قدرمنو! په چین کې د افغان محصلینو کورنیو! هیله ده چې روغ جوړ اوسئ!
زه په افغانستان کې د چین سفیر وانګ یو یم. د سږ کال ژمی ډېر ښه نه و. د نوي کورونا ویروس له امله د سږي ناروغۍ پېښېدو د چین د ډیرو کورنیو امن او ډاډ من ژوند کړکیچن او ګډ وډ کړی، د اختر فضا یې سړه کړې او ستاسو ډیرې اندیښنې یې هم را پارولې دي. کله چې اولادونه مسافر کېږي میندې او پلرونه ورته په اندېښنه کې وي. تاسو به اوس په دې اندېښنه کې وی چې بچیان مو په چین کې امن دي او نه که؟ دوی به په دې ناروغۍ اخته شي او که نه؟ څوک به د دوی امنیت وساتي او که نه؟ د دوی څښاک به کافي وي؟ زما او ستاسو احساسات یو ډول دی، ځکه چې زه هم یو پلار یم، بچي را نه لرې دي، خو تاسو باید له دې اړخه ډاډه وی. د چین په ځمکه کې به د چین حکومت د خپلو بچیانو په څېر هر بهرني محصل ته پوره پاملرنه وکړي.
ډاډمن اوسئ! ستاسو بچیان اوس په چین کې امن، روغ او جوړ دي. تر اوسه هېڅ افغان محصل په دې ناروغۍ نه دی اخته شوی. تر څنګ باید وویل شي چې ناروغي کنټرول شوې ده او هر څه مثبت خواته روان دي. ویل کیږي چې که محصلین مناسبه وقایه مراعات کړي، نو په دغه ناروغۍ نه اخته کېږي. په وو هان ښار کې د دغو محصلینو د روغتیا د ساتلو لپاره څلور تدبیرونه نیول شوي دي.
لومړی: د ویروس سرچینې بندې شوې دي. په وو هان ښار کې ټول اوسیدونکي، سیمې او ناحیې په ۲۴ ساعتو کې د بندولو په شمول جدي ساتونکي او اداري تدبیرونه عملي شوي دي. نو ټول محصلین له خطرونو بچ دي.
دویم: د دوی په هستوګنځایونو کې هره ورځ څو ځله د ویروس وژلو عملیې ترسره کیږي او دوی ته په وړیا توګه ماسکونه، دستکشې او د ویروس وژلو مایع ورکول کیږي.
درېیم: پر وخت د محصلینو روغتیا په پام کې نیول کیږي. محصلین هره ورځ خپلو ښوونکو ته د خپل بدن د تودوخې درجې په اړه معلومات ورکوي او د خپلې روغتیا په اړه ور سره معلومات شریکوي.
څلورم:
د محصلینو د غوښتنو وړاندې کولو لپار چینل پرانیزي. د هوبۍ ولایت اړوندو ادارو د محصلینو لپاره ۲۴ ساعته خدمتي کړکۍ جوړې کړي دي. محصلین کولای شي د وی چټ یا تلېفون له لارې پر وخت له اړوندو ښوونکو سره اړیکه ونیسي. د هوبۍ نه بهر په نورو سیمو کې د روانې میاشتې تر ۱۷مې نیټې پورې په پرله پسې ۱۳ ورځو کې د نویو ناروغانو شمطر مخ پر کمیدو دی، چې په ځینو ولایتونو کې دغه شمېر صفر ته راښکته شوی دی. په عین وخت کې د چین پوهنتونونو اعلان کړی چې د نوي سمېسټر د پیلیدو وخت ځنډیږي، چې دا د ویروس د خپرېدو یو اغیزمن تدبیر هم بلل کیږي. نو ویلای شو چې محصلین په چین کې په امن کې دي.
ډاډمن اوسئ!
