پر ایران پرون د امریکا پراخ بندیزونه پيل شول. له دغه هېواد سره که څه هم د افغانستان ټوله سوداګري یو میلیارد ډالرو ته رسېږي، خو د هند په ملګرتیا یوه ګډه درې اړخیزه لویه پروژه هم لري چې د جوړولو چارې یې په ۲۰۱۶ میلادي کال کې پيل شوې. د چابهار بندر پروژه چې هند د ایران له لارې افغانستان او منځنۍ اسیا سره وصلوي او باالعکس افغانستان هم اوبو ته لار پیدا کوي.
په ایران باندې د امریکا د بندیزونو له پیل سره د دې لویې درې هېوادیيزې پروژې برخلیک لا هم ګونګ دی.
ولسمشر محمد اشرف غني وړمه شپه په همدې پروژې د امریکا د بندیزونو د اغېزو د څرنګوالي په اړه د مرکزي او جنوبي اسیا په چارو کې د امریکا د بهرنیو چارو له مرستیالې وزیرې الېس ولز سره خبرې کړې دي.
ارګ په همدې تړاو یوه خبرپاڼه کې ويلي: «د پرونۍ او په همدې ارتباط د پخوانیو ناستو نتیجې به چې د افغانستان د اقتصاد لپاره ښې پایلې ولري، ژر له خلکو سره شریکې شي.»
الېس ولز د سپټمبر په ۱۲مه په یوه بحث کې ویلي وو چې د چابهار بندر په اړه به دوی څېړنې کوي چې څومره د افغانستان د ثبات لپاره مهم دی.
ولز زیاته کړې وه: «لکه څنګه چې موږ د چابهار د بندر موضوع څېړو، دا به یې په چوکاټ کې وي چې د افغانستان د ثبات لپاره او یا د سیمه ییز اتصال لپاره چې نورې ګټې هم پکې نغښتې دي څه کولای شي. دا د بیا کتنې یوه روانه پروسه ده.»
ولز هغه وخت دا ډاډ هم ورکړ چې د بندیزونو هدف د متحدینو ځپل نه، بلکې د ایران د «بدې» رویې بدلول دي.
اقتصادي کارپوهان هم ډاډه دي چې د امریکا بندیزونه به یوازې پر ایران وي او تېر ته په کتو به د افغانستان په برخه کې د امریکا له خوا کومه خاصه ستونزه نه وي.
د افغانستان بانک پخوانی مرستیال او اقتصادي کارپوه خان افضل هډهوال ازادي راډيو ته ويلي: «پخوا هم دغسې چې د اوباما په وخت کې بندیزونه لګېدلي وو، ځینې برخې یې د افغانستان لپاره مستثنی شوې وې، دې کې شک نه شته. د افغانستان تجارت که په چابهار کې موږ تر بحث لاندې ونیسو، افغانستان خو چابهار د یوه بندر او یو ساحل په توګه استفاده کوي، نو دا برخه په دې کې نه شاملېږي. پر چابهار بندیز به داسې نه وي چې څوک به دا ساحل ونه شي کارولای. دا بندیز به په دې اړه وي چې د ایران له کښتیو او د دوی له تجارتي مالونو د استفاده ونه شي.»
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پامپیو فاکس نیوز ته ویلي، پر ایران لګول کېدونکي بنديزونه به تر ټولو سخت وي: «زه ډېر ډاډه یم، کوم بندیزونه چې همدا دوشنبه لګول کېږي، نه یوازې په تېلو، بلکې په هغو ۶۰۰ اشخاصو او کمپنیو چې د امریکا خزانې وزارت پېژندلي د ایران د رژیم د رویې په بدلولو کې به د هدف وړ اغېز وکړي.»
پامپیو زياته کړې، یوازینی هدف دا دی چې په نړۍ کې د ترهګرۍ د لوی تمویلوونکي دولت د کارونو مخه ونیول شي.
