څو ورځې مخکې د چین د دولتي شورا غړي او خارجه وزیر وانګ یي په بلنه د چین، افغانستان، پاکستان او نیپال د بهرنیو چارو وزیرانو د ویډیو له لارې د کرونا وبا پرضد ځانګړې غونډه جوړه کړه چې پکې یې د وبا پرضد د بېلابیلو هېوادونو د همکاریو او له وبا وروسته د اقتصادي بیا سمسورتیا د هڅولو لپاره څلورفقرییز وړاندیز وکړ او د افغانستان په شمول له اړوندو هېوادونو سره یې د واکسین مرستې ژمنه تائید کړه.
د دې ترڅنګ د چین د بهرنیو چارو وزارت، د درملنې او روغتیا ملي کمیټې او د نړیوالو همکاریو ملي ریاست د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت، ملکي الوتنې ریاست، د مالیې وزارت او سوداګرۍ او صنعت وزارت سره یو ځای د ګډې وقایې او کنترول یوه غونډه هم ترسره کړې ده. د چین کارپوهانو د وبا پرضد تجربې وړاندې کړې او دواړو خواوو د وبا د کنترول، تولیدي کاروبارونو د بیا عادي کولو او د وګړو د تګ راتګ په اړه د تدبیرونو په اړه د نظریاتو تبادله کړې ده چې په تیره بیا چین ته د افغانستان د ښو کرهنیزو تولیداتو صادرات دې ژر زیات شي.
د روان کال له پیل راهیسې د چین او افغانستان ترمنځ د وبا پرضد د همکاریو ډیرو کیسو زه ډیر اغیزمن کړی یم. افغانستان ته د وبا پرضد د مرستندویه توکیو د ۳ ځلو سپارلو په فعالیتونو کې او د غلو دانو په برابرولو کې مې ګډون کړی دی. زما ډیرو همکارانو په ورځو او شپو کې د مرستندویه توکیو د ترتیباتو او تنظیمولو په کارونو بوخت وو څو دغه توکي پر وخت اړوندو افغان وګړو ته ورسول شي چې ډیرو افغان کورنیو ته یې روغتیا او هیلې رسولې دي.
دغه کارونه د چین او افغانستان په اړیکو کې د شي جین پینګ د دېپلوماتیکو افکارو پلي کول دي چې د دواړو هیوادونو خلکو ته یې واقعي ګټې رسولې دي. شي جین پینګ د یو ستراتیژیست په توګه د بشري ټولنې د پرمختګ قانون ښه پېژني، په هراړخیزه توګه د نړیوالو حالاتو د پرمختګ لوری او د چین تاریخي موقعیت قضاوت کوي. هغه یو لړ نوې نظریې، نوې غوښتنې او نوې بلنې وړاندې کړې چې د چین ځانګړتیاوې لري، د زمانې رویه څرګندوي او د بشري ټولنې د پرمختګ تمایل لارښوونه کوي او د تیورۍ او عملونو یو لړ هغو پوښتنو ته یې ځوابونه ورکړي چې چین دوی څرنګه نړۍ ابادي هڅوي، څه ډول نړیوالې اړیکې جوړوي، چین څرنګه دېپلوماسۍ ته اړتیا لري او څرنګه په نوی عصر کې ښه دېپلوماسي ترسره کوي؟ پر بنا یې په نوې زمانه کې د چین ځانګړتیا لرونکي د شي جین پینګ سوسیالیستي دېپلوماتیک افکار جوړ شوي دي. د دغو دېپلوماتیکو افکارو په رڼا کې د چین او افغانستان ترمنځ اړیکې د ارام پرمختګ، د نیک ګاونډیتوب او د نورهم ژورتیا او ټینګښت له نوی فرصت سره مخامخ دي.
د شي جین پینګ د دېپلوماتیکو افکارو سره سم د یو لوی هیواد په توګه د چین ځانګړتیالرونکي دېپلوماسي باید نوی ډول نړیوالې اړیکې پرمخبوځي او د بشر ګډ برخلیک ټولنه دې وهڅوي.
په دې وروستیو کلونو کې چین د ګډو ګټو پربنا د ورخلاصون پر ستراتیژۍ ټینګار کړی چې د یو کمربند او یوې لارې په لارښوونې سره د ورخلاصون نوی حالت جوړ شوی دی. د یو کمربند او یوې لارې وړاندیز او افکار په عمل بدل شوي او د نړیوالو همکاریو په خلاص ډګر او نړیوال خدمتي تولیداتو بدل شوي دي چې د بیلابیلو خواوو لخوا یی هرکلی شوی او څه دپاسه ۱۰۰ هیوادونو یا نړیوالو سازمانونو پکې ګډون او ورڅخه ملاتړ کړی دی. له دې جملې څخه د بنسټیزو تاسیساتو د ابادۍ او د سیمه ییز پیوستون له لحاظه افغانستان د یو کمربند او یوې لارې په چوکاټ کې هم ګټې ترلاسه کوي. د چین په مرسته د کابل جمهوريت روغتون، ملي مسلکي او تخنیکي پوهنځی او په کابل پوهنتون کې تدرسي ودانۍ او د غونډو تالار جوړ شوي دي. د افغانستان او چین ترمنځ د هوایي دهلیز او باروړونکو اورګاډيو له لارې د افغانستان تولیدات منځنۍ اسیا، خلیج، جنوبي اسیا او په تیره بیا چین ته صادر شوي دي. د غالیو، وچو مېوو او سبو پلورنې افغان کروندګرو ته ښه عایدات رسولي او افغان اقتصاد ته یې په دې توګه قوت ورکړی دی. دغه راز د چین تولیدات او مرستې افغانستان ته هم اسانه انتقالېدای شی چې د چین د خلکو ژوره دوستي ترې څرګندیږي.