د چین طبي شرایط د باور وړ دي. د ۲۰۱۸ کال تر پایه پورې په چین کې یو ملیون طبي ارګانونه، ۱۲ ملیونه ۳۰۰ زره طبي کارکوونکي او ۸ ملیونه ۴۰۰ زره بسترونه موجود وو چې په همدې کال کې ۸ ملیارده ۳۱۰ ملیونه کسان منل شوي او پکې ۵۸۰۰ ملیارده یوانه پانګونه شوې ده. اوس ټول چین په عمده توګه له هوبۍ څخه ملاتړ کوي چې ۲۰۰ طبي ډلې او ۳۰ زره طبي کارکوونکي په دې ولایت کې راغونډ شوي دي چې له دې جملې څخه درې تنه عالي متخصصان او ډیر وتلي د سږي ناروغۍ کارپوهان هم شامل دي. د دې ترڅنګ چین اوس دې پایلې ته رسېدلی چې د یوې نوي تخنیک په وسیله په ۱۵ دقیقو کې په ویروس اخته کس و پېژني. د ویروس د وقایې واکسین پر حیواناتو ازمویل شوي دي، درې ډوله درمل هم د ازموینې په حال کې دي. د دغو تدبیرونو په رڼا کې په تیرو ۷ ورځو کې هره ورځ څه دپاسه زر کسان بیا روغ او له روغتونونو څخه رخصت شوي چې تر اوسه څه دپاسه ۱۰زره تنه کسان له روغتونونو څخه رخصت شوي وو. چین څو کاله دمخه سارس ناروغي ماته کړه. موږ د حکومت غښتلی اراده، د وقایې هر اړخیز او علمي او عملي سیستم او ګڼ شمیر وتلي طبي کارکوونکي لرو، نو هرو مرو به بریالي کېږو.
ډاډه اوسئ!
ټول محصلین په چین کې د څښاک او خوراک له ستونزې خلاص دي. اوس په بېلابېلو پوهنتونونو کې پاتې شوي محصلین بهرنیان دي. ټولو پوهنتونونو ژمنه کړې چې خوراکخونې پرانیزي یا محصلینو لپاره د خوراک د ریزف یا سپارلو خدمتونه وړاندې کړي. ځیني پوهنتونونه په وړیا توګه ټولو بهرنیو محصلینو ته د ورځې درې ځله خواړه برابروي او ځینو پوهنتونونو د بهرنیو محصلینو لپاره ۲۰۰۰کیلوګرامه سابه اخیستي دي. بیلابیلو پوهنتونونو د افغان محصلینو لپاره حالال خواړه هم چمتو کړي دي. په وو هان ښار کې د ۴۰ ورځو لپاره د خوراکي توکیو زیرمې شته او د هېواد له بیلابیلو ځایونو څخه مرستندویه توکي هم ښار ته را وړل کېږي. د څښاک او خوراک هیڅ ستونزه نه لیدل کېږي.
ډاډه اوسئ!
دغه څه به د محصلینو پر زده کړو منفي اغېز ونه کړي. د چین حکومت د افغانستان په ګډون د ډېرو پرمختللو هیوادونو لپاره د سکالرشیپ د برابرولو موخه دا ده چې ځوانان په پوه او وعلم سمبال شي او د خپل هیواد لپاره لازیات خدمتونه وکړي. موږ د بهرنیو محصلینو د زده کړې پروګرام په فکر کې هم یو. د چین د لوړو زده کړو وزارت د محصلینو د درس لوستلو د ضمانت لپاره ۹ تدبیرونه نیولي دي مثلاً د امتیازي ښوونکو له خوا جوړ شوي ۲۴ زره انترنټي درسونه په وړیا توګه ټولو محصلینو ته ورکول شوي دي چې د دوی د زده کړې اړتیاوې پوره کړي. زه هیله هم لرم چې محصلین په دې ځانګړې موده کې نه یوازې کتبي معلومات زده کړي بلکې د ناروغۍ پرضد د چین د مبارزې رویه هم ور سره زده کړي او په دې بهیر کې له نږدې څخه په زړه پورې پیښې او کیسې وګوري.
ځینو محصلینو خپلو کورنیو ته ویلي چې اوس په پوهنتونونو کې ډير خفه او وزګار دي. په چین کې یوه وجیزه شته چې وايي، د مور او پلار خبرې او مشورې د اولادونو لپاره حیاتي وي. زه هیله لرم چې تاسو له خپلو اولادونو سره خبرې وکړئ چې له دې اوږدې رخصتۍ څخه ښه استفاده وکړي او د ژوند یوه نه هیریدونکې برخه ترې جوړه کړي.
