تانزانیا د افریقا د لویې وچې په ختیځه برخه کې د ختیځ طول البلدونو د ۲۹ او ۴۰ درجو او د جنوبي عرض البلدونو د ۱ او ۱۲ درجو په منځ کې موقعیت لري. پراخوالی یې ۳۶۴۳۴۶ کیلو متره مربع دی او له دې پلوه د نړۍ ۳۱ م لوی هېواد دی. شمال ته یې کینیا او یوګندا، جنوب ته یې زمبیا او موزمبیق، ختیځ ته یې د هند سمندر او لوېدیځ ته یې د تانګانیکا جهیل او کانګو موقعیت لري.
تانزانیا د استوا له کرښې سره د ډېر نږدېوالي له لامله ډېره توده او د هېواد شمالي سیمې یې د هند له سمندر سره د ګاونډیتوب له امله لنده او توده هوا لري.
د تانزانیا جمهوریت د دوو هېوادونو تانګانیکا او زنګبار له یووالي څخه جوړ شوی دی. د زنګبار پخوانی هېواد درې ټاپوګان لري چې له زنګبار، پمبا او مافیا څخه عبارت دي. تانزانیا له بل هر افریقایي هېواد څخه ډېر سمندرګي لري.
د دغه هېواد پلازمېنه د دودوما ښار دی او د ټولو وګړو شمېر یې څه باندې ۵۵ میلیونه تنه اټکل شوی دی، چې په هر کیلو متره مربع ساحه کې یې ۵۱ تنه ژوند کوي. دېرش سلنه خلک یې په ښارونو کې هستوګن دي او پاتې اویا سلنه نور یې بیا په کلیو او بانډو کې ژوند کوي. د دغه هېواد د قانون له مخې هره کورنۍ په ټول عمر کې د پنځو ماشومانو د زېږولو اجازه لري.
تانزانیا د اداري وېش له پلوه په دېرشو ولایتونو وېشل شوې ده. موانزا، زنګبار، مبیا، تانګا، اروشا او موشي د دغه هېواد لوی او مهم ښارونه دي. ۹۹ سلنه وګړي یې تورپوستي افریقایان او پاتې نور یې له بېلابېلو نژادونو څخه دي.
د تانزانیا ۴۶ سلنه وګړي مسیحیان، ۳۹ سلنه یې مسلمانان او پاتې نور یې د بېلابېلو دینونو پیروان دي. رسمي ژبه یې انګلیسي او لیکدود یې لاتیني دی.
د تانزانیا نوی اساسي قانون د ۱۹۷۷ ز کال د () په ۲۵ مه تصویب شوی او بیا د ۱۹۸۴ز کال په اکتوبر کې بدلونونه پکې راغلل. د دغه هېواد ولسمشر او مرستیال د خلکو په خوښه د پنځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. لومړی وزیر او د کابینې نور وزیران یې د ولسمشر له خوا ټاکل کېږي. د تانزانیا ولسمشر او د هغه مرستیال یو ځای ټاکل کېږي او دوه ځلې کار کولای شي.
د دغه هېواد ولسي جرګه ۳۵۷ غړي لري چې ۲۳۹ یې د خلکو په خوښه، ۱۰۲ یې د مېرمنو لپاره چې د ولسمشر لخوا نومول کېږي، پنځه د زنګبار د ولسي جرګې په استازیتوب، لس د ولسمشر په خوښه او یو د هېواد د لوی څارنوال له لوري ټاکل کېږي. دغه کسان پنځه کاله دنده ترسره کوي.
د زنګبار ټاپو سیمه ایزه ولسي جرګه پنځوس غړي لري چې د خلکو په خوښه د پنځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. کوم قوانین چې د زنګبار ولسي جرګه تصویبوي، یوازې د همدې ټاپو لپاره وي، خو د تانزانیا ولسي جرګه هم د هېواد ملي او سراسري قوانین جوړوي او هم د تانګانیکا لپاره قوانین تصویبوي. په تانزانیا کې د رایې ورکولو سن اتلس کاله او رایه ورکول پکې عمومي دي.
د تانزانیا حقوقي نظام د برېټانیا پر قوانینو ولاړ دی. د استیناف محکمه او عالي محکمه د دغه هېواد لوړ قضایي ارګانونه دي چې قاضیان یې د ولسمشر له خوا ټاکل کېږي. د تانزانیا د استیناف محکمه څلور غړي او عالي شورا یې ۲۹ غړي او یو مشر لري، چې ټول د ولسمشر له خوا ټاکل کېږي. د دغه هېواد په قضایي تشکیلاتو کې د ولسوالیو محکمې او لومړنۍ محکمې مهم ځای لري.
