۲۳م شانګریلا ډیالوګ څو ورځې مخکې په سینګاپور کې پای ته ورسېد.
په دغه ۳ ورځني ډيالوګ کې دوه ډوله اوازونه او پر وړاندې يې خورا مختلف غبرګونونه راپورته شوي دي.
د چين استازي ياد ډیالوګ ته په وينا کې د نړيوال امنيت د اوسنيو ننګونو پر وړاندې د مبارزې لپاره د نړيوال مديريت او امنيت مفکورې تشريح کړي او د سولې ساتنې او د همکاريو د هڅولو پيغام يې ورکړی دی.
د نوموړي وينا د ډيالوګ د ګډونوالو پاملرنه راجلب کړې او زياترو يې ترې ملاتړ او هرکلی يې کړی دی.
د جاپان استازي ياد ډيالوګ ته د بيا پوځي کېدو کړنو ته رنګ ورکړی او د فليپين استازي د جنوبي سمندرګي د عملي مقرراتو د جوړولو پر ارزښت د شک رويه ښودلې ده.
د نوموړو دواړو څرګندونې د ډيالوګ د نورو ګډونوالو له غندنو سره مخ شوې دي.
شنونکو په شانګريلا ډيالوګ کې د چين اواز لوړ او ډېر د پاملرنې وړ بللی او پر دې اند دي، چې د چيني استازي وينا نه يوازې پر دغه ډيالوګ اغېزه کړې، بلکې کړکېچنې نړۍ ته يې ثبات او خونديتوب هم رسولی دی.
شانګريلا ډیالوګ د برېتانيې د نړيوالو ستراتيژيو د څېړنيز انستېتيوټ له خوا جوړ شوی او عمده موضوع يې د اسيا او ارام سمندر سيمې پر دفاعي او امنيتي چارو ورټوله وي او ګډونوال پرې بحثونه کوي. په سږني ډيالوګ کې د ۴۴ هېوادونو او سيمو استازو ګډون کړی و.
د چين استازي د ۲۳م شانګريلا ډیالوګ په يوې فرعي غونډې کې د نړيوال امنيت پر وړاندې څلور عمده ننګونې په ګوته کړې دي.
نوموړي ويلي، باداري او ځاني غوښتنې سيمه ييز امنيت ته زيانونه رسوي، په نړۍ کې د اټومي جنجالونو خطر د لوړېدو په حال کې دی او د وسلو او پوځي تجهيزاتو د کنټرول او ادارې، د پوځيانو او وسلو د کموالي او د اټومي وسلو د خپرېدو د مخنيوي نړيوال سيسټمونه له سخت زيان سره مخ دي او د نړيوال مديريت سیسټم هم ويجاړ شوی دی.
چيني استازي له لويو هېوادونو څخه غوښتي، چې د انسانانو د ګډ برخليک ټولنې مفکوره عملي کړي او د ستراتيژيک ثبات د ساتلو مسئوليت پرغاړه واخلي.
دلته د پاملرنې وړ ټکی دا دی، چې له ياد ډیالوګ وړاندې د چين او امريکا مشرانو په بېجينګ کې مهم ملاقات کړی و.
دواړو مشرانو د چين او امريکا ترمنځ د ستراتيژيک ثبات د رغنده اړيکو لپاره د دوه اړخيزو اړيکو نوی لوری ټاکلی او د راتلونکو ۳ کلونو او حتی د اوږمهالو دوه اړخيزو اړيکو لپاره يې ستراتيژيکه لارښوونه کړې ده.
د امريکا دفاع وزير پیټ هګسیت ياد ډيالوګ ته په وينا کې ویلي، چې د امريکا او چين اړيکې د تېرو څو کلونو تر هر وخت ښه پړاو ته داخلې شوې دي.
د چين استازي هيله ښودلې، چې چيني او امريکايي لوري يو او بل ته د نږدېوالي لپاره ګامونه واخلي، د دواړو مشرانو توافقات عملي کړي او پر سالم، ثابت او دواملرونکي مدار د دواړو هېوادونو د پوځونو اړيکو ته وده ورکړي.
د ډيالوګ ګډونوالو د نوموړو دواړو خواوو څرګندونې مثبتې او د سيمه ييز امنيت، ثبات او پرمختګ لپاره ګټورې بللې دي.
د اسيان سرمنشي کاو کيم هوم ويلي، چې د ستراتيژيک ثبات د رغنده اړيکو پر جوړونې د چين او امريکا هوکړه د اسيان لپاره مهم ارزښت لري.
د جاپان دفاع وزير کیوزومي شینجرو ياد ډيالوګ ته په وينا کې د تش په نوم ازاد او پرانیستي اندو- پاسفیک نوی پلان معرفي کړی دی.
د نوموړي خبرو د جاپان له هغه نيت پرده پورته کړې، چې غواړي خپل بنسټيز پوځي اصل مات کړي، د سيمه ييز امنيت برابري ويجاړه کړي او له جنګ وروسته جوړ نړيوال نظام چېلنچ کړي.
د چيني پلاوي يوه غړي د جاپاني لوري خبرې تر پوښتنې لاندې راوستلي او د دوهمې نړيوالې جګړې د پايلو او له جنګ وروسته د نړيوال نظام د ساتلو عادلانه دريځ يې ښودلی دی.
د فليپين دفاع وزير ګیلبرتو تیودورو شانګريلا ډیالوګ ته په وينا کې د جنوبي سمندرګي د ناقانونه حاکميت ډنډوره غږولې او ويلي يې دي، چې د سیمې وضعیت به د ترینګلېدو پر لوري رهي شي.
چيني لوري د حقيقت او شواهدو پر بنسټ له فليپيني استازي څخه پوښتنه کړې، چې د جنوبي سمندرګي په چارو کې د فليپين کړنې له ژمنو سره په ټکر کې دي. خو د فليپين استازي په ناسمو او بې ربطه الفاظو د چيني لوري پوښتنې ته ځواب ورکړی دی.
د سولې او امنيت مفکوره، چې په شانګريلا ډیالوګ کې چيني استازي وړاندې کړې، د چين تلپاتې دريځ دی.
د نړۍ د ګڼو هېوادونو مشران د روان کال په درشل کې له چين څخه ليدنې کړي او د چين دولت رئيس شي جين پينګ ورسره په ليدنو کې څو څو ځلې د نړيوال امنيت او نړيوال مديريت په اړه خپلې نظريې يادې کړې دي.
چين نړۍ ته څلور وړانديزونه او د لويو هېوادونو د اړيکو د ستراتيژيک ثبات ابادي وړاندې کړي او په نړيوال ډګر کې يې د عدالت اواز پورته کړی دی او د اسيا او ارام سمندر سيمې او حتی د ټولې نړۍ د سولې او ثبات د ساتلو لپاره يې مهم رول لوبولی دی.
د شانګريلا ډیالوګ ګډونوالو په خپلو ويناوو کې نړيوالو ته دا احساس ورکړی، چې د يوه لوی هېواد مسئولانه بڼه څنګه وي؟
