په فرانسه کې د سونتوکو د بیې په لوړېدو سره له څو میاشتو راهیسې اعتراضونه پیل شوي وو چې په تېره اکټوبر کې په لاریونونو بدل شول.
په دغو لاریونونو کې د شنبې په ورځ نږدې ۱۲۵ زرو کسانو ګډون کړی و چې لس زره یې یوازې پاریس کې وو.
لاریون کوونکي چې د سونتوکو د بیې زیاتېدو خوابدي کړي، د پلورنځیو ښیښې ماتوي، موټر سوځوي او هټۍ لوټوي. د دوی دغه کار د فرانسې اقتصاد ته ډېر زیان اړولی، ځکه د فرانسې د مالیې وزیر دغه لاریونونه د خپل هېواد اقتصاد ته ناورین او د ولسواکۍ او ټولنې لپاره کړکېچ بولي.
هغه په پاریس کې د لاریونونو له امله زیانمنو پلورنځیو ته د تلو په وخت کې وویل: «دا د کار او کسب لپاره ناورین دی، د اقتصاد لپاره ناورین دی».
د لاریونونو له امله حکومت هم اړ شو چې پر سونتوکو لګېدلې مالیه وځنډوي، خو لا هم لاریونونه روان دي.
د پاریس ښار په څنډو کې ۳۲ کلنه موټروانه پریسیلیا لودوسکي د دغو لاریونونو پیلوونکې ده.
هغې په مې میاشت کې د سونتوکو د بیې کمولو لپاره د فرانسې د ډیزلو په پمپونو کې کمپاین پیل او په انټرنېټ کې یې له خلکو وغوښتل چې غوښتنه یې لاسلیک کړي.
هغې په خپله غوښتنه کې لیکلي وو چې حکومت د پټرولو او ډیزلو بیه بیا بیا زیاتوي.
د پریسیلیا دې انټرنېټي غوښتنې د ۲۰۱۸ ز کال تر اکټوبر پورې د چا پام خپل نه کړ، خو د اکټوبر پر ۲۲مه لوپریزین ورځپاڼې د دې موټروانې د غوښتنې په هکله رپوټ جوړ کړ.
له دغه رپوټ وروسته ډېرو خلکو د سونتوکو د بیې کمولو لپاره د هغې غوښتنه لاسلیک کړه.
په ورته مهال ډېرو فېسبوک کاروونکو د دې غوښتنې د ملاتړ لپاره (د سونتوکو د بیې ډېرېدلو مخالف ملي بلوکاژ) په نوم ډله جوړه کړه.
ځینو کسانو هم په خپله خوښه ځايي ډلې جوړې کړې.
ځینو کروندګرو هم په خواله رسنیو کې فلمونه او کلېپونه خپاره کړل او په هغو کې یې د خپل ژوند سخت حالت بیان کړ.
همدا وو چې دغه لاریونونه د اکټوبر په وروستیو کې لا ډېر فعال شول.
ژېړ واسکټي د خواله رسنیو له لارې له یو بل سره ملګري شول. اوس هم دوی د خپل غږ پورته کولو او مظاهرو لپاره دا رسنۍ کاروي.
ژېړ واسکټي یوه ښځینه غږ را پورته کړل، خو لا هم دوی کوم ځانګړی مشر نه لري.
ولې ژېړ واسکټي؟
لاریون کوونکو اول د سونتوکو د بیې او مالیې کمېدل غوښتل، خو اوس د ولسمشر استعفا هم غواړي. د فرانسې اوسني لاریونوال په ژېړ واسکټو مشهور دي.
زېړ واسکټ هغه واسکټ دی چې د قانون له مخې باید ټولو فرانسوي موټرونو کې وي، کله چې موټر خرابېږي او بېړنی حالت وي، موټروان یې اغوندي او مرستې ته په تمه کېږي.
دغه قانون په ۲۰۰۸ ز کال کې پلی شو او که یې څوک نه مني، ۱۵۳ ډالره جریمه کېږي.
ژېړ واسکټي هغه لاریونونه هم بیا یادوي چې په ۲۰۱۳ ز کال د فرانسې برېټانوي ولایت کې د موټرونو له درنو مالیو لګېدو سره په مخالفت کې وشول. هغه مهال معترض موټروانان او موټر لرونکي هم په سورخولیو مشهور شوي وو.
