ارمنستان د قفقاز هېوادونو په ډله کې د اسیا په جنوب لوېدیځه برخه او د ترکيې په ختیځ کې د شمالي عرض البلدونو له ۳۸ تر ۴۱ درجو او د ختیځ طول البلدونو د ۴۲ او ۴۶ درجو ترمنځ موقعیت لري، چې تولټال یې پراخوالی ۱۱۴۸۴ میل مربع ته رسېږي.
ارمنستان شمال ته له ګرجستان، جنوب ته له ایران، ختیځ ته له اذاربایجان او لوېدیځ ته د ترکیې له جمهوریت سره ګډه پوله لري.
ارمنستان د کمکي قفقاز په غرونو کې د سمندر له سطحې څخه لوړ هېواد دی، چې وچ او غرنی اقلیم لري. اوړی یې تود او ژمی یې بیا سوړ او واورین دی. په عمومي توګه دغه هېواد د اسیا له سړو هېوادونو څخه بلل کېږي.
ارمنستان د پخواني شوروي اتحاد تر ټولو کوچنی جمهوریت او په وچه پورې تړلی هېواد دی، چې له اوبو سره هېڅ تړاو نه لري. دغه هېواد د اسیا او اروپا په پوله پروت دی او ځینې جغرافیایي منابع یې اروپایي هېواد بولي.
د دغه هېواد پلازمېنه ایروان ښار او ټولټال ۳۰ میلیونه نفوس لري، چې په هر کیلومتر مربع سیمه کې یې ۱۱۰ کسان ژوند کوي.
د ارمنستان ۷۵ سلنه وګړي په ښارونو او پاتې ۲۵ سلنه یې په کلیو او بانډو کې ژوند کوي. د دغه هېواد د قانون له مخې هره کورنۍ په ټول عمر کې یوازې د دوو ماشومانو د درلودو حق لري.
د اداري وېش له پلوه دغه هېواد په یوولسو ولایتونو وېشل شوی دی. زولتا، دیلیزان، کیروف اباد، کوواکان، استپانا، کرت او ګیومري د ارمنستان مهم ښارونه دي.
د ارمنستان رسمي ژبه ارمني او لیکدود یې روسي دی.
دغه هېواد تر ۱۹۹۱ ز کال پورې د شوروي سوسیالیستي جماهیرو یو وړوکی کورواکه جمهوریت و. له خپلواکۍ وروسته د ارمنستان نوی اساسي قانون د ۱۹۹۵ ز کال د جولای د پنځمې نېټې په ملي ریفرنډم کې تصویب شو. د دغه هېواد اوسنی ولسمشر ارمن سارګسیان او لومړی وزیر یې نیګول دی.
د دغه هېواد ولسمشر د خلکو په خوښه د پنځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. د ارمنستان لومړی وزیر د ولسمشر لهخوا او د کابینې وزیران د لومړي وزیر لهخوا ټاکل کېږي. د دغه هېواد لومړی وزیر او وزیران هغه وخت له خپلو دندو استعفا کوي، چې د دوی پروګرام د ارمنستان د ولسي جرګې لهخوا ونه منل شي.
د ارمنستان ولسي جرګه ۱۳۱ غړي لري، چې ۹۰ یې د ګوندونو لهخوا او ۴۱ د خلکو په مستقیمو رایو ټاکل کېږي او د څلور کلونو لپاره کار کولای شي. په دغه هېواد کې د رایې ورکولو سن ۱۸ کاله او رایه ورکول پکې عمومي دي.
د ارمنستان حقوقي نظام پر مدني قانون ولاړ دی. د دغه هېواد تر ټولو لوړ قضایي ارګان ستره محکمه ده.
د ارمنستان ملي غورځنګ، ملي ولسواک ګوند، د ارمنستان کمونست ګوند، انقلابي ټولنه او د ارمنستان لیبرال ولسواک ګوند د دغه هېواد تر ټولو مهم او نفوذ لرونکي ګوندونه دي.
