ټاکنځواک (Deep State) د هیوادونو په سیاسي جوړښت کې هغې غیر انتخابي ډلې ته ویل کیږي، چې د یو دولت د سیاسي صحنې په بطن کې په پټه فعالیت کوي. دا ډله چې په دولت کې د ننه دولت (state within a state) یې هم بولي، د هیواد پر حساسو پرېکړو، پالیسیانو او سترو سیاسي لیدلوریو باندې ژور اغېز لري او پرېکړې ډېری وخت د عام ولس د غوښتنو پر ځای، په خپله خوښه را څرخوي. د ټاکنځواک دنده په بېلابېلو هیوادونو کې بېلابېلې ډلې، ادارې او یا هم غیر رسمي جوړښتونه مخ ته وړي او په عصري نړۍ کې د پخوا په څېر پټ هم نه دي پاتې.
د نړۍ تر ټولو ستر ټاکنځواک دا مهال په امریکا کې فعالیت کوي. امریکا چې د نړۍ نظامي او اقتصادي زبرځواک دی، سره له دې چې پیاوړی سیاسي نظام، فعاله ډیموکراسي او باخبره ټولنه لري، خو هلته هم ټولې پرېکړې هغسې چې باید یوه آېډیاله، ډیموکراټیکه اداره یې وکړي، نه شي کولی. د دغه هیواد په پرېکړو کې د دولت د ننه دولت په حساسو او مهمو پرېکړو کې مخکښ او پرېکنده رول لري. په عمومي توګه په توافق سره داسې یو فکر شته، چې ستر شرکتونه او کمپنۍ د امریکا ټاکنځواک دی. د امریکا په سیاستونو کې ډېری وخت د وال سټریټ (Wall Street) چې د امریکا د سوداګریزو اسهامو بازار دی یا سلیکون ویلي چې د معلوماتي ټکنالوژۍ مرکز د دې دولت پر پرېکړو ژور اغېز لري. ځینې بیا په دې نظر دي چې دا د امریکا استخباراتي اداره (CIA) ده، چې د ټاکنځواک رول لوبوي او آن پر ازاد بازار هم دوی ژور اغېز لري؛ خو که په ځیر سره وکتل شي، دا جوتېږي چې د امریکا د ټاکنځواک دنده د دغو دواړو کتلو یا لوبغاړو په لاس کې ده، چې د دې شراکت مشري د آزاد بازار ستر سوداګر کوي. همدوی دي چې په کور د ننه او په نړیواله کچه د امریکا د سیاستونو لید ټاکي.
که د سیمې په کچه وکتل شي، نو پاکستان هغه هیواد دی چې پکې د ټاکنځواک فعالیت فوق العاده څرګند دی. د پاکستان ټاکنځواک پرته له شک او شبهې د دغه هیواد استخباراتي اداره (ISI) ده. سره له دې چې په دغه هیواد کې د ډیموکراسۍ پوره تمثیل کیږي، خو سترې پرېکړې او حساس مسایل د دې ادارې په خوښه مدیریت کیږي. همدا راز د هندوستان بیوروکراسي د دغه هیواد چارې د پردې تر شا مدیریت کوي او اجازه نه ورکوي چې حکومتونه دې د حکومتولۍ په بڼه کې راډیکال یا بنسټیز بدلونونه راولي. د ټاکنځواک دنده په ایران کې اخندان یا د مذهبي مشرانو ډله چې شورای نګهبان یې بولي، مخ ته وړي او په چین کې دا کار د چین کمونېست حزب تر سره کوي. د ایران او چین ټاکنځواک بیا د دولت برخه ګرځېدلی او اړتیا نه لري چې لکه د امریکايي دولت کې د ننه دولت رول په پټه ولوبوي او یا هم لکه د پاکستان چېرته چې آی ایس آی د سیاسیونو وجود د خپلو چارو د تر سره کولو لپاره کاروي.
په نړیواله کچه د سیاست علماوو تر منځ یو بحث دا مطرح دی، چې ټاکنځواک ښه دی که بد؟ او آیا دا مناسبه ده چې یوه خاصه کتله د یو هیواد د وګړو د غوښتنو برخلاف، په خپله خوښه د هیوادونو چارې را وڅرخوي؟ ځینې آېډیال پال په دې نظر دي چې ډیپ سټیټ یا ټاکنځواک د یو هیواد د ولس د غوښتنو برخلاف، د یوې ځانګړې ډلې د غوښتنو او ګټو پر خوندي کولو کار کوي او په دې دلیل یې مخالفت کوي. بله ډله بیا پر دې نظر ده چې د دولت په بدن کې دې داسې یوه ډله وي چې د هیواد بنسټونه وساتي، د هیواد د شتون او پایښت د پیاوړتیا په برخه کې د فعاله و اوسي او که کله له سیاسیونو څخه، چې د عوامو په خوښه فعالیت کوي، ناسمې چارې تر سره کیږي، نو یو څوک باید وي چې د دغو چارو یا پرېکړو د جبران ځواک ولري. په ډیموکراټیکو ټولنو کې چې ډېری وخت سیاسیون د خپلو ملاتړو د خوښ ساتلو په تکل کې وي او د دغه ملاتړ د راجلبولو لپاره د هیواد په کچه ستراتيژیکو تاوانونو ته هم چمتو وي، اړینه ده چې یو بل ځواک چې ټاکنځواک بلل کیږي، د دغه ډول کړنو مخه ډپ کړي چې د سیاسي ګټې له کبله ستر ملي تاوان ونه زیږوي. په دې لړ کې امریکايي سیاستپوه فرانسس فوکویاما د وال سټریټ ژورنال لپاره لیکل شوې یوه مقاله کې کاږي، چې د امریکا د ډیموکراسۍ بقا د دغه هیواد د بیوروکراسۍ له خوا د ټاکنځواک په رول لوبولو کې ده. فوکویاما استدلال کوي چې پیاوړې او له سیاسي فشارونو څخه خوندي بیوروکراسي کولای شي چې د وخت د حکومتونو او ولسمشرانو د هغو پرېکړو مخه ډپ کړي، چې د هیواد په زیان تمامېږي.
