د افغانستان جلغوزي په چين کې د تېر نومبر راهيسې ډېر مشهور شوي دي. دغه جلغوزي نه يوازې په انلاين ګرم بازار کې راښکاره شوي او يا د چينايانو د پېرودلو ليوالتيا يې راپارولې، بلکې شهرت يې نور هم ډېر شوی او په انټرنيټي بازار کې يې ښه ځای پيدا کړی دی. د جلغوزیو هوایي دهلیز له افغانانو سره د چين د مرستې او ملاتړ يوه مهمه لار او د دوستۍ سمبول ګرځېدلی او د دواړو هېوادونو د خلکو د دوستۍ په لارې هم بدل شوی دی.
د نومبر د شپږمې نېټې په ماښام په یوې ژوندۍ خپرونې کې د افغانستان د جلغوزیو شاوخوا ۱۲۰۰۰۰ ډبي وپلورل شول، چې وزن يې ۲۶ ټنو ته رسيده. دا دوه ساعته خپرونه وه، چې افغان جلغوزي هم پکې چينايانو ته معرفي او په اوسط ډول په هره دقیقه کې زر ډبیه جلغوزي پکې وپلورل شول. له دې مالوميږي، چې چين د پېر او پلور ډېر لوی بازار لري. د دې خپرونې په درشل کې ځينو انټرنيټ کاروونکو پر خلکو غږ وکړ، چې د افغانستان ټول جلغوزي واخلي او له دې لارې يې له افغانانو سره خپلې نیکې هیلې او پاملرنې څرګندې کړې:
” جلغوزي واخلئ! افغانانو ته د مرستې لاسونه ورکړئ.” “له افغانانو سره د مرستې لپاره جلغوزي واخلئ.” “افغان بزګران سخت او ګران کارونه کوي او باید د دوی ملاتړ وکړو.” ” هر یو کس یو ډبی واخلئ! که (د افغانستان موقت حکومت) موږ سره صادقانه احساس ولري، نو 1.4 ميلیارډه ډبي به په اسانۍ وپلورل شي. ” “زه د افغانستان د اقتصاد ژر رغیدو ته سترګې په لار یم او د افغانستان د سوکالۍ او نیکمرغۍ په هیله!”
د چينايانو دغه ساده خبرې او ساده کړنې له افغانانو سره خپل اخلاص او ګرمه ليوالتيا يې د خواخوږۍ سرچینه ښييي.
په روان کال کې په افغانستان کې د وضعیت د ناڅاپي بدلون له امله د جلغوزیو بازار سوړ او وضعیت یې د خرابېدو او صادرات یې تقریباً په ټپه ولاړ وو، چې دغه وضعيت نه یوازې پر سوداګرو ناوړه اغیز کړې وه، بلکې د سلګونو زرو افغانانو په کار او روزګار یې هم بد سيوری غوړولی و. د افغانستان د موقت حکومت په غوښتنه، چین پر خپلو ادارو فشار راوړ او د افغان جلغوزیو د صادرولو لپاره يې ځانګړې پروسه بشپړه کړه. د ډسمبر تر ۲۱مې نیټې پورې، له ۱۵۰۰ ټنو څخه زیات جلغوزي چین ته صادر شوي، چې افغانانو ته یې له ۲۰ میلیونو امریکایي ډالرو څخه زیات عاید رسولي او په افغانستان کې یې د ټولنیز نظم په ثبات او د اقتصاد په بیا رغونه کې د پام وړ او رښتینې مرسته کړې ده.
« د جلغوزیو هوايي دهلېز» د افغانستان په ستونزمن وخت کې د چین د مرستو د دوستۍ لاره او د چين او افغانستان د دوستانه همکارۍ پل ګرځېدلی دی. چين د دغه دهلیز د پرانیستلو او ساتلو په ګډون یو لړ تدبیرونه نیولي او د افغانستان د حالاتو او د افغانانو راتلونکي لپاره یې لا زيات ډاډ او ثبات برابر کړی او دوام به ورکړي او دا د افغانستان د سالم پرمختګ په ګټه دی. له دې ښکاري، چې چين له افغانستان څخه اوږدمهاله ملاتړ کوي او چارې يې اوږدمهاله او اغېزمنې دي او ښه نتيجه به ولري.
چين د افغانستان د يوه دوست ګاونډي په توګه له اوږدې مودې راهيسې د دغه هيواد د سوله ييزې بيارغونې او اقتصادي پرمختګ ملاتړ او د خپل توان په اندازه ورسره مرستې کوي. له افغانستان څخه چین ته د جلغوزیو صادرات په ۲۰۱۸م کال کې پیل شول او چين له ۲۰۱۰م کال راهیسې د افغانستان پر ډیرو صادراتو د محصول تعرفه معاف کړې ده. چین له ۲۰۱۳م کال راهیسې، د افغانستان پر ۹۵ سلنه محصولاتو ګمرکي تعرفه معاف او په ۲۰۱۵م کال کې يې دغه کچه ۹۷ سلنې ته پورته کړه او اوس چین ته د افغان کرنیزو محصولاتو د صادراتو ټول ممکن سهولتونه برابر شوي دي.
