چين او افغانستان په اسيا کې د دوه ګاونډيو هيوادونو په توګه نه يوازې ګډه پوله لري، بلکې په زياتو ساحو کې د همکاريو ګډې اړتياوې لري. له تاريخ څخه دغو دواړو هيوادونو د اقتصاد او سياست په شمول ساحو کې تګ راتګ درلود او دغه اړيکې لا تر اوسه دوام لري. چين او افغانستان څه ګډې ګټې لري؟ د دواړو هيوادونو تر منځ د اړيکو اهميت څه دی؟ د کابل پوهنتون د وريښمو لارې د څيړنې مرکز څيړونکي عبدال الناصر نورزاد خپلې نظريې زموږ سره څرګندې کړې، چين د افغانستان د جيپولتيکس حالاتو او د دغو حالاتو له امله د احتمالي فرصتونو او ګواښونو په اړه فکر کولو سره له افغانستان سره اړيکو ته د پام اړولو اړتيا لري.
په اوسنۍ زمانه کې سيمه ايزې همکارۍ د اقتصادي پرمختګ او په دې سيمه کې د نړيوال بحران او د امنيتي ګواښونو په مقابله کې مهم رول لوبوي، نو دا په هر هيواد کې د ديپلوماتيکو تګلارو په طرحه کولو کې ډېر د پام وړ ټکی دی. افغانستان په منځنۍ او لويديځه اسيا کې ځانګړی جغرافيايي مقام لري چې له لرغونې زمانې څخه د اروپا او اسيا په وچو کې د انسانانو د تګ راتګ، کډوالو او تجارت په چارو کې او د ورېښمو لارې په اوږدو کې يو مهم تمځای هم و. افغانستان د دغه ځانګړي جغرافيايي مقام له امله په خپلو تګلارو کې تل له نړيوالو اغيزو سره مخ شوی دی. نورزاد په دې اند دی چې چين په دې سيمه کې او په ټوله نړۍ کې لوی هيواد دی او په دې سيمه کې ستره اغيزه لري، نو د افغانستان حکومت دې دغه حقيقت ته وګوري او ترې غوښتنه وکړي چې د افغانستان د بيا رغونې په چارو کې له وړتياوو او امکاناتو يې ګټه واخيستل شي. چين داسې ديپلوماتيکې تګلارې غوره کوي چې په سوله کې له ټولو سره ګډ ژوند کوي او د نورو هيوادونو د ملي حاکميت درناوی کوي. افغانستان له چين سره په ديپلوماتيکو تګلارو کې دې پر دغو څلورو برخو فکر وکړي: چين راجلب کړي چې د افغانستان په بيا رغونه او اقتصادي پرمختګ کې پانګونه وکړي، د ترهګرۍ ضد په چارو کې له چين څخه ملاتړ وکړي، له چين سره لا زياتې همکارۍ وکړي او له پاکستان سره اعتماد فضا جوړه کړي، د سيمه ايزې همکارۍ د پياوړتيا لپاره په دې سيمه کې د لويو هيوادونو تر منځ په اړيکو کې توازن وساتي.
د نورزاد په نظر په سياست، اقتصاد او کولتور کې پر ټولې نړۍ د چين اغيزه ورځ په ورځ پياوړی کيږي چې زيات هيوادونه ورته پاملرنه کوي او غواړي له چين سره لا ټينګې اړيکې جوړې کړي. افغانستان دې له چين څخه د هغو فرصتونو او چانسونو ته وګوري: چين د ملګرو ملتونو امنيت شورا په پنځو دايمي غړو کې شامل دی او له له ګاونډيو هيوادونو روسي، ايران او پاکستان سره ښې اړيکې لري او په دې سيمه کې د ثبات ساتلو او د ترهګريزو ګواښونو د کمولو لپاره مهم رول لوبوي. په منځنۍ اسيا کې د چين مهم رول د افغانستان لپاره هم ګټه لري. دغه راز، چين د شانګهای د همکارۍ سازمان د سرلاری هيواد دی او افغانستان په دغه سازمان کې کتونکی هيواد دی.د افغانستان مسئله په دغه سازمان کې يوه مهم برخه ده او دغه سازمان د افغانستان د مسئلې د حلولو په تګلارو کې په عمده توګه د امنيتي چاپيريال د ښه والي، د سياسي جوړ جاړي د پياوړتيا، په اقتصادي او ټولنيزې بيا رغونې کې د ګډون او د نړيوالې همکارۍ د پياوړتيا لپاره کار کوي. نو افغانستان له چين سره برابرو اړيکو دوام ته اړتيا لري چې له دغه سازمان څخه لا زيات فرصتونه تر لاسه کولی شي. بر سيره پر دې، د چين دولت رئيس شي جين پينګ د يو کمربند او يوې لارې وړانديز په پلان کې چې افغانستان هم په دې لاره کې پروت دی، نو دغه پلان په افغانستان کې هم رول لوبولی شي. يوه خوا چين کوښښ کوي چې د افغانستان د سولې او ثبات ملاتړ کوي او د افغانستان په ستراتيژيکو تګلارو کې د خپل مقام ساتنه کوي. بله خوا د يو کمربند اويوې لارې پلان عملي کيدلو لپاره دې دواړه هيوادونه د سياسي همکاريو له لارې اقتصادي همکارۍ پياوړې کړي او دا نه يوازې افغانستان ته سترې اقتصادي ګټې رسولی شي بلکې د چين د دغه پلان د شامليدو لپاره يو مهم ګام دی.
چين د افغانستان يو ټينګ ملګری دی چې هيڅ وخت يې پر افغانستان تسلط اراده نه ده کړې او نه غواړي د دغه هيواد له لارې نورو هيوادونو ته خطر ورسوي. د کابل پوهنتون د وريښمو لارې د څيړنې مرکز غړي څيړونکي عبدال الناصر نورزاد وويلې، د چين اقتصاد او سياست سترې قوې به په افغانستان کې د اقتصاد او بنسټيزو تأسيساتو د جوړولو لارښوونه وکړي. د افغانستان لپاره له چين سره فعال تګ راتګ ډېر مهم دی او چين توان لري چې د سولې په چاپيريال کې د افغانستان په اقتصادي چارو کې پانګونه وکړي. چين هيڅکله نه غواړي افغانستان ته پوځي قوه وليږي او له افغانستان سره هيڅ شخړه نه غواړي. نو دا څرګنده ده چې افغانستان بايد چين د نژدې ملګري په توګه وګوري او د دواړو هيوادونو تر منځ د ښې دوستۍ ګټې وګوري.
