د افغان سفارتونو جدي څار؛ اړتیا او حل لارې

په افغانستان کې د وروستيو سیاسي بدلونونو څخه وروسته، افغان سفارتونه په مختلفو هیوادونو کې د ګڼو ستونزو سره مخ دي. ځینې هیوادونو د افغانستان د سرپرست حکومت لخوا ټاکل شوي استازي منلي دي، په داسې حال کې چې ګڼو نورو هیوادونو لا هم دا استازي په رسمي ډول نه دي منلي. دا حالت د فساد او بې نظمۍ لامل ګرځېدلی او په نړیواله کچه یې د افغانستان د دیپلوماسۍ پر کیفیت او اعتبار اغېزه کړې ده .
په هغو هیوادونو کې چې د افغانستان د سرپرست حکومت استازي نه دی منل شوي، دوی په ډېریو مواردو کې هیڅ ډول څار او کنټرول ته ځواب ویونکي نه دي. دغه استازي په خپله خوښه فعالیت کوي او له هر ډول حساب ورکونې پرته خپلې چارې پر مخ وړي. دې وضعیت فساد ته لاره هواره کړې ده او د افغان سفارتونو شفافیت او کارکردګي یې تر پوښتنې لاندې راوستې ده. د بېلګې په توګه، په ځینو سفارتونو کې د مالي فساد راپورونه ورکړل شوي دي، چې پیسې د شخصي ګټو لپاره استعمالیږي او خلکو ته خدمات په ښه ډول نه وړاندې کیږي.
دغه راز په هغو هیوادونو کې چې د سرپرست حکومت استازي نه دي منل شوي، د افغان دیپلوماټانو وضعیت لا هم خراب دی. دوی په یوه ناڅرګند حالت کې قرار لري او د خپلو دندو په سرته رسولو کې له ډیرو ستونزو سره مخ دي. دا وضعیت نه یوازې د افغانانو لپاره ستونزې رامنځته کوي بلکې د نړیوالو اړیکو او د افغانستان د بهرني سیاست لپاره هم جدي ننګونې جوړوي.
د دې جدي ستونزې د حل لپاره باید یوه جامع او مناسبه تګلاره جوړه شي. لومړی ګام باید د افغان سفارتونو او قونسلګریو د شفافیت او حساب ورکونې په لور واخیستل شي. د دې لپاره یوه خپلواکه څارونکې اداره باید جوړه شي چې د سفارتونو فعالیتونه څاري او د هر ډول فساد او بې نظمۍ په اړه راپور ورکوي. دغه اداره باید له نړیوالو معیارونو سره سم د سفارتونو فعالیتونه ارزیابي کړي او د هر ډول ناقانونه فعالیتونو مخه ونیسي.
دویم ګام باید د بهرنیو اړیکو په برخه کې د یوې واحدې او منظمې پالیسۍ جوړول وي. افغان سرپرست حکومت باید د بهرنیو هیوادونو سره په تفاهم او همکارۍ کې د خپلو دیپلوماټانو په ټاکلو کې روڼتیا رامنځته کړي. هر استازی باید په واضحه او رسمي ډول منل شوی وي او د خپلو دندو په سرته رسولو کې له قانوني او اداري ملاتړ برخمن وي.
دریم ګام باید د افغان دیپلوماټانو د ظرفیت لوړولو او روزنې ته ځانګړې پاملرنه وي. د یو غوره دیپلوماټ لپاره اړینه ده چې د نړیوالو اړیکو، حقوق او اقتصاد په برخو کې ښه پوهه ولري. د دې لپاره باید ځانګړي روزنیز پروګرامونه جوړ شي او افغان دیپلوماټان په نړیواله کچه د خپلې دندې په غوره سرته رسولو کې مرسته وکړي.
په پای کې، دا جدي اړتیا ده چې افغان سفارتونه او قونسلګرۍ په اوسني‌ حالت کې پریښودل نورې ستونزې ډیروي نو په کار ده چې په یوه منظم، شفاف او حساب ورکونکي سیسټم کې فعالیت وکړي. دا به نه یوازې د افغانانو لپاره غوره خدمات وړاندې کړي، بلکې په نړیواله کچه د افغانستان د دیپلوماسۍ اعتبار او وقار به هم لوړ کړي. د دې لپاره باید هر اړخیز او جامع تدابیر ونیول شي ترڅو د افغان سفارتونو فعالیتونه په یوه منظم او موثره سیسټم کې بیرته تنظیم شي.