د فليپين دوې حکومتي کښتۍ د جولای په ۲۳مې نېټې د چين د سمندري پوليسو له خبرداري سره سره په خپلسر د چين د هوانګيان ټاپو اړوند سمندري سيمې ته ننوتلي وې او ورپسې د چين سمندري پوليسو په اغېزمنو تدبيرونو له سیمې شړلې دي.
د فليپين سمندري پولیسو درې ورځې مخکې د جنوبي سمندرګي ژن ای پرښې ته نږدې د چين د سمندري پوليسو پر ضد لمسون کوونکې کړنې هم ترسره کړې وې. فليپين دغه دوه پېښې د چين- اسيان ( د جنوب ختيځې اسيا هېوادونو ټولنه) د خارجه وزيرانو غونډې د ترسره کېدو پرمهال کړې دي.
د فليپين يادې کړنې د دې ښکارندويي کوي، چې دغه هېواد د چين ـ اسیان د ډيالوګ او همکارۍ فضا د خرابولو هڅې کوي، خو دغسې توطيې به یې خامخا ناکامېږي.
د چين- اسيان د خارجه وزيرانو د غونډې يوه څرګنده نښه دا ده: د اسيان مختلف غړي هېوادونه تمه لري چې له چيني لوري سره ستراتيژيک تماسونه ونيسي، په مختلفو برخو کې ورسره همکارۍ ژورې او د روان کال له پای مخکې ”د چين په جنوبي سمندرګي کې عملي قاعده“ رامنځته کړي او په ګډه د سیمې سوله او ثبات وساتي.
سږ کال د چين او اسيان ترمنځ د هراړخيز ستراتيژيک مشارکت له پنځمې کليزې سره برابر دی.
چين د اسيان له اتو غړو هېوادونو سره د ګډ برخليک ټولنې په ابادۍ کې يووالي ته رسېدلی او د چين- اسيان د ازادې سوداګرۍ زون د ۳.۰ م پړاو هوکړه ليک يې ورسره لاسليک کړی دی. دا د دواړو خواوو د هراړخيزو همکاريو د پوره غوړېدو او د چټکو ګامونو د پورته کولو څرګندويي کوي.
ځيني بهرني هېوادونه د چين او اسيان ترمنځ د همکارۍ پر چټک پرمختګ خوښ نه دي او هڅې کوي چې په دې سيمه کې خپل تسلط وساتي، نو ځکه د جنوبي سمندرګي په مسئله کې مداخله کوي او د پارټ بازۍ په تحريکولو بوخت دي.
کله چې فيرديناند مارکوس په فليپين کې واک ته رسیدلی، نو د ده په مشرۍ د دغه هېواد ښي اړخي له بهرنيو قدرتونو سره په ګډې همکارۍ د چين په جنوبي سمندرګي کې لمسون کوونکې کړنې ترسره کوي، چې له امله یې د سيمې سوله او ثبات متزلزل شوي دي.
فليپين په روان کال کې د اسيان د نوبتي رئيس هېواد دنده پرغاړه لري، نو له موقع څخه په استفادې شخصې موخې ته د رسېدو، د واقعيتونو د تحريفولو او د جنوبي سمندرګي مسئلې د پيچليتوب لپاره ډېرې زياتې هڅې کوي.
فليپين بد نيت لري، خو د اسيان په ګډون د نړيوالې ټولنې سترګو ته خاورې نه شي شيندلی.
د چيني لوري په يوې خپرې شوې وېډيو کې ښکاري، چې فليپيني لوری د جولای په ۲۰مې نېټې لومړی په پيډلونو او ډنډو د چين پر قانون پلي کوونکو حملې کوي او چيني لوری یې اغېزمنو تدبیرونو ته مجبوروي او ورپسې په ډېر صبر او زغم حالت کنټرولوي.
د چيني لوري په يوې بلې وېډيو کې لیدل کېږي، چې د فليپين حکومتي کښتۍ د روانې مياشتې په ۲۳مې نېټې په ډېر خطرناک چلند چيني بيړۍ ته نږدې کېږي او ټکر ورسره کوي او جالبه دا چې په کښتيو کې ورسره خبريالان هم سپاره وو.
د چين سمندري پوليس له مجبوریته پر دوی اوبه شیندلي او د قانون له مخې يې له سیمې شړلي دي.
د چيني لوري په يادو دوو وېډيوګانو کې له ورایه واقعيتونه ښکاري او د فليپيني لوري تحريکوونکې کړنې یې بربنډې کړې دي.
د چين خارجه وزير وانګ يي د چين- اسيان د خارجه وزيرانو په غونډه کې د چين دريځ بيان کړی او ويلي يې دي، چې د سيمې هېوادونه بايد «د چين په جنوبي سمندرګي کې د مختلفو خواوو د عملونو اعلاميه» مراعات کړي، د سيمې بهر هېوادونو له مداخلې سره باید مقاطعه او د ځينو هېوادونو له پاروونکو کړنو سره مخالفت وکړي او د سيمې د سولې او ثبات حق بايد په خپل لاس کې ټينګ ونيسي.
هغه په بلنې سره له خپل فليپيني سيال سره د کتنې په ترڅ کې ويلي، فليپيني لوری بايد سمدستي د حالاتو د خرابولو په اړه د بد نيت لرونکې کړنې بندې کړي، له چين سره کړې ژمنې بايد وساتي او د دوه اړخيزو اړيکو په ثابتولو کې بايد واقعي هڅې وکړي.