زه په وو هان کې له ځینو افغان محصلینو سره په اړیکه کې یم او کله کله له دوی څخه د حال احوال پوښتنه کوم. څو ورځې مخکې ما له یو محصل سره چې مجتبا ناصری نومیږي، اړیکه نیولې وه. هغه ما ته وویل چې اوس په وو هان کې دی او ښه ډاډه دی. ورپسې هغه ما ته یو اوږد میسیج راولیږه چې زه ترې ډیر اغیزمن شوم. هغه وویل: زه ویاړم چې په دې حساسه موده کې په وو هان کې پاتې یم ځکه چې دلته زما چیني ټولګیوال، دوستان او ښوونکي هم شته دي. دلته ژوند منظم دی، خوراکونه کافي دي، د پوهنتون روغتون د ۲۴ ساعتونو لپاره خلاص دی او زما ښوونکي هره ورځ له ما نه د حال او احوالو پوښتنه کوي. زه په دې فکر کې یم هغه افغانان چې له چین څخه لاړل، هسې نه دغه ناروغي هلته یوسي. زه وایم چې که زه اوس له چین څخه لاړ شم نو زما دوستان او ښوونکي به خفه شي. زه په یو جنګي هیواد کې لوی شوی یم او له مرګ څخه ویره نه لرم نو کله چې زما ملګري له ستونزو سره مخامخ دي زه څنګه له دوی څخه جلا شم. زه باید په وو هان کې دوی وهڅوم او ډاډګېرنه ورکړم. زه باور لرم چې موږ به ژر له دغه ستونزمن حالت څخه را ووځو او بریا ته به ورسېږو.
د دې ترڅنګ څو ورځې مخکې درې افغان ملګرو جلال بازوان، خلیل احمد هجرت او محمد هارون صافی چې په چین کې یې زده کړې کړې وې، له ډیرو ستونزو سره سره د ځینو ښارونو له ۵۰۰ دواخانو څخه شل زره ماسکونه اخیستي او د چین سفارت ته یې را لېږلي و. دوی ویل چې که ملګري په ستونزه کې وي، نو موږ باید ورسره مرسته وکړو. له چیني دوستانو سره مرسته کول زموږ لپار د خوښې وړ کار دی.
یاد څلور محصلین عام افغانان دي، خو د دوی خبرې او کړنې له قوت ډکې دي. زموږ پخواني رئیس ماو ځه دونګ ویلي وو:
افغانستان د اتلانو هېواد دی. دغه څلور محصلین په همدې ستر هیواد کې لوی شوي دي، دوی ته هم دغه ملي قوت له څو زرو کلونو راهیسې په میراث پاتې دی. زه افغانستان ته درې میاشتې مخکې راغلی یم او له دغه هیواد سره مې ژوره مینه پیدا شوې ده. زه باور لرم چې په چین کې ټولو افغان محصلینو دغه قوت احاساس کړی دی، ځکه چې چین هم د اتلانو هیواد دی چې ۵ زره کلن تاریخ هم لري. زه ډیر خوشاله یم چې په دې ستونزمن وخت کې افغان محصلینو له کتابونو نه پرته واقعي پوهې هم ترلاسه کړې دي او خپل توریالیتوب او مسولیت یې څرګند کړی دی. د دوو سترو هیوادونو تر منځ ټینګ هوډ او دوستي مسوولیت د نوي نسل له خوا پر غاړه اخیستل شوی دی. زه ډیر خوشاله شوم چې له تاسو سره یم او تاسو هم خپل ملاتړ له چین څخه څرګند کړی دی.
له ژمي وروسته هرو مرو پسرلی راځي، نیالګي به هرو مرو په لویو ونو بدلېږي. چین په تیرو وختونو کې د افغانستان لپاره د روغتون، ښوونځي، اوبو لګولو پروژې، کورونو جوړولو او سړکونو په ګډون یو لړ پروژې عملي کړې دي. د هغو ماشومانو لپاره چې د زړه په مورزادي ناروغۍ اخته شوي طبي عملیاتونه تر سره کړي او د ګډو ګټو پر بنسټ مې کرهیزه سوداګري کړې ده. اوس افغان محصلین او ملګري یې له موږ څخه ملاتړ کوي، څو موږ یوازې پاتې نه شو. د چین خلک په دې ښه پوهیږي او په زړه کې یی هم یادوي. زموږ ترمنځ همکاري به نوره هم پراخه او ژوره شي. په عین حال کې تاسو ډاډه اوسئ، موږ افغان محصلین خپل بچیان ګڼو او په خپل غېږ کې به د دوی حمایت کوو، څو له تاسو سره یو ځای د دوی وده او پرمختګ ووینو چې د تاریخ پر لار له هیڅ باد یا باران څخه نه ویریږي.
وانګ یو
په افغانستان کې د چین د ولسي جمهوریت لوی سفیر
