د غزني له وېجاړيو سره سره حکومت وايي چې هلته يې د فاجعې مخه نېولې ده

په غزني کې له پنځه ورځنۍ خونړۍ جګړې وروسته حکومتي چارواکي وایي چې په یاد ولایت کې یې د ستر بشري ناورین مخنیوی کړی دی.
وسله والو طالبانو شپږ شپې مخکې پر غزني له څلورو لوریو برید وکړ چې په لومړۍ ورځ يې ملکي روغتون ته د ۱۰۰ په شاوخوا کې د سرتېرو او عامو وګړو جسدونه وروړل شول.
د غزني د ملکي روغتون یوه کارکوونکي د اسوشېټېډ پرېس اژانس له خبریال سره په مرکه کې ویلي چې په لومړۍ ورځ ورته د سلو په شاوخوا کې د ملکیانو او سرتېرو جسدونه وروړل شوي دي.
هغه زیاته کړې چې د جګړې له لومړۍ ورځې وروسته بیا تر څلورمې ورځې د سختې جګړې له امله نه کوم جسد او ټپي وروړل شوی دی او نه یې هم دوی د درملنې لپاره امکانات درلودل.
د جګړې په لومړۍ ورځ د والي ویاند وویل چې جګړه د ښار په منځ کې پر دولتي ودانیو روانه ده او په ټول ښار کې د وسله والو طالبانو او امنیتي ځواکونو تر منځ نښتې دي.
هغه چې په بېړه یې خبرې کولې وویل چې په نیمه شپه د درنو وسلو په غږونو را ويښ شوی او د سختې جګړې له امله سر نه شي پورته کولی.
د جګړې په لومړۍ ورځ د والي له وياند سره تر اړيکې وروسته په ښار کې مخابراتي شبکو کار پرې ایښی او تر نن پورې چې د جګړې پنځمه ورځ ده کار نه کوي. د راپورونو له مخې په غزني کې له لومړۍ ورځې وروسته چې مخابراتي شبکو کار پرې اېښی دی، هېڅ کومه دولتي او غير دولتي رسنۍ هم فعالیت نه لري. د جګړې په دويمه ورځ داسې راپورونه هم خپاره شول چې وسله والو طالبانو د ملي راډيو ټلوېزیون په ګډون د غزنویانو په نامه راډیو ټلوېزیون ته هم اور اچولی دی. غزني کې نه یوازې رسنۍ سوځول شوې دي، د ښار د کمربندي پوستو په ګډون ټولې هغه دولتي ادارې هم سوځول شوې دي چې په شخصي کورونو کې وې.
پر ټولنیزو رسنیو د خپرو شویو ویډیوګانو له مخې طالبانو څلور امنیتي سرتېري هم نیولي دي، د پوښتنو ګروېږنو لپاره یې یوه کور ته بېولي او هلته تر‎ې تحقیقات کوي. په یاده ویډیو کې یو طالب قوماندان د تسلیم شویو سرتېرو په اړه وایي چې دوی به له هغوی سره هېڅ راز ظلم ونه کړي او روغ رمټ به یې خپلو کورونو ته واستوي.
نوموړی له تسلیم شویو کسانو د اقرار اخیستلو تر څنګ پر نورو سرتېرو هم غږ کوي چې تسلیم شي کنه نو وبه وژل شي.
په ورته وخت کې له یاد ولایت نه د جګړې د لومړۍ ورځې ویډیوګانې ښيي چې په ښار کې جګړه شدت اخلي او طالبان شېبه په شېبه د ښار په منځ کې خپل سنګرونه پیاوړي کوي؛ د ښار بېلابېلو سیمو کې اورونه او لوګي پورته کېږي او درنه جګړه روانه ده. د غزني امنیه قوماندان، چې د امنیه قومندانۍ په شل مترۍ کې د یو مارکېټ بام ته ختلی و، پر فېسبوک د ژوندۍ ویډیو له لارې خلکو ته ډاډ ورکوي چې د ښار کنټرول یې په لاس کې دی او ژر به وسله وال طالبان په شا وتنبوي. دا په غزني کې د جګړې د لومړنۍ ورځې جزیات و. له لومړۍ ورځې وروسته جګړې شدت واخیست او لحظه په لحظه د ښار له منځه د مرګ ژوبلو په اړه ضد او نقیض راپورونه ورکول کېدل.
په یاد ولایت کې د جګړې شدت دومره و چې طالبانو د امنیه قومانداني شا ته د افغان په نامه مارکېټ، چې له همدې ودانۍ لس متره واټن نه لري وسوځاوه؛ خو په کابل کې د ملي دفاع وزارت چارواکو له رسنیو سره په خبرو کې وویل چې د کومانډو ځواکونو په رسېدو په غزني ښار کې وضعیت کنټرول شوی دی. د ښار په لمنو او دغه راز اتمه حوزه کې د امنیتي ځواکونو او طالبانو تر منځ جګړه روانه وه خو ملي دفاع وزارت وياند ويل چې د اندېښنې وړ نه ده. نوموړي په داسې حال کې په غزني کې د جګړې د مهارولو خبره کوله چې طالبانو ان د والي لېږدوونکې الوتکه په ښار کې کېناستو ته پرېنښوده. الوتکې بېرته کابل ته راغلې او په دويمه ورځ کومانډو ځواکونه بیا د والي په ګډون غزني ته لاړل چې وروسته یې د نادرکۍ اوازې هم خپرې شوې.
