ټایلنډ د آسیا په جنوب ختیځه کې د هند او چین په ټاپووزمه کې د اندمان د سیند او د ټایلنډ د خلیج تر منځ د شمالي عرض البلدونو د ۵ او ۲۱ درجو او د ختیځ طول البلدونو د ۱۰۰ او ۹۸ درجو ترمنځ موقعیت لري، چې پراخوالی یې ۱۹۸۴۵۷ میل مربع ته رسېږي او له دې پلوه د نړۍ ۴۶م لوی هېواد دی.
د ټایلنډ شمال ته برما او لاوس، جنوب ته یې د ټایلنډ خلیج او مالیزیا، ختیځ ته لاوس او کمبودیا او لوېدیځ ته یي د اندامان سیند او برما موقعیت لري.
ټایلنډ د جنوب ختیځې آسیا تر ټولو اوږد هېواد دی. د ټایلنډ په جنوب لوېدیځ او ختیځ کې ډېر داسې ټاپوګان شته، چې په دغه هېواد پورې اړه لري لکه، کوچانګ، کوکوت، کوسامویي او ځینې نور. ټایلنډ اساساً نیم غرنی هېواد دی چې غرونه یې زیاتره په شمالي او لوېدیځو سیمو کې پراته دي.
د دغه هېواد پلازمېنه د بانک کوک ښار دی او ټولټال څه کم ۶۹ میلیونه نفوس لري، چې په هر کیلومتر مربع سیمه کې یې ۱۳۲ کسان ژوند کوي.
د دغه هېواد ۴۵ سلنه وګړي په ښارونو او ۵۵ سلنه یې بیا په کلیو او بانډو کې ژوند کوي. د دغه هېواد د قانون له مخې هره کورنۍ په ټول عمر کې یوازې د دوو ماشومانو د درلودو حق لري.
د اداري وېش له مخې ټایلنډ پر ۷۶ ولایتونو وېشل شوی دی. بانتااوتن، یودن تاني، موکداهان، بانګ، لامونګ، لامفون، تاک او خون کین د دغه هېواد مهم ښارونه دي.
د ټایلنډ د حکومت ډول مشروطه پاچایي دی. د دغه هېواد نوی اساسي قانون د ۲۰۰۹ ز کال د اګسټ په ۲۴مه نافذ شوی دی. په ټایلنډ کې پاچا د ملک یوازینی واکمن بلل کیږي، لومړی وزیر د ولسي جرګې د غړو له مینځ څخه ټاکل کیږي، معمولاً هغه څوک چې ګوند یا ائتلاف یې اکثریت رایې ګټي، د لومړي وزارت لپاره په پام کې نیول کیږي.
د ټایلنډ ملي شورا دوې جرګې لري، لومړۍ سنا چې ۱۵۰ غړي لري او د کار موده یې شپږ کاله ده او ولسي جرګه چې ۵۰۰ غړي لري چې د څلورو کلونو لپاره کار کوي. د ټایلنډ د ملي شورا د دواړو جرګو غړي د خلکو له خوا ټاکل کیږي، په دغه هېوا کې د رایې ورکولو سن ۱۸ کاله او رایه ورکول په کې عمومي دي.
د دغه هېوا حقوقي نظام پر مدني قانون ولاړ دی، د ټایلنډ د قضایه قوې په سر کې ستره محکمه ځای لري چې قاضیان یې د پاچا له خوا ټاکل کیږي.
د تای د ملت ګوند، ولسواک ګوند، د ټولنیزعمل ګوند او لبرال ولسواک ګوند په دغه هېواد کې مهم او نفوذ لرونکي ګوندونه دي.