له ګڼو ستونزو سره سره، د چين او افغانستان د هوايي دهلیز بیا پرانېستنه له افغانانو سره د چین د فعالو مرستو یوه نښه ده. دا په افغانستان کې د بشري مرستو او پانګونې ترڅنګ د چینایي ځانګړتیاوو یو جامع پلان دی. د چين د بهرنيو چارو وزير وانګ يي د سپتمبر په اتمه نېټه اعلان وکړ، چې د افغانانو له اړتياوو سره سم، چين پرېکړه کړې چې په عاجله توګه د ۲۰۰ ميليونو يوانو په ارزښت خوراکي توکي، ژمني توکي، واکسينونه او درمل برابر کړي. موږ همداراز غواړو، چې د چین-جنوبي اسیا د اضطراري زیرمو په چوکاټ کې افغانستان ته د وبا ضد او بیړنیو توکو نور تجهیزات هم چمتو کړو. چین لومړی لوی هیواد و، چې له افغان ولس سره یې د مرستې واضحې څرګندونې وکړې او د خپلو ژمنو د پوره کولو لپاره یې سملاسي ګامونه پورته کړل او د افغانانو په ګټه تمام شول.
چین له افغانستان سره د کوویډ-۱۹واکسین د ۳ میلیونو دوزو د مرستې ژمنه کړې او د ډسمبر په ۸ مه نېټه يې اته سوه زره دوزه د کرونا ضد واکسين او ورسره سرنجونه د کابل نړیوال هوايي ډګر ته ورسول. له افغانستان سره د چين د بېړنيو بشري مرستو د پروژې په چوکاټ کې د ژمنيو توکو د دويمې بستې د سپارلو مراسم د ډسمبر په ۱۳مه نېټه په کابل کې تر سره شول. چين به لسګونه زره ټنه خوراکي توکي، د خلکو ژوند، روغتيا او د اړتیا وړ ژمني توکي او نوي واکسینونه وار په وار افغانستان ته وليږي. په لويديځو رسنيو کې له افغان ملت سره د مرستې په پار د چین د عملي اقداماتو راپورنه کم ليدل کيږي، خو د افغانانو تود هرکلی یې ترلاسه کړی دی، چې ښه بېلګه يې «د جلغوزیو هوايي دهلیز» يادولی شو.
د ملګرو ملتونو د اټکلونو له مخې، اوس مهال لږ تر لږه ۱۸.۴ میلیونه افغانان له بشري ناورین سره مخ دي او داسې ارقام هم شته، چې یوازې ۲-۵ سلنه افغانان د خوراکونو کمښت ستونزه نه لري. کله چې امريکا له افغانستانه خپل ځواکونه وويستل، نو د مرستې چلند یې هم بدل شوی، بلکې له دغه هيواد سره د نړیوالې ټولنې مرستې هم خورا کمې شوي او د ځینو هېوادونو له خوا ژمنه شوې مرستې ځنډول شوي دي او یا یې هم افغانانو ته مستقیمه ګټه نه ده رسولې. نړیوالو سازمانونو، لکه د ملګرو ملتونو کډوالو ادارې او نورو غير دولتي ارګانونو اندېښنه ښودلې او څو ځلې یې بیړني خبرداري ورکړي دي.
امريکا په افغانستان کې د سیستماتیک بشري ناورین د اصلي لامل په توګه نه يوازې د خپلو مسؤلیتونو او مکلفیتونو په پوره کولو کې پاتې راغلې، بلکې په بېلا بېلو پلمو یې د افغانستان شتمني هم کنګل کړې ده. متحده ایالاتو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د ډسمبر په شلمه نېټه د یوه پریکړه لیک مسوده وړاندې کړه، چې له مخې به یې افغانستان ته د بشري مرستو ليږدول د متحده ایالاتو له بندیزونو څخه معاف وي. خو دا په حقیقت کې د افغانستان پر موقت حکومت د فشار راوړلو لپاره د افغانانو یرغمل نيول دي او په ټول افغان ملت باندې به زور راوړي، چې له امله به یې افغانان له ګڼو روحي او فزیکي شکنجو سره مخ شي.
” د ناروغانو په نظر باید د دوي ناروغیو ته وکتل شي” دغه متل د چینایانو د دودیز فضیلت ښکارندويي کوي. تاریخ او واقعیت دواړو دا ثابته کړې، چې چین د افغانانو درناوی کوي، د افغانستان په کورنیو چارو کې یې هېڅ لاسوهنه نه ده کړې، پر خپلو پښو د افغانستان د درېدو هيله لري او غواړي د افغانستان د سولې او پرمختګ لپاره رغنده رول ولوبوي.
