د ۲۰۲۵ کال د فبروري په لومړۍ نیټه، د امریکا حکومت په یو اړخیزه توګه د فینتانیل مسلې د حل په پلمه په چینایي وارداتو ۱۰سلنه تعرفه ولګوله. دا عمل، چې د ملي امنیت تر نامه لاندې ترسره کیږي، په اصل کې د سوداګرۍ ساتنې یو څرګنده عمل دی چې د متحده ایالاتو د تسلط ذات افشا کوي.
دا نه یوازې دښمن ته زر زیان او ځان ته اته سوه ټپه رسوي، بلکې د نړیوالې همکارۍ سره هم په ټکر کې دی. د متحده ایالاتو د دولتي وسیلو او سوداګریزو محافظتي پالیسیو د ناوړه ګټې اخیستنې تاریخ ته په کتو سره، د هغې د تعرفې نوې جګړې کې څلور لویې سرغړونې پیژندل کیدی شي.
په چین باندې د تعرفو لګولو لپاره د امریکا پریکړه هیڅ حقیقي اساس نلري. د فینتانیل بحران په اصل کې د امریکا کورنۍ ستونزه ده. د بشري اندیښنې له مخې، چین د فینټانیل په وړاندې په مبارزه کې د متحده ایالاتو ملاتړ کړی او په نړۍ کې لومړی هیواد و چې په رسمي ډول یې د فینټانیل پورې اړوند ټول مواد د کنټرول شویو موادو په توګه طبقه بندي کړل. خو، متحده ایالاتو سم او غلط سره ګډوډ کړي دي او د خپلې ټولنیزې حکومتولۍ د ناکامۍ ملامتیا یې په چین اچولې ده ترڅو د تعرفې جګړې ته “قانوني” بڼه ورکړي .
دوهم د اقتصادي اصولو سرغړونه ده، کوم چې په پای کې به د انفلاسیون ترخې پایلې ولري. کله چې متحده ایالاتو په ۲۰۱۸ کال کې د چین پر وړاندې د تعرفې جګړې لومړۍ پړاو پیل کړ، د امریکا خلکو او سوداګرۍ د ۹۰سلنه څخه ډیر لګښتونه په غاړه واخیستل. تر ۲۰۲۴ کال پورې امریکا د چین د ټول تجارت یوازې ۱۱سلنه برخه جوړوي، او متحده ایالاتو ته د چین ډیری صادرات په لنډه موده کې نشي بدلیدلی.
کله چې تعرفې ولګول شي، نو دا به امریکایي شرکتونه او مصرف کونکي وي چې بالاخره به یې لګښت ورکړي، چې بې له شکه به په متحده ایالاتو کې کورني نرخونه نور هم لوړ کړي، د خلکو د ژوند بار به لوړ کړي، او د شرکتونو تولید لګښتونه به زیات کړي .
دریم د چین د پرمختګ د مخنیوي په هڅه کې د انزوا او اکمالاتي سلسلې د ګډوډۍ لپاره فشار راوړل دي. د امریکا د تعرفې پالیسۍ اصلي هدف د چین د تولید لګښتونه لوړول دي، چې دا دې ته اړ باسي چې صنعتي زنځیرونه بهر ته انتقال کړي یا حتی بیرته امریکا ته ولیږدوي. دا د تعرفې جګړه د ټیکنالوژیکي بندیزونو سره هم تړلې ده، چې په ۲۰۲۵ کې د چین جوړ شوي محصولات او د لوړ ټیکنالوژۍ صنعتونه په نښه کوي. خو، له ۲۰۱۸ کال راهیسې، د چین اقتصاد ثابت پرمختګ ساتلی دی، پداسې حال کې چې د ټیکنالوژۍ او کلتوري صنعتونو وده کړې، اودا قوي صنعتي انعطاف او ټیکنالوژیکي پرمختګ ښیې. د امریکا سوداګریزه جګړه، انزوا او نور محدودیتي اقدامات د تاریخي رجحاناتو سره په ټکر کې دي او د خلکو ملاتړ نلري. د چین پر وړاندې د مخنیوي دا ستراتیژۍ به ناکامې شي .
څلورم د دوه ګوني معیارونو کارول دي، کوم چې د متحده ایالاتو لخوا سیاسي لاسوهنه او منافقت ښیي. امریکا د جعلي پلمو لاندې تعرفې لګوي، خو په پای کې چین په نښه کوي. دا انتخابي چلند په اصل کې تعرفې د جبري وسیلې په توګه کاروي ترڅو پر خپلو متحدینو فشار راوړي چې د چین په کنټرول کې د هغه مخکښ تعقیب کړي. که څه هم متحده ایالات اروپايي اتحادیې ته د موټرو تعرفو ګواښ کوي، خو د سویلي کوریا او جاپان په څیر هیوادونه له پامه غورځوي، چې له متحده ایالاتو سره حتی لوی سوداګریز اضافي عاید لري .