بلخوا طالبانو په یاد ولایت کې د جګړې په پایله کې د دوو الوتکو د نسکورولو، د سلګونو سرتېرو د وژلو او دغه راز د محبس د ماتولو خبر هم ورکړی و، خو حکومتي چارواکو د جګړې په څلورمه ورځ په کابل کې د یو مطبوعاتي کنفرانس له لارې د طالبانو ادعاوې غلطې وبللې او دغه راز یې خبر ورکړ چې غزني ته د ملي دفاع وزارت د لوی درستيز په مشرۍ زر کومانډو ځواکونو رسېدلي دي. دوی ويل چې اوس وضعیت ارام دی او تر څلورویشتو ساعتونو پورې به ټول ښار د وسله والو طالبانو له موجودیته پاک کړي.
په یاد کنفرانس کې د ملي دفاع او کورنیو چارو وزیرانو د خبریالانو پوښتنې ځوابولې. د یو خبریال د دې پوښتنې په ځواب کې چې ویل کېږي په غزني کې خلک په کورونو کې بند پاتې دي او د خوراکي موادو له کمښت سره مخ دي وویل، د محبس د زندانیانو په ګډون یې خلکو ته بسکېټ وروړي دي او هغوی به د وضعیت تر ښه کېدو ترې استفاده وکړي.
عیني شاهدانو چې په څلورمه ورځ یې له یاد ښاره پښې سپکې کړې وې ویل چې غزنی له بشري ناورین سره مخ دی، خلک لا هم په کورونو کې بند پاتې دي، برېښنا او اوبه قطعه شوي او خلک له سختې لوږې او تندې سره مخ دي.
دوی دغه راز ویل چې په یاد ښار کې د یوې ډوډۍ بیه له پنځوسو نیولې تر سلو افغانیو پورې رسېده.
د اقتصادي چارو کارپوهان وایي چې په غزني د وسله والو وروستي برید یاد ولایت لس کله شاته بېولی دی. د دوی په وینا تر دې وروسته به هېڅ سوداګر په یاد ولایت کې پانګونې ته زړه ښه نه کړي. نن د یادې جګړې شپږمه ورځ ده او د تازه راپورونو له مخې په یاد ښار کې وضعیت ارام شوی دی او خلک کولی شي له یوه ځای نه بل ځای ته لاړ شي.
د تازه معلوماتو له مخې جګړه ارامه شوې خو یاد ولایت په هر اړخیزه توګه کلونه شاته تللی دی. سلګونه کسان تر خاورو لاندې شوي، په تشو واټونو جسدونه لا هم پراته دي، په لسګونو کورونو کې درنې مرمۍ لګېدلي دي او د غزني فضا تورو لوګيو نیولې ده. که څه هم د دفاع وزارت وړمه ورځ وویل چې جګړه کې تر اوسه سل سرتېري، تر ۳۰ ملکیان او ۱۴۵وسله وال طالبان وژل شوي او ګڼ نور ټپیان دي خو لا هم په دې اړه دقیق معلومات نه دي ورکول شوي. بلخوا یو فېسبوک کاروونکي چې د جګړې له امله له غزني را وتلی پر خپله فېسبوکپاڼه لیکلي چې (نن سهار وضعیت نورمال را ښکاره شو، هغه ساحې چې دوه ورځې مخکې طالبان پکې ګرځېدل نن مو پکې امنیتي ځواکونه ولیدل. دغه راز یو بل فېسبوک کاروونکی، همیم جلالزي د حساب کتاب خبره کړې ده.
نوموړي لیکلي، والي د شنبې پر ورځ له کابله غزني ته تللی او له ښار لري يې په يونټ کې اړولي دي. په غزني کې د قلعه شاده او نوآباد پوستې بې مقاومته ولې پرېښودل شوې؟ که دې پوستو لس ډزه هم کړي وای نو طالبان دومره اسانه ښار ته نه شو ننوتلی. له کابله د مرستې رسېدل بله شکمنه مسئله ده. په لومړۍ ورځ يوه کوچنۍ ډلګۍ کومانډويان لېږل شوي وو، خو هغوی له ښار څخه شاوخوا پنځه لس کيلومتره لري په دښته اړولي و او جګړې ته هېڅ داخل نه شول. په غزني کې د ملي اردو او ملي امنيت د ځواکونو يوې څنډې ته پاتې کېدل هم د سوال وړ دي. په غزني کې د جګړې پر دويمه ورځ، په ارګ کې د ځوانانو ورځ نمانځل کېده. ښاغلي غني ورته پوره ۴۵ دقيقې وينا وکړه خو تر اخره يې د غزني په اړه حتی يو ټکی هم و نه وايه. ويل کېږي چې ولسمشر په غزني کې د روان وضعيت په اړه کره معلومات نه درلودل او ډېر وروسته پر حقيقت پوه شوی دی.
له دې ټولو سره سره د اجرائيه رياست لومړی مرستيال محمدخان وايي، په غزني کې يې د سترې فاجعې مخنيوی کړی دی.