د چین د دولت رییس شي جین پینګ د کمونېست ګوند له اتلسم ملي کانګریس راهيسې په تاریخي لوري ګام پورته کړی او ځینې ستراتیژیکې تګلارې، راتلونکی لید، نوې مفکوره او ساینسي نظریې يې وړاندې کړې دي، د ټولو قومونو په مشرۍ یې د نسبتاً شتمنې ټولنې د ابادۍ او د بې وزلۍ د له منځه وړلو په برخو کې نوي هراړخیز بریالیتوبونه تر لاسه کړي او د عصري سوسیالیستي هېواد د ابادۍ پر نوې لارې ېې ګامونه اخیستې دي. رییس شي جین پینګ په ۲۰۱۴ کال کې په تخلیقي ډول د عامه ملي امنیت مفهوم وړاندې کړ او د چين امنیتي کاري سیسټم د ښه والي، د ملي امنیت د ظرفیتونو لوړولو او د سیمه ییز امنیت د همکاريو د پیاوړتيا لپاره يې داسې راتلونکي ترتیبات نیولي، چې د چین – افغانستان د امنیتي همکارۍ نوې کچې ته رهنمايي کوي.
” د عامه ملي امنیت مفهوم” چیني ځانګړتیاوې لري او د ملي امنیت ارزښتونه، کاري نظریات او میکانیزمونه پکې وړاندې شوي او د ملي امنیت د داسې سیسټم په لټه کې دی، چې سیاسي امنیت، حاکمیتي امنیت، نظامي امنیت، اقتصادي امنیت، کلتوري امنیت، ټولنیز امنیت، تخنیکي امنیت، معلوماتي امنیت، ایکولوژیکي امنیت، د سرچینې امنیت او اټومي امنیت پکې مدغم وي، څو د اوسنيو پیچلو امنیتي ننګونو پر وړاندې فعال غبرګونونه وښيي. د کوویډ-۱۹ له خپریدو وروسته د وبا پر ضد د چین د مبارزې بهیر د عامه ملي امنیت پر مفهوم ولاړ دی. د چين د مبارزې دغه بهیر په غیر دودیزو امنیتي برخو کې د بایو امنیت په اړه د رییس شي جین پینګ له ليد لوري سره سم پرمخ روان دی او د دې ترڅنګ په مرکز کې د خلکو ځایپرځای کولو، د کړکیچ د پوهاوي په پیاوړتیا، د مبارزې روحیې پر مخ وړلو، د ناروغۍ پر وړاندې د مبارزې بری او په چین او نړۍ کې د خلکو د خوندیتوب او روغتیا په خوندي کولو ټینګار کوي.
د عامه ملي امنیت په مفهوم کې «ګډ، جامع، همکارانه او دوامداره امنیت» له ګاونډیو هیوادونو سره د چین د تبادلې دایمي مقصد رانغښتل شوی دی. دلته به د عامه ملي امنیت مفهوم کې پر يادو څلورو ټکو لږه رڼا واچوم. ګډ: دلته له دغه ټکي موخه دا ده، چې امنیت باید نړیوال او مساوي وي او د هر هیواد امنیتي ګټو ته باید درناوی او تضمین ورکړل شي. جامع: دلته له جامع څخه مقصد دا دی، چې په دودیزو او غیر عنعنوي برخو کې د امنیت همغږي کول او ساتل اړین دي. همکارانه: له دغه ټکي هدف دا دی، چې د بېلابېلو هېوادونو او سیمو د امنیت لپاره باید خبرې اترې او سلامشورې وشي او ټول بايد امنیت ولري. دوامداره: دلته له دغه ټکي موخه دا ده، چې د تلپاتې امنیت لپاره باید د پرمختګ او خوندیتوب دواړه مفهومونه رامنځته شي.
