- گرایشات در سراسر جهان نسبت به منطقه سازی اقتصاد جهانی و مساعی دولت های منطقه جهت تأمین شرایط متقابلاً مفید مناسب برای نزدیک ساختن مجتمع های اقتصادی ملی، تعمیق تعاون و محو موانع به انکشاف پروسه های همگرایی در فضای اورآسیا کمک کرده است.
در شرایط موجود که با بی ثباتی سیاسی – اقتصادی، کندی در آهنگ رشد اقتصادی جهانی، نوسانات در بازار های مالی و تجارت مواد خام، تقسیم فضای جهانی اقتصادی، از جمله با توجه به تحریمات مختلف یکجانبه هم در مخالفت با قانون بین المللی و هم در مغایرت با مقررات رقابت صادقانه توصیف میشوند، همگرایی منطقوی از اهمیت و مبرمیت بزرگ برخوردار میباشد.
- موجودیت روابط در عرصه های مختلف اقتصادی که از لحاظ تاریخی موجود در بین اعضای اورآسیا به تحقق موفقانۀ پروژۀ همگرایی اورآسیا در یک سطح بزرگ کمک کرده است. این امر به یک برتری رقابتی واقعی برای اتحادیۀ اقتصادی اورآسیا تبدیل گردیده است.
این اتحادیه بر بنیاد تجارب اندوخته شده از سوی دولت های عضو برای تعامل در چهارچوب کشور های عضو اتحادیۀ دولت های مستقل مشترک المنافع، جامعۀ اقتصادی اورآسیا، اتحادیۀ گمرکی و فضای واحد اقتصادی ایجاد گردیده است، اما در عین زمان، همچنان بهترین تجارب جهانی، تجارب پیشرفتۀ بین المللی، بشمول فعال سازی اتحادیۀ اقتصادی و سازمان جهانی تجارت در نظر گرفته شده اند. بویژه، موازین، مقررات و اصول سازمان جهانی تجارت هنگام طرح و تهیۀ پیمان اتحادیۀ اقتصادی اورآسیا مورد توجه قرار گرفته و از سوی دیگر، اساس طرح و ترتیب توافقنامه ها در مورد تجارت با امتیاز و بدون امتیاز بین اتحادیه و کشور های سومی را تشکیل میدهد.
در مطابقت با منطق ساختن اتحادیه های اقتصادی منطقوی، شکل گیری اتحادیۀ اقتصادی اورآسیا مرحله به مرحله صورت گرفته است: زون تجارت آزاد – اتحادیۀ گمرکی – اتحادیۀ اقتصادی. فارمت منحصر به فرد همگرایی از ۱ جنوری سال ۲۰۱۵ موفقانه در حال انکشاف میباشد.
- پیمان اتحادیۀ اقتصادی اورآسیا (۲۹ می ۲۰۱۴) از لحاظ اهمیت خود یک سند تاریخی پنداشته میشود که اساس عملی ساختن مدل های معاصر برای مشارکت عمیق و همه جانبه را در فضای پس از اتحاد شوروی هسته گزاری کرده است.
مطابق به پیمان، ارتقای سطح رفاه اتباع دولت های عضو از اهداف اصلی در فعالیت های اتحادیه میباشد. بدین منظور، کار فعال از سوی روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرغزستان در راستای ایجاد بازار مشترک اتحادیه جریان دارد که این بازار مکلف است تردد آزاد کالا ها، خدمات، سرمایه ها و نیروی کار را تأمین نماید.
امروزه این اتحادیه متشکل از ۱۸۴،۳ میلیون مصرف کننده میباشد. بیشتر از ۲ تریلیون دالر مجموع محصولات ناخالص داخلی دولت های عضو اتحادیه را تشکیل میدهد.
منفعت اقتصادی برای دولت های عضو اتحادیه
آمار احصائیوی نشان میدهند که عضویت در اتحادیه متفعت بسیار بزرگی را برای تمام دولت های عضو میرساند. رشد مجموع محصولات ناخالص داخلی همه دولت های عضو طی سال های ۲۰۱۶-۲۰۲۱ متشکل از تقریباً ٪۹،۶ میباشد. از این میان تخمیناً ٪۰،۷ (بیشتر از ۱۰ میلیارد دالر) سهم همگرایی اورآسیا را تشکیل میدهد که یک نتیجۀ محسوس و مهم ناشی از همگرایی میباشد.
البته که نتیجۀ همگرایی برای شرکای روسیه در اتحادیه مانند ارمنستان، بلاروس و قرغزستان بیشتر قابل لمس میباشد، زیرا این اتحادیه یکی از بازار های کلیدی برای فروش محصولات این کشور ها و منابع وارداتی میباشد. ارمنستان و قرغزستان طی سال های ۲۰۱۶-۲۰۲۱، ٪۱،۵ اضافی را برای رشد محصولات ناخالص داخلی دریافت کرده اند، بلاروس – ٪۴،۹ و قزاقستان – ٪۰،۵.
