هرآنچه باید درمورد ویروس کرونا بدانید؛‌ از منشا تا راه‌های پیشگیری از آن

ویروس کرونا نوعی ویروس است که سبب عفونت در دستگاه‌های تنفسی فوقانی یعنی بینی، سینوس‌ها و گلو می‌شود. بیشتر ویروس‌های کرونا خطرناک نیستند، اما برخی از انواع آن واقعاً جدی هستند. به‌تازگی، نوع جدیدی از این ویروس شایع شده است که برخی به‌اشتباه آن را بیماری کرونا می‌نامند. به همین دلیل، این مطلب را آماده کرده‌ایم تا از آخرین اطلاعات به‌دست‌آمده و روش پیشگیری و درمان بیماری ناشی از ویروس کرونا آگاهتان کنیم. با ما همراه باشید.

تاریخچه ویروس کرونا

این ویروس اولین بار در دهه ۱۹۶۰ شناسایی شد، اما هنوز مشخص نشده است که همان بار اول از کجا سرچشمه گرفته بود. از آنجاکه این ویروس‌ها تاجی‌شکل هستند، آنها را کرونا نامیده‌اند. گاهی اوقات (نه اغلب مواقع)، ویروس کرونا می‌تواند بین انسان و حیوان مشترک باشد.

شیوه انتشار بیشتر ویروس‌های کرونا مشابه سایر ویروس‌های عامل سرماخوردگی است، یعنی از طریق افراد آلوده منتقل می‌شود؛ به‌این‌صورت که با سرفه یا عطسه در هوا پخش می‌شود و از طریق دست‌دادن، روبوسی، لمس سر و صورت فرد مبتلا و لمس اشیایی مانند دستگیره دری که افراد بیمار به آنها دست زده‌اند، به دیگران سرایت می‌کند.

تقریباً هر فرد در طول زندگی‌اش حداقل یک بار (به‌ویژه در خردسالی) به عفونت ناشی از ویروس کرونا مبتلا می‌شود. شدت علائم آن از خفیف تا متوسط است و در برخی موارد، ممکن است به بیماری‌های دستگاه تنفسی تحتانی مانند ذات الریه و برونشیت منجر شود. در بسیاری از کشورها، ابتلا به بیماری ناشی از ویروس کرونا در فصول سرد سال (پاییز و زمستان) رایج است، اما هرکس در هر زمان ممکن است به آن مبتلا شود.

این ویروس‌ها در بین حیوانات شایع هستند، اما فقط تعداد کمی از آنها بر انسان تأثیر می‌گذارند. به‌ ندرت ویروس کرونا ممکن است تکامل یابد و از حیوان به انسان منتقل شود. دو نوع از ویروس‌های کرونای تکامل‌یافته، مرس و سارس بودند که از حیوانات به انسان منتقل شدند و علائم آنها شدیدتر از ویروس‌های کرونای انسانی بود.

ویروس مرس

در سال ۲۰۱۲، سندرم تنفسی خاورمیانه یا مرس (MERS) در عربستان و سپس در کشورهای دیگر خاورمیانه و نیز آفریقا، آسیا و اروپا شیوع پیدا کرد. دلیل شیوع این ویروس لمس یا تماس با شترهای آلوده یا مصرف گوشت و شیر آنها بود. در آن سال‌ها حدود ۸۵۸ نفر جان خود را از دست دادند. در آوریل سال ۲۰۱۴، اولین فرد آمریکایی را در ایالت ایندیانا به‌دلیل ابتلا به این سندرم بستری کردند و مورد دیگری هم در فلوریدا گزارش شد. هر دوی این بیماران از سفر به عربستان بازگشته بودند. در ماه مه سال ۲۰۱۵، این بیماری در کره شیوع یافت که گسترده‌ترین شیوع این بیماری در خارج از شبه‌جزیره عربستان بود.

ویروس سارس

در سال ۲۰۰۳، سندرم حاد تنفسی (سارس) در جنوب چین شیوع یافت که به‌موجب آن ۷۷۴ نفر جان خود را از دست دادند. دلیل آن ظاهراً مصرف گوشت گربه‌هایی موسوم به گربه زبّاد بود که خوردن آنها در جنوب چین متداول است. این عفونت از خفاش‌ها به این گربه‌ها سرایت کرده بود. از سال ۲۰۱۵ تاکنون، دیگر هیچ موردی از ابتلا به سارس گزارش نشده است.

ویروس کرونای جدید

در اوایل ۲۰۲۰، سازمان صحت جهانی نوع جدیدی از این ویروس را شناسایی کرد: ویروس کرونای جدید ۲۰۱۹ که به اختصار 2019-nCoV نامیده می‌شود و شیوع آن باز هم از چین آغاز شده است. احتمالاً این ویروس هم به‌دلیل تماس با حیوانات آلوده یا خوردن‌شان در شهر ووهان به افراد منتقل شده است.

