د کابل د رایو د بیا شمېرنې بهیر د رایو د پلور او پېر پر بازار بدل شوی دی. احزاب او پر ټاکنو ځینې څارونکې ادارې وایي چې د ټاکنو خپلواک کمېسیون په هنګرونو کې د رایو بیا شمېرنه روانه ده، خو دغه پروسه له پراخ فساده ډکه ده. د سیاسي ګوندونو د ناظرینو په خبره، د ټاکنو خپلواک کمېسیون په دې نه دی بریالی شوی چې تېرې ټاکنې په سمه توګه مدیریت کړي او اوس یې د بیا شمېرنې په بهیر کې پراخ فساد ته زمینه برابره کړې ده.
د سیاسي ګوندونو ناظرینو، چې د کابل د ولسي جرګې د رایو بیا شمېرنې پر پروسه یې څارنه کوله وايي، د ټاکنو کمېسیون ځینو کمېشنرانو په دې بهیر کې له مفسدو او متقلبو کسانو ملاتړ کاوه. دوی چې پرون یې په ګډه خبري غونډه کې خبرې کولې، د ټاکنو کمېسیون تورن کړ چې د رایو بیا شمېرنه یې د ټاکنو د مهندسۍ لپاره پیل کړې ده او په لوی لاس یې فساد ته زمینه برابره کړې ده.
د سیاسي ګوندونو استازي ادعا کوي چې د رایو له بیا شمېرنې مخکې، صندقونه پرانیستل شوي وو، د پایلو اصلي پاڼې ترې لرې شوې دي او داسې ښکاري چې ډېری صندقونه د یوه ځانګړي کاندید په ګټه له سره ډک شوي وو. دوی همدا راز وايي چې له پرله پسې شکایتونو سره سره د ځينو صندقونو رایې د یوه ځانګړي کاندید په ګټه حساب شوې دي.
په ورته وخت کې د کابل د رایو بیا شمېرنې بهیر کې د مدني ټولنو ناظرین هم ادعا کوي چې د ټاکنو کمېسیون ځینو کمېشنرانو د ځینو نوماندانو له ناظرینو، چې په فساد کې یې لاس درلود ملاتړ کاوه. د دوی په خبره، هغه کسان چې د رایو په بیا شمېرنه کې د درغلیو او فساد په تور نېول کېدل، د ځينو ځانګړو کړیو په همکارۍ بېرته خوشي کېدل او د رایو بیا شمېرنې په پروسه کې شاملېدل.
د سیاسي ګوندونو یوه څارونکي سیف الرحمان حبیبي په خبري غونډه کې وویل: «ډېری صندقونو ته هلته د ټاکنو خپلواک کمېسیون په هنګرونو کې د پایلو لیک (ریزلټ شیټ) جوړ شوی دی. ډېری صندقونه هلته ډک شوي دي. له ورایه ښکاري چې د یوه مشخص کاندید لپاره په یوه قلم رایې پکې کارېدلې دي.» دده په خبره، له سندونو سره سره ډېری صندقونه باطل شوي نه دي او رایې یې په ډېټابېس کې ثبت شوې دي.
د ولسي جرګې ډېرو غړو هم په پرونۍ غونډه کې د خبرو پر مهال وویل، د ټاکنو خپلواک کمېسیون د ټاکنو په مدیریت کې ناکام و. د دوی په خبره، نږدې دوه نیمې میاشتې له ټاکنو واوښتې، خو لا هم د کابل پایلې نه دي اعلان شوې او د ځینو ولایتونو د ټاکنو اعلان شوو پایلو هم ناندرۍ را ولاړې کړې دي.
بل پلو د ټاکنو خپلواک کمېسیون بیا وايي چې ښايي د کابل نیمايي رایې له سره وشمېرل شي. د دغه کمېسیون مرستیال ویاند ذبیح الله سادات ویلي چې په کابل کې به د نږدې ۳۰۰ مرکزونو رایې تفتیش او له سره وشمېرل شي. دده په خبره، له دغه کاره یې موخه د ټاکنو د شفافیت تامین او د درغلیو مخنیوی دی. هغه زیاته کړې چې د رایو د تفتیش په پروسه کې به د سیاسي ګوندونو استازي، د ټاکنیزو شکایتونو کمېسیون استازي، د ټاکنو د څارونکو بنسټونو استازي او د نوماندانو ناظرین ګډون وکړي. د ټاکنیزو شکایتونو کمېسیون هم ویلي چې استازي به یې د رایو بیا شمېرنې په دې پروسه کې ګډون کوي.
د کابل د رایو بیا شمېرنې په پروسه کې د مدني ټولنو استازي بیا وایي چې د کابل د ټاکنو په هکله دې د ټاکنیزو شکایتونو کمېسیون پرېکړه عملي شي. د دوی په خبره، په کابل کې د ولسي جرګې د ټاکنو پر مهال او وروسته د رایو د بیا شمېرنې پر مهال پراخه درغلي شوې ده، چې د سمو او ناسمو رایو بېلول یې اسانه کار نه دی. دوی ټینګار کوي چې په کابل کې دې له سره ټاکنې او د خلکو حقوقو ته دې درناوی وشي.