ژېړ واسکټي ولې لاریونونه کوي؟
د لي پاریسین ورځپاڼې تر رپوټ وروسته د لودوسکي غوښتنې زور واخیست او لاریونونه پیل شول. زېړ واسکټي وايي، د تېلو مالیه او د سونتوکو بیه زیاته شوې او د پېرلو وس یې کم شوی، ځکه دوی لاریونونه کوي.
د ډیزلو بیه چې تر ډېره د فرانسې په موټرو کې کارېږي، په تېرو ۱۲ میاشتو کې ۲۳ سلنه ډېره شوې او د هر لېټر بیه ۱،۵۱ ایرو ده.
د سونتوکو مالیې زیاتول د امانویل مکرون د حکومت پلان دی چې په ۲۰۱۷ ز کال کې تصویب شو.
دغه سیاست اغېز د ۲۰۱۸ ز کال په اکټوبر کې ډېر شو او له همدې سره د اکټوبر په وروستیو کې لاریونونه هم په ټول هېواد کې پیل شول. اوس چې لاریونونه پراخ شوي، سیاسي غوښتنې هم ور سره ډېرې شوې دي او ان د ولسمشر امانویل مکرون د ګوښه کېدو غږونه هم پورته کېږي.
د چا ملاتړ زیاتېږي؟
د شنبې ورځې لاریونونو د ارامولو لپاره ۸ زره پولیس او ۱۲ زره زغروال ګاډي پر سړکونو ولاړ وو. په زېړ واسکټو مشهورو دغو لاریونکوونکو د پام وړ ملاتړ خپل کړی، ځکه د فرانسې پر سیاسي فضا او د خبرونو پر سرټکو باندې بدل شوي دي.
کله چې د نومبر پر ۱۷مه د لاریونوالو شمېر له دوو لکو ډېر او په ټوله فرانسه کې یې ستراتېژیکې سترې لارې او مرکزونه وتړل، نو څارونکي او سیاسي لوبغاړي یې ویښ کړل.
دغه لاریونونه په کوم سیاسي ګوند یا ټولنې پورې تړلي نه دي، بلکې ډېرو داسې کسانو ګډون پکې کړی چې وايي، اول ځل له یوه لاریون یا داسې یوې ټولنیزې غوښتنې سره یو ځای کېږي.
فرانسوۍ ورځپاڼې لوفیغاړو/ لوفیګارو وايي، دغه کړکېچ په خلکو کې د ولسمشر ایمانویل مکرون او لومړي وزیر اډوارډ فيلیپ پر ملاتړ اغېز کړی.
د وروستیو سروې ګانو د پایلو له مخې، اوس لومړی وزیر په خلکو کې تر ولسمشر ډېر محبوبیت لري.
هغه داسې چې اډوارډ فیلیپ د ۵۵ سلنه خلکو، خو ولسمشر مکرون ایله د ۳۰ سلنه خلکو ملاتړ له ځان سره لري.
ورځپاڼه لیکي، د ولسمشر محبوبیت په خلکو کې ځکه کم شوی چې د تېرو اونیو د لاریونونو پرمهال یې له دې ستونزې ځان ډېر ګوښه ساتلی و او د خلکو غوښتنو ته یې چندانې پام ونه کړ.
د ژېړ واسکټو لاریونونه د نېټې له مخې
د فرانسې د مالیې وزیر دغه لاریونونه د اقتصاد لپاره ناورین بولي. چارواکي وايي، دغه هېواد ته تراوسه پورې په میلیونونو یورو تاوان رسېدلی دی.
د نومبر په ۱۷مه، ۲۸۲ زرو کسانو لاریون وکړ، یو کس ووژل شو، ۴۰۹ ټپیان او ۳۷ نور ونیول شول.
د نومبر په ۲۴مه، ۱۶۶ زرو کسانو لاریون وکړ، ۸۴ ټپیان او ۳۰۷ کسان ونیول شول.
د ډسمبر په لومړۍ، ۱۳۶ زرو کسانو لاریون وکړ، ۲۶۳ ټپیان او ۶۳۰ نور ونیول شول.
د ډسمبر په ۸مه، ۱۲۵ زرو کسانو لاریون وکړ، ۱۱۸ ټپیان او ۱۷۲۳ نور ونیول شول.