نشانه‌های معمول ویروس کرونا چه هستند؟

بیشتر ویروس‌های کرونا علائم مشابهی در دستگاه‌های تنفسی فوقانی به‌شکل گرفتگی بینی و آبریزش بینی، سرفه، گلودرد و گاهی تب ایجاد می‌کنند. همچنین ویروس کرونا ممکن است سبب عفونت گوش میانی در کودکان شود. البته در بیشتر موارد نمی‌توانید مطمئن شوید علائم بیماری‌تان از ویروس کروناست یا از ویروس‌های سرماخوردگی دیگری مانند راینو ویروس.

برای تشخیص این بیماری می‌توانید آزمایش‌هایی از جمله کشت ترشحات بینی و گلو و نیز آزمایش خون را انجام دهید، اما دلیلی برای این کار وجود ندارد. آزمایش هیچ تغییری در علائم بیماری که معمولاً طی چند روز برطرف می‌شوند ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال اگر عفونت ناشی از ویروس کرونا به دستگاه تنفسی تحتانی یعنی به نای و ریه‌ها برسد، ممکن است به ذات‌الریه منجر شود. این خطر به‌ویژه در افراد مسن، افراد مبتلا به بیماری قلبی و یا افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف بیشتر است.

بااین‌حال، داکتر بین کائو (Bin Cao) از بیمارستان «دوستی چین و جاپان  (China-Japan Friendship) به‌تازگی در مجله The Lancet مطالعه‌ای منتشر کرده است. به‌باور این محقق پوهنتون صحی کپیتال (Capital Medical University)، علائم ویروس کرونای جدید شباهت زیادی به سارس دارد. این علائم عبارت‌اند از: تب، سرفه و مشکل در تنفس؛ اما او معتقد است که تفاوت‌های مهمی بین این دو بیماری هست. او می‌گوید:

«این بیماری علائمی مشابه به سارس دارد، اما برخی علائم مربوط به دستگاه تنفسی فوقانی مانند آب‌ریزش بینی، عطسه، گلودرد و علائم گوارشی مانند اسهال (که ۲۰ تا ۲۵ درصد از بیماران مبتلا به سارس را درگیر می‌کرد) در این افراد دیده نمی‌شود.»

بیشتر ویروس‌های کرونا علائم مشابهی در دستگاه‌های تنفسی فوقانی به‌شکل گرفتگی و آب‌ریزش بینی، سرفه، گلودرد و گاهی تب ایجاد می‌کنند. همچنین ویروس کرونا ممکن است سبب عفونت گوش میانی در کودکان شود.

این ویروس از کجا آمده است؟

این ویروس اولین بار در شهر ووهان و در افرادی مشاهده شده است که از یک بازار حیوانات و غذاهای دریایی محلی خرید کرده بودند. بنابراین، مقامات فقط می‌توانستند بگویند که این ویروس احتمالاً از حیوان به انسان منتقل شده است. بااین‌حال، در یک مطالعه جدید، محققان توالی ژن‌های این ویروس را به دست آوردند؛ سپس آن را با توالی جنتیکی بیش از ۲۰۰ مورد ویروس کرونای دیگر (که حیوانات را آلوده می‌کنند) مقایسه کردند. یافته‌های آنها در مجله ویروس‌شناسی صحی (Journal of Medical Virology) منتشر شد و نشان داد که ویروس کرونای 2019-nCoV احتمالاً از مارها سرچشمه می‌گیرد.

در مورد نوع مار، دانشمندان خاطرنشان کردند که دو نوع مار در جنوب‌شرقی چین وجود دارد که این ویروس احتمالاً از آنها شیوع یافته است: نوعی مار کریت (many-banded krait) و کبرای چینی (ناجا آترا).

بااین‌حال، برخی از کارشناسان با انتقاد از این مطالعه گفته‌اند که هنوز مشخص نیست ویروس‌های کرونا می‌توانند مارها را واقعاً آلوده کنند یا نه.

چگونه ویروس از حیوان به انسان منتقل می‌شود؟

برخی از ویروس‌ها می‌توانند به انسان منتقل شوند؛ ویروس کرونا هم یکی از آنهاست. دانشمندان در مطالعه‌ای در مجله صحی ویروس‌شناسی، مار را به‌عنوان میزبان احتمالی این ویروس معرفی کردند. آنان دریافتند که تغییر در یکی از پروتین‌های ویروسی کرونای جدید، امکان شناسایی و اتصال به گیرنده‌های سلول‌های میزبان خاصی را برای این ویروس فراهم می‌کند. این قابلیت گام مهمی برای ورود به سلول‌هاست. به‌عقیدۀ این پژوهشگران، تغییر در این پروتئین خاص ممکن است به انتقال این ویروس به انسان کمک کند.

