مخکې له دې چې د چين مقننې قوې د سيستم په اړه خبرو او معلوماتو ته لاړ شم، ښه ده چې لومړی د پارلمانونو په اړه يوه لنډه مقدمه او څو خبرې وکړم. نن په نړۍ کې ډېری هيوادونه د پارلمانونو يا پارلمانونو ته د ورته مجلسونو لرونکي دي، ښايي تر بېلابېلو نومونو، ځانګړتياوو، سيستمونو او جوړښتونو لاندې وي چې پر هغه بحث او خبرې نه کوم، خو همېشه يې موجوديت او اړتيا د يو قانونمند او منظم دولت د درې ګونو قواوو څنګ په څنګ کار او همکارۍ مهمې دي او د درې ضلعي مثلث چوکاټ تکميلوونکي په توګه يې رول مهم او ارزښتناک دی. پرته له تقنيني قوې دولتي چوکاټ نيمګړی دی او د يو بشپړ ولسواک دولت نوم او خطاب ورته نه شي کېدلی.
د پارلمان کلمه اصلاً د فرانسوي ژبې ده، چې د خبرو اترو، سلا مشورو کولو او ورکولو مانا لري. په بېلابېلو هيوادونو کې پارلمانونه متفاوت او بېل جوړښتونه، سيستمونه او نومونه لري، لکه موږ چې په افغانستان کې د پارلمان لپاره ملي شورا (ولسي جرګه او مشرانو جرګه)، په چين کې ملي ولسي کانګرېس او ملي مشورتي کنفرانس، په روسيه کې دوما، په پاکستان کې نیشنل اسمبلي، په مصر کې مجلسه شعب او په ايران کې ورته د اسلامي شورا مجلس نوم کارول کيږي.
پارلمانونه د يو قانونمند او ډيموکرات نظام په اډانه او اساس جوړونه کې خورا مهم او ارزښتناک بلل کيږي، په همدې بنا د ډېرو هيوادونو په نظامونو کې يې رول او ونډه د يوې باصلاحيته قوې په توګه جوته او څرګنده ده.
د چين ولسي جمهوريت مقننه قوه له دوو مجلسونو جوړه او رامنځته شوې ده، چې د ملي ولسي کانګرېس او ملي مشورتي کنفرانس په نومونو يادېږي.
د دود له مخې، کله چې د چين د دوو ملي مجلسونو عمومي ناسته پيل کيږي، په لومړۍ ورځ غونډې ته د صدر اعظم لخوا د دولتي شورا او د نورو حکومتي مسوولينو په استازولۍ د کلني کاري راپور لنډيز وړاندې کيږي او هم د راتلونکي کال د کاري پلانونو عمده محتويات تشريح کيږي.
چين په نړۍ کې د يو لوی نفوس لرونکي هيواد په توګه، همداسې يې مقننه قوه هم د لويې او ځواکمنې قوې په توګه ياديږي، چې د غړو او استازو د شمېر له مخې په نړۍ کې تر ټولو ستره مقننه قوه ده. د چين د سږني ملي ولسي کانګرېس د غړو شمېر ۲۹۵۴ تنه دی، چې د غړو شمېر يې له ۳۰۰۰ زياتیږي. په دې جمله کې د ولايتي کانګرېسونو د غړو شمېر ۱۰۰۰ تنه دی. د مرکزي حکومت تر واک لاندې ښارونو، کورواکو سيمو، خاصو اداري سيمو د استازو شمېر ۶۵۰ تنه دی او د قانون له مخې د ملي لږکيو وګړي په ملي ولسي کانګرېس کې د يو يو استازي لرونکي دي. د بلې خونې يانې د ملي مشورتي کنفرانس د غړو شمېر ۲۱۵۸ تنه دی. د دواړو خونو د غړو او استازو تقنيني دورې پنځه کلنې دي.
د ملي ولسي کانګرېس غړي د ولايتونو، ښارونو، کورواکو سيمو، د خاصو اداري ځايي کانګرېسونو د غړو لخوا ټاکل کيږي. د ملي مشورتي کنفرانس غړي بيا د ولايتي، ښاري او کورواکو سيمو د دایمي کمېټو په خوښه ټاکل کيږي، چې پکې د ټولنې بېلابېلې برخې او صنفي اتحاديې ځای لري، لکه استادان، پوهان، ډاکتران، سوداګر، سپورټي ستوري، مخکښان، بزګران، زيارکښان او نور.
د چين د دغو دوو ملي مجلسونو کلنۍ عمومي ناستې په کال کې يو ځل معمولاً د مارچ مياشتې په لومړۍ اونۍ په پلازمېنه بېجينګ کې د لسو ورځو لپاره دايريږي او په لویو هيوادونو، مهمو مسئلو، داخلي او بهرنيو تګلارو ټاکلو کې د قوانينو او اصلاحاتو په اړه سلامشورې، نظرونه او وړانديزونه مطرح کوي.
د دوو ملي مجلسونو کلنیو غونډو ته په چين کې د کال تر ټولو د مهمو سياسي ناستو په توګه کتل کيږي، چې د مهمو تصميمونو او د مهمو پرېکړو نظرونو تبادلې پکې کيږي. د رايو په اتفاق تر ټولو بهترين او د غوره تصميمونو لپاره کوم چې د خلکو او هيواد په ګټه وي، مطرح کيږي او ورته لومړيتوب ورکول کيږي. استازي د ملت او ولس په استازولۍ ورته رايې ورکوي، د خپلو رايو له لارې يې د قانون په چوکاټ کې راولي او په دې توګه يې له قانوني اعتبار او ځواکه برخمنوي.
