د اګست په ۱۶مه نېټه پر ټولنيزو رسنيو يوه ډېره بوږنوونکې ويډيو لاس په لاس شوه، چې د کابل له لوړې هوا څخه دوه افغانان له الوتکې څخه ښکته د ځمکې پر لور را ګوزار کيږي.
له دې پېښې يوه ورځ وړاندې طالبان کابل ښار ته ننوتل او د دې ښار کنټرول يې په لاس کې واخيست. ويل کيږي، چې د کابل ښار د ټولو سيمو امنيت ګام په ګام د اراميدو په حال کې دی، خو د کابل نړيوال هوايي ډګر کې د روانې مياشتې له ۱۵ مې تر ۱۶مې نېټې پورې سخته ګډوډي روانه وه، چې له امله يې لس کسان مړه شوي دي.
افغان خبري رسنيو خبر ورکړی، چې په کابل نړيوال هوايي ډګر کې د امريکا په شمول د زياتو بهرنيو هيوادونو ځواکونه موجود وو او د خپلو اتباعو د اېستلو امنيت يې نيولی و. په ورته مهال زياتو افغانانو هم غوښتل، چې په الوتکو کې بهرنيو هيوادونو ته ولاړ شي. امريکايي ځواکونو د افغانانو د راټوليدو او ورتګ پر مهال هوايي ډزې وکړې، چې له امله يې ټېل ماټېل رامنځته شوی او خلکو ته پکې مرګژوبله اوښتې ده.
کابل ته د طالبانو د ننوتنې او د دغه ښار د کنټرول د اعلان په بهير کې د عامو خلکو د مرګژوبلې خبرونه نه وو ورکړل شوي، خو ياده پېښه د کابل د وضعيت له ستر بدلون سره هممهاله رامنځته شوې يوه توره شېبه بلل شوې ده.
په افغانستان کې د امريکا شل کلنه جګړه دا ښيي، چې د امريکا هغه مفکوره او کړنې ناسمې او بې ځايه دي، چې غواړي په زور مسئلې حل کړي. امريکا افغانانو ته يې دردونه ورکړل او دوامداره ګډوډي يې ورته پرېښوده، خو اوس وايي، چې د افغانستان د امنيت مسئوليت د افغانانو پر غاړه دی، امريکايي چارواکي په داسې خبرو حقيقت نه شي پټولی او د افغانستان د اوسني وضعيت پړه يې تر غاړې ده.
د چارو کارپوهان له افغانستان څخه د امريکايي ځواکونو بېړنۍ او غيرمسئولانه وتنه د دغه هيواد د اوسنۍ ګډوډۍ لوی سبب بولي.
د مالوماتو له مخې، امريکا د روان کال د جولای په پيل کې د افغانستان حکومت ته له خبر ورکولو پرته له بګرام هوايي ډګر څخه ځواکونه ايستلي وو، چې له امله يې د افغانستان نظامي ادارې د دغې اډې په کنټرول کې له ستونزو سره مخ شوې. د بريتانيا د ايکسيټر پوهنتون (Exeter University) د نظامي چارو کارپوه ويډا ميهلان ويلي، چې د امريکايي ځواکونو بېړنۍ وتنې د افغان ځواکونو روحيې ته سخت زيانونه ورسول.
امريکا د ۲۰۰۱م کال په اکتوبر کې له القاعدې ډلې او طالبانو سره د مقابلې په بهانه افغان جګړه پيل کړه او د طالبانو نظام يې را نسکور کړ او دغه هېواد په افغانستان کې دا کار خپل ستر برياليتوب وباله. له هغه وخت څخه شل کاله تېر شول، امريکا اوس له افغانستان څخه خپل ځواکونه وايستل او دمګړۍ د خپلو ډيپلوماتو په ايستلو بوخته ده.
د امريکا اې پي اژانس خبر ورکړی، چې د جوبايډن حکومت د کابل د سقوط په اړه ډېره حيرانتيا ښودلې. سپيڼې ماڼۍ څو ورځې مخکې ويلي، چې امريکا سلګونه زره افغان پوځيان روزلي او دوی يې په مجهزو وسلو سمبال کړي، خو په ورته مهال د امريکا استخباراتي ادارې راپور ورکړ، چې طالبان ښايي په درېيو مياشتو کې دننه کابل ونيسي.
د طالبانو په لاس د کابل سقوط په افغانستان کې د امريکا د جنګي پاليسۍ د پوره ناکامۍ نښه ده.
په تېرو شلو کلونو کې د افغان جګړې له امله تر ۲ زرو زيات امريکايي عسکر وژل شوي او لسګونه زره نور ټپيان شوي او عمومي لګښت يې له ۲ زرو ميليارډو ډالرو څخه هم زيات ښودل شوی دی. د امريکا ولسمشر جوبايډن ويلي، چې نه غواړي د افغان جګړې دروند بار پېنځم امريکايي ولسمشر ته په ميراث پرېږدي.
په افغانستان کې د امريکا د شل کلنې جګړې له امله تر ۳۰ زرو زيات افغانان وژل شوي، د ټپيانو شمېر يې له ۶۰ زرو څخه زيات ښودل شوی او نژدې ۱۱ ميليونه افغانان بيا کډوالۍ ته اړ شوي دي.
حقيقت يو ځل بيا دا وښوده، چې امريکا په نړۍ کې د ګډوډۍ جوړونې تر ټولو لوی صادراتي هېواد دی او د دغه هېواد د تسلط غوښتنې له امله په زياتو هېوادونو کې غميزې جوړې شوې دي.