انقلابي ګوند، د خلکو متحده جبهه، ولسواک ګوند، د اصلاحاتو او جوړونې ملي ټولنه او د ولسواکۍ او پرمختګ ګوند د دغه هېواد له لویو او مشهورو ګوندونو څخه دي.
تانزانیا د ګڼو نړیوالو ټولنو تر څنګ په ۱۹۶۱ ز کال د د ملګرو ملتونو غړیتوب هم ترلاسه کړ.
دغه هېواد د ۱۹۶۴ ز کال د اپرېل په ۲۶ مه خپلواکي ترلاسه کړه، نو له همدې امله د اپرېل ۲۶ مه هر کال په دغه هېواد کې د خپلواکۍ د ورځې په نوم نمانځل کېږي.
تانزانیا د سړي سر کلني عاید له پلوه د نړۍ له وروسته پاتې هېوادونو څخه دی، چې اقتصاد یې په کرنه ولاړ دی. کرنه د دغه هېواد دېرش سلنه غیر خالص کورني تولیدات او ۸۸ سلنه صادرات برابروي او د دغه هېواد ۸۲ سلنه ځوانانو ته یې د کار زمینه برابره کړې ده. د دغه هېواد یوازې ۱۳ سلنه ځمکه د کرنې وړ ده.
د تانزانیا دولت په تېرو لسو کلونو کې د خپلې بودجې اته سلنه پیسې د کرنې په پراختیا لګولې چې پایله یې ښه ده. په همدې موده کې بهرنیو مرستو او د دولت سمو تګلارو د هېواد اقتصادي پرمختګ ګړندی کړی.
د دغه هېواد د ناخالص کورني تولید اندازه اتیا میلیارده ډالره او د سړي سر کلني عاید اندازه یې ۱۱۰۰ ډالره اټکل شوې ده.
د تانزانیا کاري ځواک ۲۶ میلیونو کسانو ته رسېږي او ۳۳ سلنه کورنۍ د بېوزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي. د دغه هېواد ټوله بودجه اووه میلیارده ډالره او لګښتونه یې اته میلیارده ډالرو ته رسېږي.
الماس، اوسپنه، سره زر، خوراکي توکي، تېل، ټوکران، بوټونه، سمنټ، لرګي، پلاستیکي شیان، صابون او لاسي کارونه د دغه هېواد په صنعت کې رغنده رول لري.
د تانزانیا ۱۳ سلنه ځمکه د کرنې وړ ده. د دغه هېواد ۳۶ سلنه خاوره څړځایونو، ۳۵ سلنه ځنګلونو او پاتې نوره غرونو، بېدیاوو، سیندونو، ښارونو او د هستوګنې کلیوالو سیمو نیولې ده. د دغه هېواد ۸۳ سلنه خلک د کرنې په سکټور کې په کار بوخت دي او د هېواد ۸۸ سلنه صادرات او دېرش سلنه ناخالص کورني تولیدات له همدې سکټور څخه لاسته راځي.
لرګي، پنبه، فایبر، قهوه، غنم، ږدن، وریجې، جوار، کچالو، کونځلې او شرشم، چای، ګني، تنباکو، مېوې، سابه، غوښه، لبنیات، هګۍ او واښه د دغه هېواد د کرنې او څارویو مهم محصولات بلل کېږي.
الماس، سره زر، یاقوت، لعل، تېل، ګاز، اوسپنه، د ډبرو سکاره او نکل د دغه هېواد لوی او مهم کانونه دي. د تانزانیا د صادراتو ټوله بیه شپږ میلیارده ډالره او د وارداتو ټوله بیه ۱۱ میلیارده ډالره اټکل شوې ده.
دغه راز دغه هېواد ۴۰۰ د اورګاډي پټلۍ، ۶۶ د کارګو بېړۍ او ۱۷۰ هوایي ډګرونه لري چې ۱۵ یې په پاخه او عصري ډول رغول شوي دي. د ټیلېفون کوډ نمبر یې ۰۰۲۲۵ او د انټرنېټ کوډ نمبر یې ټي زید دی او تر یو میلیون پورې وګړي یې انټرنېټ ته لاسرسی لري.