ارمنستان د پخواني شوروي اتحاد په مرکزي اقتصادي سیسټم کې د صنعتي تولیداتو پرمختللی سکټور درلود. هغه وخت له ارمنستان څخه د اومو صنعتي موادو او انرژۍ په عوض کې د شوروي اتحاد نورو جمهوریتونو ته ماشینونه، د ماشین الاتو پرزې، ټوکران او نور استهلاکي جوړ شوي مالونه ورکول کېدل. د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته، ارمنستان د خپلې کرنې سکټور پراختیا ته هڅه وکړه او د شوروي د واکمنۍ او اقتصادي تګلارو د سترو کرنیزو صنعتي پروژو پر ځای یې، د کرنې کوچنیو فارمونو ته مخه کړه. ارمنستان خوراکي مواد واردوي او د سرو زرو، مسو او بوکسایت کوچنۍ زېرمې لري. په نوییمه لسیزه کې د دغه هېواد اقتصادي سیسټم مات شو او له بلې خوا له ګاونډي جمهوریت اذربایجان سره د ناګورنو قره باغ لانجې او جګړې دغه هېواد ته ډېر مالي او ځاني زیانونه ورسول. په ۱۹۹۴ ز کال کې د ارمنستان حکومت د نړیوال بانک په مرسته، یو اقتصادي پروګرام پیل کړ، چې تر ۱۹۹۸ ز کال پورې یې د پراختیا او پرمختیا ګټورې نتیجې درلودې، چې تر ۲۰۰۳ ز کال پورې یې رغنده برخه واخیسته او په همدغه کال کې یې د نړیوال تجارت د ټولنې غړیتوب هم تر لاسه کړ.
دغه هېواد همدا شان هڅه وکړه، چې د انفلسیون اندازه کمه کړي، د ملي پیسو بیه ثابته وساتي او کوچني او منځني دولتي شرکتونه او تصدۍ خصوصي سکټور ته پرېږدي.
په دې وروستیو کلونو کې ارمنستان په میتسامور کې د اټومي انرژۍ یوه کارخانه جوړه کړه، دغه پرمختګ یاد هېواد ته لار هواره کړه چې دې انرژۍ د لږوالي لویه ستونزه یوڅه حل کړي. نړیوال پر ارمنستان فشار راوړي چې د میتسامور بټۍ بنده کړي، خو دغه هېواد دې بټۍ ته د ډېرې اړتیا له مخې، د نړیوالو غوښتنې ته ډېر پام نه کوي او هڅه کوي چې د نړیوالو تخنیکي غوښتونو ته مثبت ځواب پیدا کړي.
د الماسو پروسس، د فلزاتو د پرې کولو ماشینونه او پرزې، د فلزاتو د ویلې کولو او پروسس ماشینونه، برېښنایي ماشینونه، د جامو وینځلو ماشینونه، لارۍ، موټر، ساعتونه، ټایر، اوبدلې جامې، بوټونه، ورېښمین او عادي ټوکران، کیمیاوي مواد، د کمپیوټر پروګرامونه، خوراکي مواد او استهلاکي توکي د دغه هېواد مهم صنعتي فکټورونه دي.
د ارمنستان ۲۰ سلنه ځمکه د کرلو وړ ده، ۲۴ سلنه یې څړځایونو نیولې، ۱۵ سلنه یې ځنګلونو او پاتې نوره غرونو بیدیاوو، سیندونو، ښارونو او د استوګنې کلیوالو سیمو نیولې ده. د دغه هېواد ۵۰ سلنه خلک د کرنې په سکټور کې پر کار بوخت دي او د هېواد ۲۰ سلنه ناخالص کورني تولیدات هم له همدغه سکټور څخه لاس ته راځي.
غنم، وربشې، لرګي، میوې، سابه، غوښه، لبنیات، هګۍ او واښه د دغه هېواد مهم کرنیز محصولات بلل کېږي.
اوسپنه، د ډبرو سکاره، سره زر، بوکسایت، مس، جسټ، المونیم او تزینې ډبرې د ارمنستان مهم کانونه دي. د دغه هېواد د صادراتو ټوله بیه څه باندې یو بلیون ډالرو او د وارداتو بیه یې څه کم څلورو بلیون ډالرو ته رسېږي.
د ارمنستان غټ تجارتي شریکان روسیه، چین، ایران، جرمني، ترکیه او اوکراین دي.
دغه هېواد ۱۳ هوایي ډګرونه لري چې لس یې په پاخه او عصري ډول رغول شوي دي. د دغه هېواد د ټلیفون کود ۰۰۳۷۴ او د انټرنټ کود یې بیا AM دی، چې ټولټال یې څلور سوه زره کسان ورته لاسرسی لري.
په ارمنستان کې دری عامه او ۵۰ خصوصي ټلوېزیونونه او ۳۰ راډیوګانې شته، چې په مختلفو ژبو خپرونې کوي.