یوه چیني اصطلاح وایي: پوه کسان د وخت او حالاتو له بدلونونو سره خپله ستراتیژي او تګلاره بدلوي. د عامه ملي امنیت مفهوم د نظامي اتحاد رامنځته کولو او د وسلو پیاوړتیا لپاره له زاړه امنیتي مفهوم سره توپیر لري او یاد عامه امنیتي مفهوم په سیمه کې د تلپاتې سولې او ګډې پراختیا لپاره له همکاریو او ورخلاصون څخه استفاده کوي، مقاومت او منسلک ته ځای نه ورکوي. د عامه ملي امنيت مفهوم د بېلابېلو هیوادونو په امنیتي وضعیت کې توپیرونه، د غیر دودیزو برخو پېچلي تضادونه او د اقتصادي او ټولنیز پرمختګ انډول او برابري په پام کې نیسي او داسې میتودونه او مفهومونه پکې وړاندې شوي، چې د افغانستان په ګډون د سیمې د نورو هېوادونو د ملي امنیت له ضمني او پیچلي وضعیت سره برابر دي، چې نه یوازې د اوسنیو خورا مهمو امنیتي ستونزو د حلولو لپاره اړين دي، بلکې د مختلفو پټو ګواښونو د له منځه وړلو لارې چارې هم پکې روښانه شوې دي. لنډه دا چې د افغانستان په ګډون د سیمه ییزو تودو مسئلو د حل لپاره چیني ځيرکتيا او نقشه پکې وړاندې شوې ده.
د چین د نړیوالو مطالعاتو انسټېتیوت څه موده مخکې “په نويو حالاتو کې د تروریزم پر وړاندې ګډه مبازره” په نوم یو نړیوال سمینار تر سره کړ. د چین د بهرنیو چارو وزارت معین لوو جاو هوي هم په دغه سمينار کې ګډون کړی و او وینا یې وکړه. نوموړي په خپلو خبرو کې په اشارې وویل، چې غیر دوديز امنیتي ګواښونه بین المللي مقابلې ته اړتیا لري. نړيوال بايد يوازې د بېړنيو پېښو پر وړاندې مقابله ونه کړي، بلکې د غیر روایتي امنیتي مسئلو پر وړاندې باید پرلهپسې، دوامداره او اوږدمهاله مقابله وکړي. ځيني هیوادونه د یو اړخيزتوب او ځورونې سیاست پر مخ وړي او د تروریزم پر ضد مبارزې ته سیاسي رنګ ورکوي او یوه وسیله يې ګرځولې، چې دا پر اړوندو نړیوالو همکاریو منفي اغیزه کوي او نړيوال باید دې ته پاملرنه وکړي. د تروریزم پر ضد نړیواله همکاري باید له نړیوالې اجماع څخه کلکه دفاع وکړي، د يونيفورم معيارونو ته بايد غاړه کيږدي او پر سيمو خور تروريزم بايد له منځه يوسي او پر وړاندې يې بايد اغېزمن اقدام وکړي.
کرونا وبا د تروریزم پر وړاندې د مبارزې نړیوال وضعيت لا پیچلی او جدي کړی، نو د سمينار ټولو برخه والو موافقه وکړه، چې نړیواله ټولنه باید ټينګ يووالی وساتي او څو اړخیزتوب تعقیب کړي او د تروریزم په ګډون غیر دودیزو امنیتي ننګونو ته په ګډه ځواب ووایي. موږ باید یو متحد سټنډرډ ته غاړه کیږدو، د “دوه ګونو معیارونو” پر وړاندې بايد روښانه مخالف دریځ ونیسو، د نړیوالې اجماع کلکه دفاع وکړو او د تروریزم پر وړاندې مبارزې ته د سیاسي رنګ ورکولو او وسیلې کارولو او ځان غوښتنې سره مخالفت وکړو. موږ باید هراړخیزو اقداماتو ته غاړه کیږدو، بیړنۍ او اصلي مسئلې بايد حل کړو، د تروریزم مخنیوی او تندلاري بايد لرې او پر هر ځای کې بايد د تروریزم جرړې وباسو. موږ باید پر ورخلاصون او زغم ټینګار وکړو او تروریزم بايد له کوم ځانګړي هېواد، ملت یا مذهب سره ونه تړو.
