرتله، په ۲۸ نړیوالو خطرونو کې د لویو شخړو رتبه ۱۶ درجې لوړه شوې، چې تر ټولو زیات پورته والی ښيي. د عامو افکارو په نظر، د امریکا او ایران جګړه، د اوکراین بحران او نورې جیوپولیټیکې شخړې به په عادي مباحثه کې د ګډونوالو مشرانو تمرکزونه وي.
ځینې تحلیلونه ښیي، چې د منځني ختیځ وضعیت به د سږکال د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې د عادي مباحثې تر ټولو ګرمه موضوع وي. د امريکا او ايران جګړه د فبرورۍ په پای کې پيل شوې او دواړه هېوادونه تر اوسه د تقابل په حالت کې پاتې دي؛ اسرائیل په غزې تړانګې کې خپل پوځي عملیات نه دي درولي؛ د اردن سیند لوېدیځې غاړې کې د یهودانو د مېشتځایونو تاوتریخوالی دوام لري او د فلسطین وضعیت لا هم ترینګلی دی.
د روسیې او اوکراین جګره له څلور نيم کالو څخه اوږده شوې او د پيشګويۍ له مخې، دغه شخړه به په لنډ مهال کې څرګند بدلون ونه لري.
دویم ټکی: نړیوال اکمالاتي ځنځیر
نړیوال اکمالاتي ځنځیر د جیوپولیټیکو شخړو له امله زیانمن شوی او هېوادونه ورته ډېره پاملرنه لري.
شنونکو دې ته اشاره کړې، چې هرمز تنګی د امریکا او ایران د جګړې له امله بند شوی او د تګ راتګ کچه يې په پراخه توګه کمه شوې. د یمن حوثي وسله والو په دې وروستۍ موده کې د سره سمندر غاړې ګڼ مهم ستراتیژیک هدفونه نيولي، پر باب المندب تنګي یې د کنټرول وړتیا زیاته کړې او څو ځله یې د سعودي عربستان د تېلو تاسیساتو باندې بریدونه تر سره کړي، په دې سره د خلیج سیمې د تېلو صادرات نور هم ځنډول شوي دي.
درېیم ټکی: د مصنوعي ځیرکتیا حکومتولي
اوسمهال د مصنوعي ځیرکتیا ټېکنالوژي ګړندی پرمختګ کوي، خو د مصنوعي ځیرکتیا اداره کمه ده او نړیوال قواعد او مدیریت لا هم نشته.
په وروستیو کې څو پېښې په پرله پسې توګه افشا شوې چې پکې د امریکا د مصنوعي ځیرکتیا د بندې سرچینې ماډلونو د جلاوالي چاپیریال مات کړی او نورو سیسټمونو ته یې نفوذ کړی.
د مصنوعي ځیرکتیا شرکت انتروپیک د عمومي اجرائیه رییس داریو امودي په شمول د امريکا د ځينو ټېکنالوژيکو تصديو مشرانو وړاندیز ورکړی، چې د تر ټولو پرمختللو ماډلونو انکشافي جريان ورو کړي. ياد وړانديز پراخه بحثونه راوپارلي دي.
د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوترېش د عمومي اسامبلې د لوړې کچې اوونۍ له پیل مخکې په یوه خبري ناسته کې له نړيوالې ټولنې څخه غوښتنه کړې، چې په همغږۍ او ګډو اقداماتو سره د مصنوعي ځیرکتیا لپاره “خوندي حصار” جوړ کړي.
څلورم ټکی: اقلیمي اقدام
اقلیمي اقدام که څه هم “زړه موضوع” ده، خو سږکال په اروپا کې “ډېر ګرم دوبی”، د افریقا په جنوب کې سختو سېلابونه او نورې سختې اقلیمي پېښې بیا هم د اقليمي بدلون د ګواښ زنګ وهي. د ځینو ټاپو هېوادونو لپاره، اقلیمي بدلون حتی د ژوند ریښتینی بحران جوړ کړی دی. د تحليل له مخې، د کاربن د ايستنې کمول، د انرژۍ بدلون او د اقلیمي بدلون اړوند نور موضوعات به د ډېرو هېوادونو د مشرانو د مباحثې تمرکزونه وي.
پنځم ټکی: د ملګرو ملتونو اصلاحات
تېر کال چې د ملګرو ملتونو د جوړېدو له ۸۰مې کلیزې سره برابر و، ګوترېش “د ملګرو ملتونو د ۸۰مې کلیزې د اصلاحاتو نوښت” وړاندې کړی، چې یو لړ اصلاحي تدابیرونه پکې شامل دي.
نوموړي د روان کال د سپتمبر په ۸مه نیټه د ملګرو ملتونو د ۸۱مې عمومي اسامبلې په پرانیستونکو مراسمو کې ویلي، چې « د راتلونکې تړون» او “د ملګرو ملتونو د ۸۰مې کلیزې د اصلاحاتو نوښت” د ملګرو ملتونو د راتلونکي پرمختګ لپاره نقشه برابره کړې او په خبره يې، د عمومي اسامبلې کاروبار د دغو پلانونو د عملي کولو لپاره ډېر مهم دی.
شنونکي وايي، چې د سږکال د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې عادي مباحثه په داسې حال کې ترسره کېږي، چې د ملګرو ملتونو د راتلونکي عمومي منشي ټاکنه مهم پړاو ته رسېدلې. له همدې امله به د ملګرو ملتونو د اصلاحاتو او د عمومي منشي د نوماند په شمول د دغه سازمان د پرمختګ په اړه موضوعات حتماً د بېلا بېلو هېوادونو د مشرانو د پاملرنې مرکز وګرځي.