دغه هېواد د سړي سرکلني عاید له پلوه، د اسیا او نړۍ له منځنیو هېوادونو نه شمېرل کېږي. په دغه هېواد کې له ۱۵ کلنو پورته ټول خلک پر لیک او لوست پوهېږي. زده کړه په ارمنستان کې له ۷-۱۴ کلنو ماشومانو او تنکیو ځوانانو لپاره وړیا او جبري ده.
ارمنیان له پخوانیو هندو اروپايي قومونو سره تړاو لري، په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره د ارمنیانو نوم په هغه ډبرلیک کې راغلی، چې له میلاد څخه شپږ پېړۍ مخکې په میخي لیک کې، چې د لومړي داریوش له وخت سره اړیکه لري. ځینې لرغوني توکي دا لرغونتوب وړاندې بیایي او د ارمنیانو تاریخ له میلاد څخه مخکې نهمې پېړۍ ته رسوي.
له هخامنشیانو څخه مخکې د اوسني ارمنستان خاوره د ماد په سترواکۍ پورې اړه درلوده. بیا د هخامنشیانو د سترواکۍ یوه برخه شوه، خو کله چې مقدوني سکندر د هخامنشیانو واکمني نسکوره کړه، د ارمنیانو سیمه خپلواکه شوه. له دې وروسته دغه سیمه د سلواکیانو لاس ته ورغله، بیا بېرته خپلواکه شوه او د دې خپلواکۍ مشر آرتاشس نومېده. د لوی تیګران په وخت کې ټولې هغه سیمې سره یو ځای شوې، چې خلکو یې په ارمني ژبه خبرې کولې. د ا نوی هېواد د مدیترانې، کسپین او تور سمندرګي تر منځ پروت و. وروسته د ارمنیانو هېواد د روم د سترواکۍ د پوځونو پر وړاندې ماتې وخوړه. د دوی د برم وختونه تېر شول او هېواد یې د رومنیانو او اشکانیانو د سترواکیو تر منځ کلابند شو. ارمنستان په ۱۱مه میلادي پېړۍ کې د اشکانیانو لاسبري ومنله.
د ارمنستان خلک په ۳۰۱ ز کال کې مسیحیان شول او په ۴۰۵ ز کال کې د ارمني ژبې الفبا جوړه شوه. د څلورمې میلادي پېړۍ په پای کې ارمنستان د پارس او روم د سترواکیو تر منځ ووېشل شو او په ۶۵۵ ز کال کې د اعرابو لاس ته ورغی. دغه هېواد د اعرابو د واکمنۍ په موده کې کرار نه و او وخت ناوخت به بغاوتونه په کې کېدل. تر دې چې د عباسي خلیفه متوکل په وخت کې ارمني د ارمنستان د والي په توګه وټاکل شو.
ارمنستان هغه خاوره چې تزاري روسیې له عثمانیانو نیولې وه، بېرته ترکانو ته وسپارله، خو عثمانیانو د ارمنستان ټوله خاوره غوښته. روسیې د ارمنیانو له دې غوښتنې سره په کلکه مخالفت وکړ او د ۱۹۱۸ ز کال د مې په ۲۸مه یې خپله خپلواکي اعلان کړه او په دې توګه په اوسني تاریخ کې د لومړي ځل لپاره ارمني دولت رامنځ ته شو. له دې وروسته ځینو اروپایي هېوادونو ارمنستان د یو خپلواک هېواد په توګه په رسمیت وپېژندلو، خو شوروي دغه سیمه په ځان پورې وتړله او د ارمنیانو خپلواکي ورو ورو د خلکو هېره شوه.
په ارمنستان کې مېشتو وګړو د هغې ټولپوښتنې تابیا وکړه، چې خلکو د خپل هېواد د خپلواکۍ لپاره رایه ورکړې وه. ۱۹۹۱ ز کال د سپټمبر په ۲۱مه او ارمنستان د همدغه کال د اکټوبر په شمله خپله خپلواکي اعلان کړه، چې د ۱۹۹۶ ز کال په ټاکنو کې لیونتر پتروسیان بریالی شو.
د شوروي سوسیالیستي جماهیرو په وخت کې ارمنستان د دغه هېواد یو جمهوریت و او له افغانستان سره یې سیاسي اړیکې نه درلودې. اوس افغانستان او ارمنستان نا استوګنې سفارتي اړیکې لري او په مسکو کې د افغانستان سفارت په ارمنستان کې د افغانستان استازیتوب کوي.
د کابل او ایروان ښارونو تر منځ د وخت توپیر ۳۰ دقیقې او د هوا له لارې واټن بیا ۲۱۲۲ کیلومتره دی.