د چين د دوو ملي مجلسونو پېژندنه
د چين ملي ولسي کانګرېس او ولسي سياسي مشورتي کنفرانس د چين دوه ملي تقنيني، د قانون جوړولو او پرېکړه کولو باصلاحيته ارګانونو په توګه ياديږي. دلته د دې دواړو تقنيني ارګانونو پر لنډه معرفي باندې خبرې کوو.
لومړی؛ ملي ولسي کانګرېس د چين ولسي جمهوريت د سياسي نظام بنسټ بلل کيږي او د اساسي قانون له مخې، ملي ولسي کانګرېس د هېواد تر ټولو اوچت باصلاحيته او مقتدر تقنيني ارګان دی، چې غړي يې د ولايتي، ښاري، کورواکو سيمو، خاصو اداري سيمو او د ولسي ازادي بښونکي پوځ کانګرېسونو د غړو خپلمنځي ټاکنو له لارې ټاکل کيږي. د چين هر هغه تبعه چې د اتلس کلنۍ عمر ته رسېدلی وي او پر ټاکل شوو شرايطو برابر وي، د نوماندېدو حق لري.
د ملي ولسي کانګرېس په راس کې يوه دايمي کمېټه قرار لري او په تشکيل کې يې نور کمېسيونونه تر بېلابېلو نومونو لاندې کار او فعاليت کوي، چې مسووليتونه او د کاري موضوعاتو د ساحو حدود يې معلوم او مشخص دي. د دې جرګې د غړو ماموريت موده پنځه کلنه ده او هر کال يې يوه کلنۍ عمومي غونډه په پلازمېنه بېجينګ کې تر سره کيږي. د ښځينه او نارينه استازو د ټاکنې تر منځ کوم توپير او امتياز نشته او د برابرو حقوقو لرونکي دي. په ملي ولسي کانګرېس کې اوس د ښځينه استازو ونډه ۲۵ سلنه ده.
د سږ کال د ۲۰۲۱ کال د مارچ پنځمه د چين ديارلسمې دورې ملي ولسي کانګرېس د څلورم کال کاري ماموريت عمومي غونډه د ۲۹۵۴ استازو په ګډون جوړه شوه. استازي د حکومت کاري ریپوټ اوري او د ریپوټ او کارونو ارزونه کوي.
د چين ملي ولسي کانګرېس د مهمو واکونو لرونکی دی، لکه د اساسي قانون او نورو اړوندو قانوني مصوبو، تقنيني فرمانونو، سندونو او سترو ملي قراردادونو ته د تایيد يا رد ته رايه ورکول، په قوانينو کې د اصلاحاتو، تعديلاتو راوستل او د دولت ریيس (جمهور ریيس) او مرستيالانو ټاکل يا عزل کول د دولتي شورا د غړو، وزيرانو، قاضي القضات او لوی څارنوال ټاکل يا ګوښه کول دي. د اقتصادي او ټولنيز پرمختګ ملي پلان يا ستراتيژۍ تصويبول او په بېړنيو حالاتو کې د جګړې يا روغې جوړې د پرېکړو کول دي.
دويم؛ ولسي سياسي مشورتي کنفرانس په چين کې د څو ګوندي همکاريو او سياسي مشورو تر يو چتر لاندې د همکاريو او سياسي مشورو نظام دی. په ټول چين کې له ځايي او سيمه ييزو کمېټو څخه د پوهنيزو، مسلکي اکاډميکو ارګانونو، مرکزونو، د سياسي ګوندونو، د لږکيو قومونو مخورو او مشهورو څېرو چې د محبوبيت، صداقت او د ښو وړتياوو لرونکي وي، متخصصينو، استادانو او زيارکښانو له استازو جوړ شوی دی. څرنګه چې دا ډله غړي اکثره سترې علمي څېرې دي، د پراخو تجربو او نظريو لرونکي دي او عمده دندې يې د سياسي چارو په اړه د سلا مشورو ورکول او ازاد خپلواک نظارت کول يې له مهمو دندو دي. د دوی په راس کې يوه دايمي ملي کمېټه قرار لري او هغه چې د ګوندونو او مسلکي ساحو ګروپونو لخوا ټاکل کيږي، د هرې دورې کمېټې د غړو شمېر د تيرې دورې کمېټې په ریيسه غونډه کې تر تصوبېدو وروسته د دايمي کمېټې لخوا اعلانيږي، چې د ټولو ولايتونو، کورواکو سيمو او په هغو ښارونو کې چې د مرکزي حکومت د مستقيمې ادارې تر واک لاندې دي، په (بېجينګ، شانګهای، تيان جين، چونګ چينګ) کې سيمه ييزې دايمې څانګې او د کمېټو منظم تشکيلات يې فعاله دي.
د چين ولسي سياسي مشورتي کنفرانس د سږنۍ ديارلسمې دورې د څلورم کال عمومي کاري غونډه د ۲۰۲۱ کال د مارچ په څلورمه د ۲۱۵۸ غړو په ګډون جوړه شوه. د دې مجلس د غړو کاري موده هم لکه د ملي ولسي کانګرېس غړو په شان پنځه کلنه ده. د دې جرګې هم کلنۍ غونډه په کال کې يو ځل تر سره کيږي، چې له ملي ولسي مجلس سره تقريباً په يو وخت کې او هممهاله وي.
