د وال سټریټ ژورنال ورځپاڼې هغه رپوټ بحثونه را پورته کړي چې پکې ویل شوي، د امریکا حکومت ښایي په افغانستان کې د سولې خبرو د بریالیتوب لپاره له افغان حکومته وغواړي چې د راتلونکي کال د ولسمشرۍ انتخابات وځنډوي. یادې ورځپاڼې لیکلي، یو شمېر امريکايي چارواکي وېره لري چې د ښاغلي خلیلزاد له لوري پیل شوې د سولې هڅې ممکن له افغان ټاکنو سره د ملو لانجو او اوږدې سیاسي ترينګلتیا له امله شنډې شي. دا چې خلیلزاد تر اوسه دا غوښتنه کړې که نه، ورځپاڼې په دې اړه څه نه دي ویلي. ارګ بیا دغه رپوت ته غبرګون ښودلی او ویلي یې دي چې خلیلزاد داسې کومه غوښتنه نه ده کړې. د ولسمشر یو سلاکار فضل محمود فضلي ویلي: “دلته د اساسي قانون له مخې واک لېږدول کېږي. موږ ته بل هېڅ هغه وړاندیز د منلو نه دی چې د افغانستان له اساسي قانونو سره ټکر کې وي”.
اوس پوښتنه دا ده چې افغانستان لومړی سولې ته اړتیا لري او که ټاکنو ته؟ دغه راز سوله د ټاکنو له ځنډ سره څه اړیکه لري؟ دا ځنډ باید څومره او څنګه وي؟
امریکايي بنسټونه وايي نیم افغانستان د وسله والو مخالفینو په لاس کې دی او په نیم نور کې هم مخالفین لږ او ډېرې ستونزې پیدا کولی شي، نو په داسې یو حالت کې د رښتینو او قانوني ټاکنو بحث مسخره دی. موږ د ولسي جرګې ټاکنې ولیدلې چې د رسمي شمېرو له مخې شاوخوا څلور میلیونه کسانو پکې برخه اخیستې او له شک پرته چې سم نیم یې جعل دی او په دې ډول یوازې دوه میلیونه کسانو په ټاکنو کې برخ اخیستې ده. په یو داسې هېواد کې چې څه باندې دېرش میلیون کسان پکې اوسیږي او یوازې دوه میلیونه یې په ټاکنو کې برخه اخیستلی شي، ټاکنې بې مانا دي. که حالت همداسې وي، راتلونکی پسرلی به ناامني لا زیاته وي او ټاکنې به تر دې له سترو خنډونو سره مخ وي.
اوس که حکومت په داسې ټاکنو ټینګار کوي، نو دا بیا یوازې د قدرت د دوام لپاره د دوی د جوړ شوي پلان د علمي کېدو غوښتنه ده. موږ دا نه وایو چې ټاکنې دې پرته له شرطه وځنډول شي. که سوله کیږي، که د سولې یوه بریالۍ پروسه روانه وي او ټاکنې پرې ناوړه اغېز کوي، باید ټاکنې وځنډول شي. زموږ لومړیتوب ټاکنې نه، حتی زموږ لومړیتوب د اساسي قانون عملي کول نه، بلکې زموږ اوسنی لومړیتوب ژوند دی چې سوله یې په خوندي کېدو کې مرسته کوي. د ملي یووالي حکومت خپله د قانون ۹۶ مادې نقض کړې، نو دوی چې د قانون خبره کوي، ځان مسخره کوي.
که سوله کیږي او کومه پټه معامله نه وي، پکار ده چې ټاکنې وځنډول شي، څو وسله وال طالبان هم پکې برخه واخلي. ان که د دې چارې لپاره د لنډمهاله حکومت اړتیا هم وي، باید جوړ شي. موږ باید سوله وکړو، جګړه ختمه کړو، له هغه وروسته به قانون هم عملي کوو او بیا به قانوني حکومت ولرو. له سولې پرته قانون، د قانون واکمني، ټاکنې او حکومتولي د خلکو د ستونزو له حل کولو سره هېڅ مرسته نه کوي.