د شي جین پینګ دېپلوماتیکو افکارو سره سم له ګاونډیو هیوادونو سره صمیمي، صادقانه، ګټوره او ټول شموله رویه اجرا کیږي. د چین پرمختګ باید ګاونډیو هیوادونو ته لازیاتې ګټې ورسوي چې د ټولو لپاره ګډ پرمختګ زمینه مساعده شي. چین د افغانستان د یو دودیز دوست او ښه ګاونډی په توګه همیشه د افغانستان د عامې روغتیا سیستم ابادۍ ته په درنه سترګه ګوري او همیشه ورته بشري مرستې برابروي. په ۲۰۱۴ کال کې د چین په مرسته د کابل جمهوریت روغتون وداني ګټې اخیستنې ته چمتو شوې ده. په ۲۰۱۷ کال کې د ښاپیریو سفر په نوم د سختو ناروغو ماشومانو د درملنې لپاره مرستندویه پروګرام پیل شوی او د ۲۰۱۹ کال تر پایه پوری د چین د سره صلیب په مرسته کابو ۱۸۴ تنه افغان ماشومان چې د زړه سوري په مورزادي ناروغۍ اخته وو، له درملنې وروسته بشپړ روغ جوړ شوي دي. سږ کال د کرونا وبا له رامنځته کیدو وروسته چین دری ځلې افغانستان ته ۲۰ ټنه مرستندویه روغتیایي توکي لیږلي، دوه ځلې یې د کارپوهانو ناستې جوړې کړې او د چین سفارت د کابل ښاریانو ته د غلودانو مرستندویه بستې هم برابرې کړي دي. د دې ترڅنګ ځینو ملکي ارګانونو او شخصیتونو پخپله د افغانستان لپاره اړوندې مرستې هم برابرې کړې دي چې دا د چین د خلکو ژوره دوستي هم ده.
د شي جین پینګ په دېپلوماتیکو افکارو کې پر هغه نظریه ټینګار شوی چې هېوادونه باید عدالت ته لومړیتوب ورکړی نه ګټو ته. چین همیشه د ګډو ګټو پر بنا له نورو هېوادونو سره واقعي همکارۍ کوي. اوس په سوله کې د ګډ ژوند پنځه اصول د نړیوالو اړیکو یو بنسټ بلل شوی دی. چین د اصلاحاتو او ورخلاصون تګلارې له پلی کولو راهیسې پر سوله ییز انکشاف ټینګار کړی چې نه یوازی یې خپله اقتصادي سمسورتیا موندلې بلکې د ډیرو نورو هیوادونو اصلاحات او ورخلاصون یې هڅولي او په ټینګه سره یې د نړۍ سوله او پرمختګ پیاوړی کړی دی. د چین د کمونېست ګوند له ۱۸ مې ملي کنګرې راهیسې چین د چیني ملت بیا سمسورتیا خپله دنده بولي او په فعاله توګه د نوي ډول نړیوالې اړیکې او د بشر د ګډ برخلیک ټولنې ابادي پرمخبیایي چې چین د نړۍ د سولې او ارامتیا د ساتلو مهم قوت ګرځیدلی دی.
د شي جین پینګ دېپلوماتیک افکار په ټینګه سره څواړخیزم ساتي. نن ورځ په نړۍ کې یواړخیزم او پروټیکشنیزم راپورته شوی دی خو رئیس شي جین پینګ څو ځلې په نړیوال ډګر کې دې ته اشاره کړې چې چین په کلکه پر څواړخیزم ټینګار کوي. له څواړخیزم څخه د چین د ملاتړ ټینګه اراده نه بدلیدونکې ده. څو اړخیزم د سولې او پرمختګ د ساتلو او هڅولو اغیزمنه لار ده. څواړخیزم یعنی نړیوال کارونه باید په مشورو سره ترسره شي او نه د کوم یو هیواد یا څو هیوادونو لخوا قضاوت وشي. د تیر کال په پای کې د چین په وو هان کې د وبا له رامنځته کیدو وروسته د نړۍ ډیرو هیوادونو چین ته مرستندویه توکي برابر کړي وو چې چین له ډیرو سختو ورځو څخه وتلی دی. د نړۍ په نورو سیمو کې د وبا له خپریدو وروسته چین د بشر د روغتیا د ګډ برخلیک د رویې سره سم د خپلو ستونزو د کنترولولو په عین وخت کې تر وسې پورې د افغانستان په ګډون له نورو هیوادونو سره مرستې کړې دي او کوي یې چې پراخې ستاینې یې ترلاسه کړې دي. په راتلونکي کې به د چین واکسینونه د پرمختیایي هیوادونو لپاره د ترلاسه کولو او کارولو وړ ټولګټې تولیدات وي او افغانستان به په په دې لړ کې لومړیتوب ولري.
ګرانو دوستانو! د تاریخي سیر مخه نه شی نیول کیدای. د بشر د ګډ برخلیک د ټولنې ابادۍ لپاره د چین هلې ځلې نه دریږي. د چین او افغانستان ترمنځ اړیکې د ځلانده راتلونکي پرمختګ نه بدلیږي. چین به په مداومه توګه د شي جین پینګ د دېپلوماتیکو افکارو په لارښوونې سره له افغانستان سره یو ځای وبا ته ماتی ورکړي، سوله به ترلاسه کړي او یوه داسې نړۍ به جوړه کړي چې دایمي سوله، هراړخیز امنیت، ګډه سمسورتیا، ټول شموله ورخلاصون او پر پاکوالي او ښکلا باندې ښایسته وي.