تانزانیا یو دولتي ټلوېزیون او یوه راډیو او خصوصي برخه یې ګڼ شمېر ټلوېزیونونه او اویا راډیوګانې لري. ترڅنګ یې په دغه هېواد کې لس ورځپاڼې، دوه سوه اونیزې او مجلې شته چې په سواحلي، کیونګجو، عربي او انګلیسي ژبو خپرېږي.
د دغه هېواد ۷۳ سلنه وګړي په لیک او لوست پوهېږي. زده کړې په دغه هېواد کې له ۷ څخه تر ۱۳ کلنو ماشومانو او تنکیو ځوانانو لپاره جبري دي.
مخکې مو هم وویل د تانزانیا اتحادي جمهوریت د ۱۹۶۴ ز کال د اپرېل په ۲۶ مه د تانګانیکا او زنګبار د جمهوریتونو له یووالي څخه جوړ شوی. له همدې امله به د یووالي تر وخته د هر یو پخواني تاریخ په لنډه توګه را واخلو:
تانګانیکا د لرغونپوهانو په باور د تانګانیکا په شمال کې د اولدووایي په دره کې څو میلیونه کاله مخکې لومړني انسانان اوسېدلي دي. د لومړنیو میلادي پېړیو په بهیر کې هم د تانګانیکا په ساحلي سیمو کې د خلکو د ژوند څرک شته. په اتمو، نهمو او لسمو پېړیو کې اعرابو د تانګانیکا په ساحلي څنډو کې بندرونه جوړ کړي وو او سوداګریزو بېړیو هلته تګ راتګ کاوه. د تانګانیکا ټوله خاوره په اتمه پېړۍ کې د اعرابو تر ادارې لاندې راغله او یو ډول ابتدایي واکمني جوړه شوه. له دې وروسته تر ۱۶ مې پېړۍ پورې دغه سیمه د زنګبار د حکومت له خوا اداره کېده.
په ۱۸۸۴ ز کال کې الماني سرتېري تانګانیکا ته ورسېدل. یو کال وروسته المانیانو د المان د ختیځې افریقا د واکمنۍ بنسټ کېښود او تانګانیکا په دې واکمنۍ کې تر ټولو لویه خاوره درلوده. تر ۱۸۸۹ ز کال پورې د زنګبار امام سلطان غاړې اېښودلو ته اړ کړ او د روانډا او بورونډي سیمې یې هم له تانګانیکا سره د المان په ختیځه افریقاکې یو ځای کړې.
د ۱۹۶۱ ز کال د مې په لومړۍ نېټه برېټانیا تانګانیکا ته کورواکي او د همدغه کال د ډسمبر په نهمه بشپړه خپلواکي ورکړه. د ۱۹۶۲ ز د ډسمبر په نهمه په دغه هېواد کې جمهوري نظام ټینګ او تانګانیکا د برېټانیا د مشترک المنافعو هېوادونو غړیتوب تر لاسه کړ.
د برلېن کنفرانس چې د اروپا د ښکېلاکي استعماري ځواکونو تر منځ د افریقا د وېش لپاره جوړ شوی و، زنګبار برېټانیا او تانګانیکا روانډا او بورونډي المان ته ورکړل.
په لومړنۍ نړیواله جګړه کې د المان له ماتې وروسته تانګانیکا د برېټانیا، روانډا او بورونډي د بلجیم په برخه ورسېدل. د همدې پېړۍ په پای کې فرانسې او المان موافقه وکړه چې زنګبار دې د برېټانیا له خوا اداره شي.
د ۱۹۶۳ز کال د جون په ۲۴ مه زنګبار ته کورواکي او د همدې کال د سپټمبر په لسمه پوره خپلواکي ورکړل شوه.
په ۲۰۱۲ ز کال کې د تانزانیا په سواحلو کې د طبیعي ګاز دومره شتمنه زېرمه وموندل شوه، چې په منځنۍ توګه به دېرش ټریلیونه متره مکعب وي.
د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د ستراتېژیکو اړیکو په کتاب کې د تانزانیا هېواد نوم نه شته، نو له همدې امله دغه دواړه هېوادونه په خپلو کې هېڅ راز اړیکې نه لري.
له افغانستان څخه تر تانزانیا پورې د هوا له لارې فاصله ۵۶۴۴ کیلومترو ته رسېږي. دغه راز د کابل او دودوما ښارونو تر منځ د وخت توپیر هم یو نیم ساعت دی.