څلوېښت کاله کیږي، چې په افغانستان کې د جګړې اور بل دی او دغه هيواد يې سوځولی دی. تاریخ ته په کتو، چین د افغانستان ملي حاکمیت، خپلواکۍ او ملي وقار ته همیشه درناوی کړی او افغانستان يې هیڅ نه دی ځورولی. چین او افغانستان د امنیت ګډ برخلیک لري او د افغانستان امنیت او ثبات د چین په ګټه دي. رییس شي جین پینګ د ۲۰۲۰ کال په نومبر کې د شانګهای همکارۍ سازمان د غړیو هیوادونو د مشرانو شورا په شلمه غونډه کې پر سیمه ییز امنیت او ثبات د افغانستان د وضعیت اهمیت تکرار کړ او خپلو خبرو کې یې پر دې ټینګار وکړ، چې له افغانستان سره به د سولې او بیارغونې په لاسته راوړلو کې مرسته وکړي. چین په تیرو څو کلونو کې د دوه اړخیزو چینلونو له لارې له تروریزم سره د مبارزې او امنیت په برخو کې له افغانستان سره همکارۍ غښتلې کړې دي، د چین – افغانستان – پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو د خبرو اترو میکانېزم له لارې يې د تروریزم ضد مبارزه کې خپل هوډ بیا تایید کړی. چین د شانګهای همکارۍ سازمان او د تروریزم پر ضد د څلورو هیوادونو “چین -افغانستان-پاکستان او تاجکستان” د پوځونو د همغږۍ میکانېزم له لارې د افغانستان له اړوندو هلو ځلو څخه ملاتړ کوي. چین د افغانستان مسئلې په اړه بېلابېلو نړیوالو میکانېزمونو کې ګډون کړی او د افغانستان له ټولو پرېکړو څخه يې ټینګ ملاتړ کړی دی. چین د دې مخالفت کوي، چې بیروني ځواکونه د افغانستان په داخلي چارو کې لاسوهنه کوي او بهرني ځواکونه باید په منظمه او مسوولانه توګه له افغانستان څخه ووځي، څو په دغه هېواد کې دایمي سوله رامنځته شي.
پر دې سربېره، چین د افغانستان ملاتړ کوي، چې خپلې امنیتي مسئلې حل کړي او پرمختګ ومومي. چين د افغانستان د سولې او بیارغونې په بهیر کې له دغه هيواد سره د اقتصاد او سوداګرۍ، د زیربناوو جوړولو، انرژۍ او نورو برخو کې همکارۍ ته ډېر اهمیت ورکوي او د افغانستان د ځانګړو محصولاتو ( جلغوزي، زعفران، غالۍ…….) لپاره یې د ترانسپورټ دهلیزونه پرانیستلي او خپل کورنی بازار یې ورته خلاص کړی دی. چین د دې هڅونه کوي چې افغانستان د “یو کمربند او يوې لارې” په چوکاټ کې له سیمه ییزو هېوادونو سره پیوستون وکړي، خپل امتیازي رول ولوبوي او خپل انکشافي توان لوړ کړي، څو ډېر ژر پر خپل ځان بسیا شي. چین په افغانستان کې د کوویډ-۱۹ له خپریدو راهیسې، د دې ناروغۍ پر وړاندې له دغه هيواد څخه کلک ملاتړ کړی او په شپږو جوپو کې يې شل ټنه مرستندویه مواد ورلیږلي دي. کله چې په کابل کې د خوړو بیې ډېرې لوړې شوې، چین د وریجو، اوړو او غوړیو په ګډون د کابل اوسیدونکو لپاره لومړني توکي واخیستل او پر بې وزلو وګړيو يې وويشل. چین په دې وروستیو کې د افغانستان شمالي ولایتونو ته ژمني توکي برابر کړل او دغه هيواد ته يې مرستندویه خوراکي توکي وليږل، په دې هيله چې اړمنو افغانانو تود ژمی تېر کړی وي.
چین له افغانستان سره یو ځای د داسې ګډ پرمختګ هوډ لري، چې بیا بدل نشي. چين به په راتلونکي کې په خپل امتیاز او نړیوال حیثیت سره د افغانستان د سولې او روغې جوړې بهیر منظم پرمختګ وهڅوي، له افغانستان سره به د “يو کمربند او يوې لارې” د جوړولو په هکله د چین او افغانستان د ګډ تفاهم یاداښت پلی کړي او د افغانستان د اقتصادي او ټولنیز پرمختګ او د امنیت ظرفیت جوړونې لپاره به تر وسې مرستې برابرې کړي. چین هیله لري چې له افغانستان سره یو ځای نیکمرغه او ښکلي راتلونکي ته ښه راغلاست ووايي.