په ۱۹۹۸ ز کال کې د ټایلنډ اقتصاد د هغه بحران له امله چې د دغه هېواد ډېر شرکتونه او په ځانګړې توګه بانکونه او تمویلي موسسې ورسره مخ وې، جدي ستونزې او کساد درلود. د ۱۹۹۸ ز کال په پیل کې ټایلنډ خپله مالي تګلاره لیبراله کړه، څو ټانګونه، شرکتونه او فابریکې په ډالر پور واخلي. له هغه ځایه چې دوی په پولي تبادلاتو کې څه تاوان یا خطر نه لیده، ځکه یې په دې برخه کې هېڅ خنډونه رامنځ ته نه کړل. د دې تر څنګ یې د صادراتو پراختیا چې پخوا د ټایلنډ په اقتصادي پرمختګ کې یو مهم عامل ګڼل کېده، په ۱۹۹۶ ز کال کې سقوط وکړ او داسې ویل کېدل چې د ټایلنډ بانکونه د ډالري معاملاتو وس نه لري. د ټایلنډ بانک هغه وخت داسې چلند و کړ چې نږدې وه د بانک د اسعارو زیرمه یې تشه شي. لږ وخت وروسته یې خلپه تګلاره بدله کړه او د اسعارو د تبادلې نرخ یې ازاد پرېښود. دې پرېکړې د ټایلنډي شرکتونو د پورونو بار چې له اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان وو، نورهم دروند کړ. د ۱۹۹۷ ز کال په اګسټ کې د ټایلنډ حکومت د صدر اعظم چاوالت په مشرۍ له نړیوال بانک سره د ۱۴ بلیون ډالرو پور تړون لاسلیک کړ، چې خپلې اسعاري زیرمې زیاتې کړي او د پیسو په مارکېټ کې خپله وړتیا پیاوړې کړي. اوس اوس ټایلنډ له خپلو ګاونډیو او ځینو نورو هېوادونو سره داسې تړونونه لاسلیک کړي، چې صادرات او ناخالص کورني تولیدات یې ورسره زیات شوي دي. خو سمندري توپانونه هغه ستونزه ده چې د ټایلنډ اقتصاد ته وخت نا وخت زیانونه رسوي.
توریزم، ټوکران او ګنډل شوې جامې، د خوراکي موادو پروسس، غوړي، تنباکو، سیمنټ، د کاني موادو ایستل، ساختماني مواد، د سرو زرو شیان، د برېښنا سامان، کمپیوټر او د هغه پرزې، نقلیه وسایط، دارو درمل، لرګین شیان، پلاستیکي محصولات او کوچني ماشینونه د دغه هېواد مهم صنعتي فکټورونه دي.
د دغه هېواد ۳۰ سلنه ځمکه د کرلو وړ ده، دوه سلنه یې څړځایونو، ۲۶ سلنه یې ځنګلونو او پاتې نوره یې غرونو، بیدیاوو، سیندونو، ښارونو او د استوګنې کلیوالو سیمو نیولې ده. د ټایلنډ ۴۰ سلنه خلک د کرنې په سکتور کې پر کار بوخت دي او د هېواد ۱۳ سلنه ناخالص کورني تولیدات هم له همدغه سکتور څخه لاس ته راوړي.
وریجې، ربړ، جوار، ګنۍ، قهوه، لوبیا، پنبه، ورېښم، تېل لرونکې دانې، جوت، مېوې، سابه، غوښه، لبنیات او هګۍ د ټایلنډ مهم کرنیز محصولات بلل کیږي.
امریکا، جاپان، سنګاپور، هانګ کانګ، مالیزیا، اسټرالیا او چین د دغه هېواد غټ تجارتي شریکان دي. ټایلنډ ۱۰۶ هوایي ډګرونه لري چې ۶۸ يې په پاخه او عصري ډول رغول شوي دي.
د دغه هېواد د ټلیفون کود ۰۰۶۶ او د انټرنېټ کود یې TH دی، چې تولټال یې ۲۰ میلیونه کسان ورته لاسرسی لري.
په ټایلنډ کې شپږ ملي ټلوېزیوني چینلونه فعال دي، چې دوه یې په پوځ پورې اړه لري. څلور نور یا د دولت دي او یا د دولت تر کنترول لاندې کار کوي، چې هره ورځ ه دوه ځلې دولتي پروګرامونه خپروي. د دې ترڅنګ په دغه هېواد کې له ۵۰۰ زیاتې دولتي او خصوصي راډیوګانې فعالیت کوي او هر کال څه باندې نهه زره کتابونه په بېلابېلو برخو کې له چاپه راوځي.
ټایلنډ د آسیا او نړۍ له نسبتاً پرمختللو هېوادونو څخه شمېرل کیږي او هر کال څه کم دوه میلیونه سیلانیان دغه هېواد ته سفر کوي. په ټایلنډ کې له ۱۵ کلونو څخه پورته ټول وګړي پر لیک او لوست پوهیږي. زده کړه په ټایلنډ کې له ۷-۱۴ کلنو ماشومانو او تنکیو ځوانانو لپاره جبري ده. په دغه هېواد کې دولت او خصوصي سکټور دواړه ځوانانو ته د زده کړې اسانتیاوې وړاندې کوي.
