له پاکستان سره د اوبو وېش:
د پاکستان او افغانستان په دوه اړخیزو اړیکو کې تر اوسه د اوبو پر موضوع رسمي خبرې اترې نه دي شوې. د ۲۰۱۳ ز کال په اګسټ کې د افغانستان د مالیې وزیر ډاکټر حضرت عمر زاخېلوال او د پاکستان د مالیې وزیر محمد اسحق ډار د کونړ پر سیند د برېښنا د یوې سترې پروژې د ګډ کار خبره وکړه چې له هغې وروسته نه افغانستان او نه هم پاکستان دا موضوع تعقیب کړې ده.
که د کابل د اوبو د حوزې طبیعي جوړښت ته وګورو، پاکستان له افغانستان سره نه اوس د اوبو پر سر کومه ستونزه لري او نه یې په راتلونکي کې پیدا کولای شي. که افغانستان د کابل سیند د اوبو له حوزې څخه اعظمي استفاده هم وکړي، له ډیورنډ کرښې د اوښتونکو اوبو په مقدار کې د پام وړ توپیر نه شي راتلای.
باالمقابل، که چېرې افغانستان او پاکستان د خپلو ګډو اقتصادي منافعو لپاره د کرښې دواړو لورو ته د اوبو او ځنګلونو پر مدیریت په ګډه کار وکړي او له شته امکاناتو استفاده وکړي، نو ګټه به یې د کرښې دواړو غاړو ولسونو ته ورسېږي.
د پاکستان او افغانستان ترمنځ د اوبو مدیریت کېدای شي د نړیوالو همکاریو یو فوق العاده اغېزمن موډل هم و اوسي. د کابل د اوبو پر حوزه که د انرژۍ د تولید تاسیسات رغېږي، نو دواړه هېوادونه ترې ګټه اخیستلای شي. سربېره پر دې، که د کابل د اوبو په برنۍ برخه کې د طبیعي افتونو، د چاپېریال د ککړتیا او د ژوند د چاپېریال د تخریب مخه نیول کېږي، نو هماغومره یې د دې حوزې د ښکتنۍ برخې اوسېدونکي هم له ښو نتایجو برخه من کېږي.
دا به د دواړو هېوادونو د ولسونو په ګټه وي چې له نورو اختلافاتو سره سره دواړه دولتونه د اوبو او د ژوند د چاپېریال په سالم مدیریت کې همکاري وکړي.
سیاسي لوبې او زهرپاشنې
افغان سیاستوال عموماً د کونړ پر سیند او په مجموع کې د کابل د اوبو د حوزې د مدیریت په برخه کې خپله ناغېړي د پاکستان د لاسوهنې په پلمه توجیه کوي. پاکستاني سیاستوال هم هڅه کوي چې په افغانستان کې د خپلو ناوړه سیاستونو د توجیه لپاره له کرښې اخوا ولسونو او عامه افکارو ته د پاکستان پر طبیعي سرچینو د هند د برلاسي کېدو ډار تلقین کړي.
پاکستاني مطبوعات، سیاسيون او استخباراتي کړۍ د پاکستان په سیاسي، اقتصادي او امنیتي مشکلاتو کې د افغانستان پر رول ځکه ډېر ټینګار کوي چې د پاکستان سیاسي بقا په بهرني ګواښ کې ویني. د پاکستان له ایجاده تر دې دمه، دغه دولت هڅه کړې چې په خپل ګاونډ کې بې ثباتي رامنځته کړي. له ګاونډیو هېوادونو او ولسونو سره په یو ډول نه یو ډول د تخاصم فضا ګرمه وساتي چې په کور دننه د بېلابېلو قومونو د حق غوښتنې تمایلات کنټرول کړي. له همدې امله سره له دې چې د پاکستان دولت عملاً د اوبو د مسئلې پر سر د خبرو اړتیا هېڅکله نه ده احساس کړې، په غیرمستقیم ډول پر خپلو طبیعي زېرمو او سرچینو د افغانستان برلاسي د خپل داخلي امنیت لپاره ګواښ ګڼي.
