د امريکا ولسمشر جو بايډن د اپريل پر ۱۴مه نېټه اعلان وکړ، چې په افغانستان کې مېشت امريکايي ځواکونه به د مۍ له لومړۍ نيټې څخه په وتلو پيل وکړي او د دغه هېواد او د ناټو ځواکونه به د سپتمبر له ۱۱مې نيټې نه مخکې په بشپړه توګه له افغانستانه ووځي. د بايډن له دغه اعلان وروسته امريکايي ځواکونه په ډېرې چټکۍ له افغانستانه په وتلو شول او د تګ ډېر ګړندي ګامونه یې پورته کړل. امريکايي چارواکي وايي، چې په تاريخ کې د دغه هېواد تر ټولو اوږد جنګ يې پای ته ورساوه، خو نننی افغانستان د دوی په وینا يو ديموکراتيک او ازاد هېواد نه دی.
د افغانستان د مسئلې د څيړنې لپاره د چين کارپوه جو ژونګ څه موده مخکې د چين د ميډيا ګروپ د اسيايي او افريقايي چارو مرکز د پښتو څانګې له خبريالې سره په مرکې کې وويل، چې امريکا په افغانستان کې د جنګ په ټول بهير کې يوازې خپلو ګټو ته لومړيتوب ورکړی او د افغانستان رښتينې سولې او د خلکو ژوند ته يې هيڅ پاملرنه نه ده کړې.
هغه په خپلو خبرو کې افغانستان ته د امريکايي ځواکونو د ننوتلو په اړه خپلې نظريې څرګندې کړې او ويې ويل، چې امريکا له ۲۰۰۱ کال څخه په افغانستان کې جنګ پيل کړی، چې هدف يې د اساما بن لادن په شمول د القاعدې ډلې د ځينو غړو نيول او له ترهګريزو ډلو سره د طالبانو اړیکې پرې کول و. امريکا د ملګرو ملتونو له اجازې پرته دغه جنګ پيل کړ. نوموړی وايي، چې امريکا د دغه جنګ د پيل په وخت کې د نړۍ د نورو هېوادونو نظریې او پېژندنې له ځان سره نه درلودې او د افغانانو لپاره يې هيڅ خدمتونه نه دي کړي او د دغه هېواد د بيا رغونې او ثبات د رامنځته کولو لپاره يې خپلې دندې نه دي ترسره کړي. دوی يوازې په دې فکر کې دي، چې افغانستان امريکا ته څه زيانونه او يا څه ګټې رسولای شي؟
امريکايي ځواکونه شل کاله کيږي، چې په افغانستان کې ميشت وه او د عسکرو شمېر یې ۱۴۰ زره ښودل شوی دی، خو د وخت په تېرېدو سره امريکا په افغانستان کې د جنګ د ستړيا احساس وکړ او له افغانستان څخه يې د خپلو پوځونو د ايستلو نظريه ټينګه کړه. په افغانستان کې سوله او ثبات نه دی رامنځته شوی، خو امريکا ډېر ژر له دغه هيواده خپل ځواکونه واېستل.
ښاغلی جو په دې اند دی، چې امريکا له افغانستان څخه په نامسئولانه توګه خپل پوځونه وايستل او هم امريکا دا اټکل کوي، چې له افغانستان څخه د امريکايي ځواکونو له وتلو وروسته به طالبان ډېري سيمې ونیسي او د افغان حکومت لپاره به یو لوی سرخوږی جوړ کړي او بیا به یې ماتول ګران وي.امريکا طالبان نه مني او بل دا هم نه غواړي، چې د افغانستان د حکومت ساتنه وکړي. امريکا خپلې ګټې په نظر کې نيسي او له افغانستان څخه خپل پوځونه باسي.د امريکا ولسمشر جو بايډن غواړي، چې د خپل ماموريت په موده کې دغه اوږد جنګ پای ته ورسوي. که چيرې ترهګريزې ډلې د امريکا لپاره خطرونه جوړ نه کړي، نور ورته دومره مهمه نه ده.د پاملرنې وړ خبره دا ده، چې امريکا د ترهګريزو ډلو له لېست څخه د ختيځ ترکستان او د ختيځ اسلامي غورځنګ نومونه ليرې کړي دي. که دغه ډلې په افغانستان کې بيا فعالې شي، د چين شينجيانګ او حتی ټولې منځنۍ اسيا ته امنيتي ګواښونه رسولی شي. امريکا په افغانستان کې ترهګريزې ډلې له منځه يو نه وړې او برعکس یې له دغه هيواده خپلې پښې سپکې کړې، خو دا وېره شته، چې ترهګريزې ډلې به نورو هېوادونو ته هم خطرونه ورسوي.
