نن د افغانستان او چين ولسي جمهوريت د ډيپلوماټيکو اړيکو ۶۵مه کليزه ده، دا ورځ ۶۵کلونه وړاندې د ۱۹۵۵ ز کال د جنوري په ۲۰مه نېټه د دواړو هيوادونو د اړيکو په تاريخ کې د اړيکو د نوي پړاو له پيل سره برابره وه.
افغانستان او چين په اسيا کې د دوو لرغونو هيوادونو په توګه د اړيکو ځلانده مخينې پسمنظر لري، د ګاونډيتوب او هم د ښو دوستانه اړيکو په مزي سره پېيلي پاتې شوي دي. د دواړو هيوادونو د دوستانه اړيکو په لړ کې ډېر د پام وړ تاريخي کيسې تېرې شوې او شته. زه یې د يو داسې تاريخي سند يادونه دلته کوم، چې په اتلسمه پېړۍ کې چين ته د يو افغان ډيپلوماټيک پلاوي د سفر شاهد او ګواه دي او دغه مهم تاريخي سند د چين د تايوان په موزيم کې موجود دی.
احمد شاه ابدالي چې له ۱۷۴۷څخه تر ۱۷۷۲ ز کالونو پورې نه يوازې د افغانستان پاچا پاتې شوی؛ بلکې د معاصر افغانستان جوړوونکی او بنسټ ايښودونکی بلل کيږي، د ټول افغان ملت په زړونو کې له لوړ درنښت څخه برخمن دی او د بابا په وياړمن لقب باندې ياديږي. هغه وړتيا او ځيرکتيا چې احمدشاه بابا درلوده، د نوموړي ۲۵کلنې واکمنۍ په موده کې موږ ته د هغه په تر سره کړو سترو کارنامو کې له ورايه څرګنديږي. په سيمه کې د افغان ځواکمن او غښتلي دولت جوړول او رامنځ ته کول څه اسانه او ساده کار نه و.
د خپلې سترې او پراخې امپراتورۍ په موده کې يې تل له نورو او په تېره بيا له ګاونډيو هيوادونو سره د ښو او دوستانه اړيکو پاللو او د متقابل درناوي رويه ساتله او پرمخ بېوله. په دې اړه ډېر معلومات د تاريخ په پاڼو کې ثبت او خوندي دي. په همدې سلسله کې يې زه له چين سره د اړيکو يو ريکارډ او مهم تاريخي سند يادونې ته دلته د بېلګې په توګه تم کېږم.
د چين د تايوان په موزيم کې د څلورو ښکلو اسانو انځورونه په يوه ښيښهيي المارۍ کې اېښودل شوي، چې تر ډېره د ليدونکو پاملرنه جلبوي. په ۱۷۶۲ ز کال کې د ستر نوميالي افغان ټولواک احمد شاه ابدالي له خوا چين ته د سفر لپاره يو څو کسيز سفارتي استازی وټاکل شو او له کندهار څخه يې د چين پر لوري حرکت او اوږده ستړي مزلونه وکړل.
بالاخره پلاوی تر يو کلن سفر وروسته سهي سلامت په ۱۷۶۳ ز کال کې د چين د چينګ سلسلې د امپراتورۍ پايتخت اوسني بیجېنګ ته ورسېد او د چين د هغه وخت امپراتور چيان لونګ ته يې د احمد شاه بابا له خوا د عالي نسل د څلورو ښکلو اسانو ډالۍ او پيغام وړاندې کړ.
هغه چې د دغو ښکلو نايابو اسانو انځورونه د چين د امپراتورۍ په دربار کې د مېشت اېټالوي نامتو ماهر انځورګر جيوسيپ کاستينګليون په ډېر دقت او لوړ مهارت سره جوړ او انځور کړي دي، د دې انځورونو اصلي نسخه د چين د تايوان په موزيم کې ساتل کيږي.
دا تاريخي سند د افغانستان او چين تر منځ د هغه وخت دوو اړخيزو لرغونو دوستانه اړيکو په ښودنه او څرګندونه کې تر ډېره مهم، د پاملرنې او يادونې وړ دي.
دغه مشهور اېټالوي انځورګر جوسيپ کاستګليون د چين امپراتورۍ په دربار کې د عمر تر پايه پورې پنځوس کلونه پاتې شوی دی او د هغه وخت مهم ملاقاتونه او صحنې يې په لوړ مهارت سره انځور کړې دي. په ټوله کې د چين د هغه وخت له دريو امپراتورانو سره په څنګ کې پاتې او په دربار کې ژوند یې کړی دی.
د افغانستان او چين د اړيکو په برخه کې نه يوازې د دغو څلورو اسانو انځورونه مهم او د ستر ارزښت لرونکي دي؛ بلکې د نوموړي افغان پلاوي د غړو څېرې، لباسونه چې د دربار يو بل چيني انځورګر له خوا انځور شوي دي، هم تر ډېره په زړه پورې او د يادونې وړ دي.
موږ د افغانستان او چين تر منځ د سفارتي راشه درشې په لړ کې له احمد شاه بابا وروسته ثبت شوې څو مهمې د يادونې وړ نورې بېلګې هم لرو، لکه په ۱۸۶۵ ز کال کې امير شيرعلي خان هم خپل ځانګړی استازی او اته اسان د چين امپراتور ته لېږلي دي، په ۱۹۱۱ ز کال کې په چين کې د جمهوريت په راتګ او د امپراتورۍ لړۍ په پای ته رسېدو په ۱۹۲۲ ز کال کې د امان الله خان او د نوي خپلواک افغانستان پر مهال د دواړو هيوادونو تر منځ د استازو او سفارتي تګ راتګ اړيکې ټينګې شوې دي.
په ۱۹۵۵ ز کال کې د چين ولسي جمهوريت د تأسيس په شپږم کال د جنورۍ په ۱۳مه نېټه د افغانستان د شاهي دولت د بهرنيو چارو وزير محمد نعيم او د چين صدراعظم چو وين لای د اندونيزيا په باندونګ ښار کې د ناپېيلو هيوادونو د مشرانو د غونډې په څنډه کې د رسمي، سياسي او ډيپلوماټيکو اړيکو د ټينګښت اعلاميه خپره کړه او يوه اونۍ وروسته يانې د جنوري په ۲۰مه نېټه د دواړو هيوادونو تر منځ رسمي، سياسي او ډيپلوماټيکې اړيکې تأسيس او د يو بل هيوادونو په پلازمېنو کې دايمي سفارتونه جوړ او پرانيستل شول، چې پرون يې موږ د ۶۵مې کليزې يادونه او نمانځنه وکړه.