امریکا د غیر معقولو اقداماتو په ځواب کې، چین په کلکه د خپلو مشروع حقونو او ګټو دفاع کوي. له یوې خوا، چین د متحده ایالاتو په وړاندې د دقیقو متقابل اقداماتو پلي کولو لپاره د خپلې پالیسۍ وسیله پیاوړې کوي، کوم چې د امریکایی محصولاتو لکه خام تیلو او کرنیزو ماشینونو باندې تعرفې اعلان کړې دي، په مؤثره توګه د متحده ایالاتو مهم صنعتونه په نښه کوي پداسې حال کې چې د نړیوال اکمالاتي سلسلې خنډونه کموي،. په ورته وخت کې، چین ژمن دی چې د یو کمربند او لارې نوښت (بی ار ای) شریکو هیوادونو او د نړیوال جنوب هیوادونو سره د همکارۍ پراخولو له لارې بازار متنوع کړي. په ۲۰۲۴ کال کې، د چین د یو کمربند او لارې نوښت (بی ار ای) شریکو هیوادونو سره سوداګري ۶.۴سلنه زیاته شوه، چې د لومړي ځل لپاره د چین د ټول تجارت ۵۰.۳سلنه جوړوي .
د برکس او اسیان هیوادونو سره سوداګرۍ هم چټکه وده تجربه کړه،د نړۍ د جنوبي بازارونو وده کړې او اوس د نړیوال اقتصاد له ۴۰ سلنې څخه ډیر برخه جوړوي، چې د نړیوال اقتصادي ودې مهم محرک ګڼل کیږي. برسېره پر دې، چین د څو اړخیز سوداګریز سیسټم په کلکه ملاتړ کوي او د نړیوال سوداګرۍ سازمان په چوکاټ کې د امریکا د یو اړخیزتوب او د سوداګرۍ ساتنې غوښتنې سره مخالفت کوي. د نړیوالې اقتصادي ودې د یوې مهمې انجن په توګه، چین د ټول شموله اقتصادي نړیوال کیدو ملاتړ کوي، د نړیوال اقتصادي پرمختګ لپاره نوي تحرک او ګټې هڅوي، او د نړیوالو ننګونو سره د ګډې مبارزې لپاره د “د انسانانو لپاره د ګډ راتلونکي ټولنې” مفکورې ته وده ورکوي.
د امریکا د تسلط په مخالفت کې، چین او افغانستان ګډ دریځ لري. دوه لسیزې وړاندې، د امریکا یرغل افغان ټولنې ته لویې ستونزې راوړې، او حتی د وتلو وروسته، د افغانستان شتمنۍ ضبط او غیر عادلانه بندیزونه لګوي. د امریکا نوی حکومت د مختلفو لارو له لارې د افغانستان د جګړې وروسته بیارغونې کې لاسوهنه کوي: په افغان حکومت باندې غیر ضروري فشار راوړي ترڅو د امریکا پاتې شوي پوځي تجهیزات بیرته راولي، د مرستو کمولو سره له مسؤلیتونو څخه ډډه کوي او په دې توګه د افغاني ارزښت د تیز کمښت لامل کیږي، او د سیمه ایزې سولې او ثبات د زیانمنولو لپاره غلط معلومات خپروي. په دې وروستیو کې، د غزې په اړه د امریکا بیانونو په ښکاره ډول د نړیوال قانون څخه سرغړونه کړې، د هغې د تسلط طبیعت یې نور هم افشا کړی او د افغانستان په ګډون د نړیوالې ټولنې لخوا پراخه غندنه یې راپارولې ده. موږ امریکا ته مشوره ورکوو چې له هغو کړنو څخه ډډه وکړي چې نورو ته زیان رسوي پرته له دې چې ځان ته ګټه ورسوي، که نه نو دا به یوازې ډبره پورته کړي او په خپلو پښو به یې وغورځوي .
نړۍ د هغو لویو بدلونونو سره مخ ده چې په تیرو پیړیو کې نه دي لیدل شوي، یو اړخیزه پالنه او محافظت پالنه په پراخه کچه شتون لري، کوم چې په څو اړخیزه پالنه او څو اړخیزه سوداګریز سیسټم باندې سخت اغیزه کوي. په دې مهم پړاو کې – همکاري یا مقابله، خلاصون یا انزوا، متقابلې ګټې یا د ګاونډیتوب سوالګرۍ پالیسۍ – چین چمتو دی چې له افغانستان او نورو هیوادونو سره د خلاصون او ټول شمولیت ساتلو، د محافظت غوښتنې سره مخالفت او د یو ډیر عادلانه او مساوي نړیوال حکومتدارۍ سیسټم د ودې لپاره کار وکړي. په دې کار سره، چین موخه لري چې د نړیوالې اقتصادي ودې ثبات او دوامداره سرعت کې مرسته وکړي او د ټولو لپاره یو متقابل ګټور راتلونکی جوړ کړي.