راه‌های انتقال ویروس کرونا چیست؟

این ویروس به روش‌های زیر از فرد آلوده به دیگران منتقل می‌شود:

هوا (به‌دلیل پخش ذرات ویروسی ناشی از سرفه یا عطسه)؛

تماس نزدیک با فرد آلوده (لمس‌کردن سر و صورت فرد آلوده یا دست‌دادن با او)؛

لمس سطح یا شیئی که ذرات ویروسی روی آن وجود دارند (این ذرات روی دست‌ها می‌نشینند و قبل از شستن دست‌ها با دست‌زدن به دهان، بینی یا چشم‌ها وارد بدن می‌شوند)؛

به‌ندرت، آلودگی با مدفوع.

چطور این ویروس همه‌گیر می‌شود؟

این ویروس (یا هر ویروس دیگری) زمانی حالت اپیدمی یا همه‌گیر پیدا می‌کند که اول از همه، انسان را به‌خوبی آلوده کند، در انسان تکثیر شود و سپس به‌آسانی بین آنها منتشر می‌شود. درحال‌حاضر، مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌ها می‌گوید که این ویروس به‌شکل محدود در بین انسان‌ها درحال پخش‌شدن است، اما آنها هنوز در حال بررسی این موضوع هستند.

آیا می‌توان ویروس کرونا را با مرس یا سارس مقایسه کرد؟

مرس و سارس هر دو به‌دلیل علائم شدیدی شهرت داشتند که در افراد ایجاد می‌کردند. هنوز مشخص نیست که چطور باید شدت علائم ویروس کرونای جدید را با آنها مقایسه کنیم، زیرا در برخی بیماران با علائم شدید و مرگ همراه بوده و در برخی دیگر فقط نشانه‌های خفیفی مشاهده شده است. هر سه ویروس از طریق تماس نزدیک با فرد آلوده بین افراد منتشر می‌شوند.

برای پیشگیری و درمان کرونا، چه کارهایی می‌توانیم انجام دهیم؟

باتوجه‌به مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌ها، درمان خاصی برای بیماری ناشی از ویروس کرونا وجود ندارد و بیشتر افراد با مراقبت‌های ویژه مخصوصاً استراحت و دارو (برای رفع علائم) بهبود می‌یابند. بااین‌حال، اگر نگران هستید یا علائم شدیدی دارید، حتماً به داکتر مراجعه کنید (این فقط مختص ویروس کرونا نیست و درباره همه بیماری های ویروسی صدق می‌کند.)

هیچ واکسینی برای ویروس کرونا وجود ندارد، اما محققان انستیتیوت ملی صحت آمریکا گفته‌اند که در مراحل اولیه تولید یک واکسین هستند. علاوه‌براین، شرکت دارویی رگنرون (Regeneron) اعلام کرد که در مراحل اولیه یافتن درمانی برای بیماری‌های ناشی از این ویروس هستند.

برای جلوگیری از آلودگی به ویروس کرونا، همان کارهایی را باید انجام دهید که برای پیشگیری از سرماخوردگی انجام می‌دهید:

دست‌هایتان را چندبار در روز با آب گرم و صابون یا با ضدعفونی‌کننده الکولی بشویید؛

دست‌ها و انگشت‌هایتان را به چشم‌ها، بینی و دهان‌تان نزنید؛

فاصله‌تان را از افراد احتمالاً آلوده حفظ کنید.

درصورتی‌که آلوده شدید، برای درمان به همان روشی عمل کنید که برای سرماخوردگی انجام می‌دهید:

به اندازه کافی استراحت کنید.

مایعات زیاد بنوشید.

برای گلودرد و تب می‌توانید از داروهای بدون نسخه استفاده کنید. فراموش نکنید که به کودکان یا نوجوانان زیر ۱۹ سال آسپرین ندهید. به‌جای آن از ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده کنید.

بخوردادن با آب داغ یا استفاده از دستگاه بخور می‌تواند به تسکین گلودرد و خراشیدگی آن کمک کند.

اگر شرایط حاد بود، حتماً به داکتر مراجعه کنید.

در روزهای آینده باید منتظر چه وقایعی باشیم؟

باتوجه‌به تجربیاتی که از مرس و سارس داریم، به‌احتمال زیاد، این ویروس از طریق تماس نزدیک بین انسان‌ها گسترش خواهد یافت. موارد آلودگی بیشتر (احتمالاً در کشورهایی از جمله آمریکا) در روزهای آینده مشخص خواهد شد.

مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌ها به‌تازگی در بیانیه‌ای اظهار داشته است:

احتمالاً در روزها و هفته‌های آینده شاهد آلودگی افراد بیشتری به این ویروس خواهیم بود. در شیوع قبلی مرس و سارس، این انتقال از انسان به انسان هم اتفاق افتاد. این بیماری به کارکنان مراکز بهداشتی که از بیماران مبتلا به بیماری ناشی از ویروس کرونا مراقبت می‌کنند، نیز سرایت می‌کند.