د حج او اوقافو وزارت وايي، په سعودي عربستان کې د افغان دولت دوې ټوټې ځمکه چې په بېلابېلو دورو کې د افغان حکومت د مشرانو له خوا اخیستل شوې او افغان حاجیانو ته وقف شوې وه، له استملاک پرته د حرم شریف ملکیت ته زیاته شوې ده.
د دې پوښتنې لپاره چې په مکه مکرمه کې د افغانستان دوې ټوټې ځمکه د افغان دولت مالکیت دی، که د سعودي عربستان؟ تر اوسه څرګند ځواب نشته. دغه راز په جده کې د افغان حکومت د سیاسي نمایندګۍ جوړېدو لپاره د ۸۰۰ متر مربع مساحت لرونکې ځمکه چې د (۱۹۶۴ څخه تر ۱۹۷۵) ز کلونو ترمنځ، د فیصل بن عبدالعزیز د واک په دوره کې افغان دولت ته سپارل شوې وه، په مبهم حالت کې ده.
د حج او اوقافو وزارت وايي، که څه هم یاده ځمکه د افغانستان ملکیت دی، خو په وروستیو څو لسیزو کې د حکومتي مسوولینو د نه پاملرنې له امله دغه ملکیت د افغان دولت له کنټروله وتلی دی.
د حج او اوقافو وزارت د اوقافو رییس نورالله غفوري پژواک ته ویلي، په مکه کې د افغانستان دوې ټوټې ځمکه پرته له دې چې حقوقي مسئله او استملاک یې حل شي، د حرمینو شریفینو په پراختیايي پروګرام کې شامله شوې او افغان دولت ته یې په بدل کې هېڅ ځمکه نه ده ورکړل شوې.
نوموړي زیاته کړې، په جده کې یوه بله ټوټه ځمکه د افغانستان د سیاسي نمایندګۍ د جوړېدو لپاره ملک فیصل افغانستان ته سپارلې وه، خو د برخلیک په اړه یې تر اوسه معلومات نشته.
بلخوا د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې دا موضوع په دوی پورې تړاو نه لري.
د حج او اوقافو وزارت د اوقافو رییس ویلي: «۲۶۱ کاله مخکې په ۱۱۳۶ هجري کال کې احمدشاه بابا د کعبې شریفې په ۹۰۰ مترۍ کې، د مکې مکرمې د سلیمانیې سیمې په قراره کلي کې ۳۰ زره متر مربع ځکمه پېرلې او د احمدشاهي رباط له نومولو وروسته یې افغان حاجیانو ته وقف کړه، خو د وخت په تېرېدو دغه ملکیت غصب شو او مساحت یې کم شو او د حرم شریف په پراختیايي پروګرام کې دغه ملکیت له منځه ولاړ او پر ځای یې نوره ځمکه هم افغانستان ته نه ده ورکړل شوې».
هغه په ډاګه کړې چې په سعودي عربستان کې د مالکیت د درلودو او افغان حاجیانو ته د اسانتیاوو د رامنځته کېدو لپاره، محمد ظاهرشاه په ۱۳۵۰ لمریز کال کې د کعبې شریفې د ۴۰۰ مترۍ په ذق الهمزه کلي کې یوه ټوټه ځمکه چې پنځه پوړیزې دوې ودانۍ پرې جوړې وې، پېرلې او د «رباط نادرشاهي» په نوم یې ونوموله.
د ده په خبره، د افغانستان دغه ملکیت په ۱۳۷۴ لمریز کال کې تخریب او د کعبې شریفې په پراختیايي پلان کې شامل شو، خو د استملاک مسئله یې تر اوسه نه ده معلومه.
غفوري زیاته کړې: «ولسمشر محمد اشرف غني عربستان ته د خپل وروستي سفر پر مهال د یاد هېواد له لوړپوړو چارواکو سره شریکه کړې ده او دوی ژمنه کړې چې د موضوع په اړه څېړنه کوي، خو تر اوسه پایله نه لري».
هغه ویلي، عربستان ته د ولسمشر د سفر په دوام د عدلیې، بهرنیو چارو او حج او اوقافو وزارتونو څخه جوړ شوی پلاوی ټاکلی، څو یاده موضوع له نږدې وڅېړي، خو په سعودي عربستان کې د افغانستان سفیر یې د سفر مخه نیولې ده.
هغه ویلي: «په سعودي کې د افغانستان سفیر موږ ته وویل چې موضوع یې له اړوند وزارت سره شریکه کړې او هغه وزارت ترې د وخت غوښتنه کړې ده».
دغه راز د افغانستان سفیر یاد پلاوي ته ویلي: «د سعودي حکومت تر اوسه د حرم شریف په استملاک کې د تللو کورونو بدل نه دی ورکړی، چې په دغو کورونو کې زموږ ځمکې هم راځي او د افغانستان سفارت د موضوع د روښانتیا لپاره یوه مکتوب هم لېږلی دی».
غفوري په ډاګه کړې: «د مخکیني حکومت پر مهال د حج او اوقافو وزیر محمدیوسف نیازي خپله له سعودي عربستانه مدافع وکیل وټاکه او د سعودي سفارت موږ ته ډاډ را کړ چې د استملاک شوو ځمکو په اړه تر اوسه تصمیم نه دی نیول شوی او هر وخت چې تصمیم ونیول شو، افغان حکومت ته خبر ورکوي».
د یادونې ده چې په کابل کې د سعودي دولت په دې اړه له څه ویلو ډډه کړې ده.