دا چې پاکستاني مطبوعات او د هغوی تر شا فعال استخباراتي لاسونه د کورنیو عامه افکارو د بوخت ساتلو په موخه په افغانستان کې هر اقتصادي پرمختګ او د هرې زېربنایي پروژې پلي کېدل د پاکستان پر سیمه ییز امنیت د هند د نادوستانه برید په توګه معرفي کوي، دا هرڅه د پاکستان د اویا کلن تاریخ یوه ثابته مشخصه ده.
د دغو تبلیغاتو د نارښتینوالي د ثابتولو لپاره دغه یوه ټکي ته اشاره کافي ده چې پاکستان له ټولو دښمنیو سره سره دې ته حاضر دی چې په کشمیر کې له هند سره د اوبو د وېش لپاره دوه اړخیزه همکاري وکړي؛ خو په افغانستان کې یوه خورا کوچنۍ پروژه د شکونو په یو پراخ جال کې پوښي.
له بده مرغه په افغانستان کې د عامه افکارو جوړوونکې کړۍ (کورني مطبوعات او په کورنیو مطبوعاتو کې فعال کارپوهان) د هېواد دننه واقعیتونو په اړه کره او مستند مالومات نه لري، یا یې د لاسته راوړلو هڅه نه کوي، نو تر ډېره بریده پر بهرنیو سرچینو تکیه کوي. د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو په ارتباط، بهرنۍ سرچینې هم د افغاني واقعیتونو په پرتله د استخباراتي کړیو او په خاص ډول د پاکستاني استخباراتو له خوا د خپرېدونکو مالوماتو اخیستلو ته ډېر تمایل لري.
هغه زهر چې پاکستاني استخاراتي حلقې یې د خپلو لنډمهالو تکتیکي ګټو لپاره د پاکستاني او نړیوالو مطبوعاتو له لارې خپروي او هڅه کوي چې د افغانستان او هند پر همکاریو د شک څادر وغوړوي، په اوږدمهال کې د کرښې د دواړو خواوو د ولسونو په تاوان دي.
بیا هم پاکستاني استخباراتي کړۍ کېدای شي د یوې تکتیکي حربې د درلودو په خاطر دغه زهرپاشنې په خپله ګټه وبولي؛ خو په افغانستان کې مطبوعاتي فعالین د مالوماتو د نشتوالي له امله په غیرشعوري ډول د همدغو زهرو د بیا خپرولو له لارې د خپل هېواد منافعو ته ضرر رسوي.
د روانې جګړې یو محوري ټکی هم همدا دی چې په خلکو کې داسې ذهنیت ایجاد شي چې مثبتو او رغوونکو اقداماتو ته هم د شک په سترګه وګوري. اوبه د یوې حیاتي طبیعي شتمنۍ په صفت د هر چا لپاره مهمه او حساسه موضوع ده. که له کرښې اخوا وګړو ته دا احساس ورکړل شي چې په افغانستان کې د اوبو د مدیریت هر بری د هند او پاکستان په مقابله کې د هند په ګټه تمامېږي، نو هغه خلک که له افغانستان سره خواخوږي هم ولري، له هند سره د دښمنۍ په خاطر د افغانستان د مشروعو منافعو قربانول ورته ستونزمن نه برېښي.
په کور دننه هم که د افغانستان وګړو ته دا شک پیدا شي چې د افغانستان د اوبو مدیریت د پاکستان لپاره ګواښ بلل کېدای شي، نو د ځوابي اقداماتو له وېرې ممکن د دغه ډول رغنیزو پروژو ناکامېدل ورته یوه لازمه قرباني ښکاره شي.
د افغانستان او پاکستان په اړیکو کې د اوبو د مسئلې ابعاد او په دې اړه د وضاحتونو ایجادول د پاکستان له خوا په افغانستان کې له پلان شوې روانې جګړې سره د مقابلې یوه ارزښتمنه وسیله ده.
افغاني مطبوعاتو ته په کار ده چې د ځمکنیو واقعیتونو د دقیقې څېړنې له لارې د هېواد د دښمنانو په لاس له خپلې خوښې پرته د افغانستان د منافعو پر ضد ونه کارول شي.
پای
