په ایران کې د افغانستان محصولاتو ته د مناسب مارکېټ نه شتون یوه جدي سوداګریزه ننګونه

په افغانستان کې چارواکي وایي چې هر کال له ایرانه د دوه میلیارده ډالرو په ارزښت توکي واردوي، خو له دې سره سره، ایران د افغانستان محصولاتو ته مناسب بازار نه برابروي. دا مسله د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ په اړیکو کې یوه جدي سوداګریزه ننګونه ګرځېدلې ده. که څه هم دواړه هېوادونه له اوږدې مودې راهیسې سوداګریزې اړیکې لري، خو د نابرابرۍ دغه حالت د افغان تولیدوونکو او صادرونکو پر وړاندې د ستونزو لوی خنډ ګرځېدلی دی.
افغانستان هر کال په میلیاردونو ډالرو ارزښت توکي له ایرانه واردوي، چې په دې کې خوراکي مواد، انرژي، صنعتي توکي او نور شامل دي. دغه واردات د افغانستان د اقتصاد په یو مهم اړخ بدل شوي، خو په ورته وخت کې د افغانستان محصولاتو ته په ایران کې د مارکېټ نشتون هغه څه دي چې د افغانستان تولیدي سکتور یې له جدي ستونزو سره مخامخ کړی دی. د دې مسئلې دوامدار پاتې کېدل د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ اړیکې اغېزمنې کړې دي.
د افغان سرپرست حکومت چارواکي په دې باور دي چې که ایراني چارواکي د افغانستان محصولاتو ته په خپلو مارکېټونو کې مناسب ځای ورکړي، نو دواړه هېوادونه به وکولی شي چې خپلې سوداګرۍ نورې هم پراخې کړي او د یوې متوازنې سوداګرۍ شاهدان و اوسي. دا د دواړو لوریو په ګټه ده چې د سوداګرۍ په دې برخه کې د نابرابرۍ ستونزه له منځه یوسي او د دوه اړخیزو سوداګریزو اړیکو نوی فصل پرانیزي.
په افغانستان کې، تولیدونکي، په ځانګړي ډول کرنیز سکتور، له ډېرو خنډونو سره مخ دی چې خپل محصولات نړیوالو مارکېټونو ته ورسوي. ایران د یو ستر ګاونډي هېواد په توګه، چې له افغانستان سره نږدې سوداګریزې اړیکې لري، کولای شي د افغان محصولاتو لپاره یو لوی او مناسب مارکېټ برابر کړي. خو د دې لپاره اړینه ده چې دواړه هېوادونه د متقابل درناوي او ګټو پر بنسټ همکاري وکړي.
په تېرو کلونو کې، افغانستان هڅه کړې ده چې خپلې صادراتي لارې نورې هم پراخې کړي، خو د سیمې مارکېټونو ته د لاسرسي ستونزه یوه هغه جدي ننګونه ده چې له امله یې د افغانستان تولیدوونکي نشي کولی په پوره ډول خپلې موخې ترلاسه کړي. ایران کولای شي د افغان محصولاتو لپاره یو مهم مارکېټ وي، خو د دې لپاره اړتیا ده چې د سوداګریزو اړیکو د عادلانه کولو په برخه کې ګړندۍ هڅې وشي.
افغانستان د صادراتو په برخه کې پراخ ظرفیتونه لري، په ځانګړي ډول کرنیز محصولات او لاسي صنایع چې په نړیوالو مارکېټونو کې ځانګړې ارزښت لري. خو له ایرانه شکایت دا دی چې د افغانستان محصولاتو ته لازم مارکېټ نه ورکوي، او دا وضعیت باید ژر تر ژره اصلاح شي. د دې ستونزې حل به نه یوازې د افغانستان اقتصاد ته ګټه ورسوي، بلکې د ایران لپاره به هم د ګټې مهم فرصتونه رامنځته کړي.
په پایله کې، د افغانستان او ایران ترمنځ سوداګریزې اړیکې پراخ ظرفیتونه لري، خو دا اړیکې باید د عادلانه مارکېټونو او متوازنو سوداګریزو اصولو پر بنسټ ولاړې وي. که چیرې دواړه هېوادونه د افغانستان محصولاتو ته په ایران کې یو مناسب مارکېټ برابر کړي، نو دا به د دواړو لوریو د اقتصادي ودې لپاره یو مهم ګام وي، چې له امله به یې سوداګریزې اړیکې نورې هم پیاوړې شي او سیمه ییز ثبات او پرمختګ به لا چټک شي.