د هیوادونو په سیاسي ثبات، پرمختګ، د کورنيو او باندنیو ننګونو په مقابل کې د بري یا ناکامۍ انحصار تر ډېره بریده د هیوادونو د ټاکنځواک په کړو وړو او برخوردونو پورې اړه لري. که د یو هیواد ځانګړې ډله چې په دولت کې د ننه دولت دنده یې په غاړه ده، خپلو شخصي او ډله ییزو ګټو ته د هیوادنیو او ملي ګټو په پرتله لومړیتوب ورکړي، نو بیا هیواد له جدي ستونزو سره مخ کوي. په دې لړ کې د پاکستان پوځ او استخباراتي اداره ډېره روښانه بېلګه ده، چې هیواد یې له جوړېدو راپدېخوا له ډېرو جدي ستونزو سره مخامخ کړی او د همدوی د ناسمو کړنو له امله دغه هیواد په ۱۹۷۱ ز کال کې دوې ټوټې شو. بلخوا بیا د چین کمونېست حزب دی چې هیواد یې د نړۍ په کچه پر زبرځواک بدل کړ او لا هم په چټکۍ سره پر مخ روان دی.
افغانستان هم د خپل تاریخ په اوږدو کې په دولت کې د ننه دولت درلودلی او یوه ځانګړې ډله چې په دې برخه کې ډېره بارزه او پیاوړې را څرګندېږي، هغه د مذهبي علماوو او روحاني مشرانو ده. د تاریخ په اوږدو کې دوی د افغانستان پر چارو باندې ژور اغېز درلودلی او د هیواد کړنلارې او تګلارې د دوی په خوښه چمتو شوې او که کله د هیواد چارې د دوی له لید سره سمې نه دي برابرې شوې، نو دوی آن نظامونه چپه کړي دي. همدا لامل و چې عبدالرحمان خان سره له دې چې مذهبي سړی نه و، خو خپلو کړنلارو او پالیسیانو ته یې مذهبي رنګ ورکولو چې دې چارې ورسره د خپل واک په غځولو او چلولو کې مرسته وکړه. بلخوا بیا د امیر امان الله خان بېلګه ده چې د وخت ټاکنځواک یې د ځان سره ونه شو ساتلی او په پای کې یې واک وبایللو.
په اوسني افغانستان کې جنګسالارانو او جګړو زیږوليو رهبرانو ځان د مذهب پر جامه پوښلی او دا راز په دولت کې د ننه پر دولت بدل شوي دي. په افغانستان کې د پرېکنده رول درلودونکې ډله تر ډېره بریده مذهبي نه ده، خو دا چې په افغانستان کې اوس هم مذهبي ډلې د واک سرچینه ده، دا کتله د دې سرچینې د استازي په توګه د هیواد چارې په خپله خوښه څرخوي او عیاروي.
که دا بحث یوې خوا ته پرېږدو چې د ټاکنځواک درلودل ښه دي او یا بد او دا ومنو چې په هر حال کې د دغه ډول یو ځواک شتون د یو هیواد د ثبات لپاره اړین او مهم دی، نو بیا اړینه ده چې وکتل شي، هغه کوم جوړښت دی چې په یو هیواد کې برلاسی دی او د یو ملت د پیاوړي کولو او له ننګونو څخه د ژغورلو دنده په څه ډول مخ ته بیايي. د دغو جوړښتونو له پېژندلو وروسته، د ملت نخبه ګان او تیوریسنان باید پر دې کار وکړي چې څنګه کولای شي نامعقوله او ځان خوښې ډلې او کتلې کمزورې کړي او ورته مناسب ځای ناستی پیدا کړي.
د افغانستان په قضیه کې له بده مرغه نه حکومت، نه علمي سټو، ځوانو کدرونو او نه هم ملي شخصیتونو هڅه کړې چې د افغانستان د ټاکنځواک د ځواک ارزونه وکړي او که چېرې دغه کتله د افغانستان په خیر نه وي، نو د دوی د کمزوري کولو لپاره کار وکړي او یو مناسب بدیل ورته پیدا کړي. د اوس لپاره دا خورا څرګنده ده چې د افغانستان پر چارو حاکمه ډلګۍ چې د کورنیو جګړو زیږنده ده، د هیواد د خیر پر ځای د خپلو شخصي او د ډلو د ګټو د خوندي کولو په تکل کې دي. په همدې دلیل، اړینه ده چې په افغانستان کې د هیواد د پیاوړتیا او سیاسي نظام د تقویې لپاره پر یو مناسب بدیل کار پیل شي. دا یو اسانه مزل نه دی، اوږد واټن، اغزنه لار او له ننګونو څخه ډک بهیر دی، خو د افغانستان د راتلونکي د ژغورنې لپاره اړین حرکت دی.