روســـــــیه. در صورت رشد محصولات واقعی ناخالص داخلی طی سال های ۲۰۱۶-۲۰۲۱ به ٪۹، ٪۰،۴ و یا تقریباً ۷ میلیارد دالر مفاد همگرایی روسیه را تشکیل میدهد.
در سال ۲۰۲۱، حجم سرمایه گذاری های متقابل بین دولت های عضو اتحادیه تا ۲،۹ برابر افزایش داشته است. دراین صورت، حین توزیع سرمایه گذاری ها (۷۱۶ میلیون دالر)، روسیه یکی از دریافت کنندگان اصلی (۲۷۶ میلیون دالر) و یکی از سرمایه گذاران اصلی (۴۴۷ میلیون دالر) میباشد.
ارمنســــتان. در سال ۲۰۱۹، تا ٪۷،۶ – رکورد در رشد محصولات ناخالص داخلی این کشور مشاهده شده است، در سال ۲۰۲۱ – ٪۵،۷، در سال ۲۰۲۲ تا سطح ٪۵ توقع برده میشود. یک دینامیک ثابت مثبت در صادرات اتحادیه بدست آمده است.
سهم مواد غذایی و مواد خام زراعتی در ساختار انتقالات کالا های ارمنستان به کشور های اتحادیه رشد نموده است (در سال ۲۰۲۱، رشد تا ٪۵،۲۹ در مقایسه با سال ۲۰۲۰). شاخص تجارت متقابل ارمنستان با کشور های عضو اتحادیه در حجم عمومی تجارت خارجی رشد فوق العاده را نشان میدهد (۲۰۱۹ – ٪۳۰،۲، ۲۰۲۰ – ٪۳۴،۲، ۲۰۲۱ – تقریباً ٪۳۶).
بلاروس. حجم تجارت متقابل در بلاروس (نسبت به زمان مشابه در سال ۲۰۲۱) در سال ۲۰۲۱ تا ٪۲۲،۸ افزایش داشته است. نظر به جمعبندی های سال ۲۰۲۱، بلاروس از لحاظ صادرات کالا ها به خارج از سرحدات اتحادیه در صدر لست دولت های عضو اتحادیه اقتصادی اورآسیا قرار دارد که رشد بیشتر از ٪۵۰ را نشان میدهد.
قزاقستان. براساس آمار های احصائیوی، در جریان زمان موجودیت اتحادیه، باستثنای دوران کرونایی در سال ۲۰۲۰، رشد ثابت محصولات ناخالص داخلی قزاقستان (در سال ۲۰۱۵ – ٪۱،۲، در سال ۲۰۱۶ – ٪۱،۱، در سال ۲۰۱۷ – ٪۴،۱، در سال ۲۰۱۸ – ٪۴،۱، در سال ۲۰۱۹ – ٪۴،۵، در سال ۲۰۲۱ – ٪۴) مشاهده شده است. طی این مدت، همچنان حجم تجارت بلاروس با هر یکی از کشور های اتحادیه (با ارمنستان – تا ۳،۵ مرتبه، بلاروس – تا ٪۴۴، روسیه – تا ٪۴۴، قرغزستان – تا ٪۲۵) رشد نموده است. در نتیجه، شاخص عمومی دولت های عضو اتحادیه در دوران کالا ها در تجارت خارجی قزاقستان از ٪۲۱،۳ – ٪۲۵،۶ افزایش را نشان میدهد. حجم های سرمایه گذاری های مستقیم اندوخته شده نیز رشد کرده اند: از قزاقستان به ارمنستان – تا ٪۸۳ الی ۵۶ میلیون دالر، به بلاروس – تا ٪۳۶ الی ۶۴ میلیون دالر، به روسیه – تا ٪۹۸ الی ۴،۳ میلیارد دالر، به قرغزستان – تا ٪۵۲ الی ۸۷۹ میلیون دالر. سرمایه ګذاری های روسیه در اقتصاد قزاقستان تا ٪۷۹،۴ الی ۱۸،۳ میلیارد دالر، در اقتصاد بلاروس تا ٪۶۹ الی ۱،۱ میلیارد دالر رشد کرده است. قزاقستان توانست صادارات کالا ها بصورت قابل ملاحظه افزایش بدهد. روابط تجارتی: از هر سه تصدی یکی آن با سهم خارجی در جمهوری توسط شرکای اتحادیه ایجاد گردیده و از جملۀ ۱۷،۵ هزار تصدی های مشترک دولت های عضو، ده هزار آن در قزاقستان فعالیت میکنند.
قزغزستان. طی ۵ سال عضویت در اتحادیه، محصولات ناخالص داخلی کشور تا ٪۳۵ رشد نموده است، تولیدات صنایع ٪۲۵، صادارات – ٪۹ و سرمایه گذاری ها – ٪۲۵ بیشتر شده است.