په افغانستان کې سياسي چارې کمزوري روانې دي او امنيتي حالات هم ورځ تر بلې له خطر سره مخ کيږي. امريکا په افغانستان کې بيارغونه بشپړه نه کړه او له دغه هېواد څخه يې پښې سپکې کړې او خپل ځواکونه يې وباسل، چې دا د بېلا بېلو خواوو له ګټو سره ټکر لري. له افغانستان څخه د امريکايي ځواګونو له وتلو سره هم مهاله د دغه هېواد حالات لا سخت او ترينګلي شوي دي. يوناما د روان کال په اپريل کې په افغانستان کې د ملکي وګړو د مرګژوبلې په اړه يو راپور خپور کړ، چې له مخې يې د روان کال په لومړیو درېيو مياشتو کې په دغه هيواد کې ۵۷۳ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۲۱۰ تنه ټپيان شوي دي، چې دا د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۲۹سلنه زياتوالی ښه يي. نيويارک ټايمز خبر ورکړی، چې په تېرې مۍ مياشت کې په افغانستان کې د مرګژوبلې شمېر د ۲۰۱۹ کال له جولای څخه راپدې خوا ډېر زيات و.
کارپوه جو ژونګ وايي، چې امريکايي ځواکونه له افغانستان څخه ووتل، خو خپلې کړې ژمنې يې شا ته وغورځولې.امريکايي ځواکونه په افغانستان کې ميشت وو او پر وخت یې افغان د ځواکونو سره مرسته نشوه کولای، خو اوس وايي، چې له ليري څخه به د افغانستان امنيت وساتي، چې دا په حقيقت کې ډېر مشکل کار دی. امريکا تېر کال له طالبانو سره د سولې تړون لاسليک کړ، خو له اوسنيو حالاتو څخه څرګنديږي، چې دغه تړون به افغانان ريښتنې سولې ته ونه رسوي.
کارپوه جو ژونګ په دې اند دی، چې امريکا له طالبانو سره تړون لاسليک کړی، چې له مخې يې اوس له افغانستانه خپل ځواکونه باسي، نو د افغان حکومت غوښتنو ته به زياته پاملرنه ونه شي کولای. د افغانستان حکومت د امريکا ستراتيژيک ملګری دی او امريکا د دغه حکومت د ساتلو دنده لري، خو اوس يې له خپلې دغې دندې څخه لاس اخيستی دی.
امريکايي ځواکونه د ترهګرۍ د له منځه وړلو په پلمه افغانستان ته ولاړل، خو د دوی په شتون کې له ۲۰۰۱م کال څخه تر ۲۰۲۱م کال پورې په دغه هېواد کې د ترهګريزو ډلو شمېر څه دپاسه شلو ته پورته شوی دی.د ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې نتيجه د ترهګرۍ سختوالی دی، چې د امريکا د ترهګرۍ ضد له خپلو ټاکونکو تګلارو سره ټينګې اړيکې لري. کارپوه جو ژونګ وايي، چې امريکا په افغانستان کې د ترهګرۍ ضد تګلارو کې خپل هدف لري او ښايي په راتلونکې کې د افغانستان شاو خوا هېوادونه هم اغېزمن کړي.
ښاغلي جو ژونګ هيله مندي وښوده، چې څوک د افغانستان د حالاتو په هکله بدبيني ونه کړي. په دغه هيواد کې عمده مسئلې د سياستوالو ترمنځ د يووالي نه شتون او فساد دی، که اړوندې خواوې د خپلمنځي توپيرونو د له منځه وړلو لپاره صميميت وښيي، نو دغه مسئلې په اسانۍ حل کېدای شي. هيله ده، چې افغانان پر خپل راتلونکي باور ولري او رښتينې سولې ته ورسيږي.