د لرغون پېژندنې استادان وایي چې د ټایلنډ په اوسنۍ خاوره کې د انساني ژوند پیلامه شل زره کاله پخوا ته رسېږي. په شپږمه پېړۍ کې د چین ځینې قبایلي خلک چې د تای په نامه یادېدل، د ټایلنډ اوسنۍ خاورې ته ولېږدېدل او د دې ځای بومیان یې لاندې کړل. دا خلک تر ۱۳مې پېړۍ پورې له یوې خوا د مالیزیا تر ټاپووزمې پورې او له بلې خوا د کمبودیا تر پولو پورې په مخ لاړل. په ۱۳۵۰ ز کال کې فراراماتیبودا د سیام پاچاهي جوړه کړه.
له دې وروسته په څلورمه پېړۍ کې د ټایلنډ یا پخواني سیام دولت ورځ په ورځ پیاوړی کېده، په لوېدیځ کې یې کمبودیا او په شمال کې ډېر نور ځایونه ونیول او هم یې له پرتګال، هالنډ، انګلستان او چین سره تجارتي روابط پیاوړي کړل. په ۱۷۶۴ ز کال کې برمایانو پر سیام برید وکړ او د دغه هېواد پایتخت د ایوتیا ښار یي ونړاوه، خو زر د سیام خلکو د جنرال فایاتاک تر مشرۍ لاندې برمایانو ته ماتې ورکړه. په ۱۸۲۶ ز کال کې هغه تړون چې د انګلستان او سیام د مقاماتو تر منځ لاسلیک شو، په سیام کې یې انګلیسي نفوذ ته لاره پرانیسته. په ۱۸۹۳ ز کال کې فرانسویان د انام او کوچن چین تر نیولو وروسته دې لوري ته راغلل او بنکاک ته یې د بېړیو په استولو د سیام دولت دې ته اړ کړ، چې د بنکاک بندر دوی ته پرېږدي. په ۱۹۸۱ ز کال کې په بنکاک کې کودتا وشوه او جنرال سنت چیتیاتیما د ولسواکۍ ننګه وکړه. د ۱۹۸۳ ز کال د اپرېل په شلمه، جنرال پرم د دویم ځل لپاره د هېواد د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو. جنرال پرم د ۱۹۸۶ ز کال د مې په ټاکنو کې بیا لومړی وزیر شو. د ۱۹۸۸ ز کال په عمومي ټاکنو کې د ټایلنډ پاچا جنرال چاتیچای د یوه ائتلافي حکومت په جوړولو وګومارل شو. چاتیچای په ټایلنډ کې بنسټیز کارونه پیل کړل او د هېواد په کورنیو او بهرنیو تګلارو کې یې ژور بدلونونه راوستل.
له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۱۰ ز کلونو پورې په ټایلنډ کې څو ځلې نورې عمومي ټاکنې شوې دي، د ټایلنډ حکومت د دغه هېواد د جنوبي سیمو د مسلمانانو له جنګیالیو او د بودایي مذهب له سرو جامو مذهبي مشرانو سره ستونزې لري. په ۲۰۱۰ ز کال کې دغه د سرو جامو بودایان دوه ځلې په بنکاک کې غونډ شول او د حکومت له پولیسو سره یې وسله والې شخړې وکړې. دا شخړې په ۲۰۱۱ ز کال کې بیا تکرار شوې چې مرګ ژوبله یې هم درلوده. د همدې کال په نومبر کې د بنکاک نیم ښار تر اوبو لاندې شو، ځکه په شاوخوا سیمو کې ډېر ورښتونه شوي وو.
داسې ښکاري چې د افغانستان او ټایلنډ تر منځ هېڅکله سفارتي سیاسي اړیکې نه دي رامنځ ته شوې، خو دواړو هېوادونو په ځینو مواردو کې هوکړې کړې دي.
د کابل او بنکاک ښارونو تر منځ د وخت توپیر ۲:۳۰ ساعته او همدا راز د هوا له لارې واټن ۸۶۳۸ کیلومتره دی.
