بررسی تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان

اهدف اصلی این تحقیق بررسی تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان در سازمان می باشد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی ــ بنیادی و از نظر روش ګردآوری معلومات نوعیت تحقیق مروری  است که اطلاعات با استفاده از کتاب ها، مجلات انگلیسی، پایان نامه، لکچر نوت، مطالعه موردی، شبکه های بین المللی انترنیتی جمع آوری و مورد تحلیل قرار ګرفته است. یافته های این تحقیق نشان میدهد که فرهنگ سازمانی با تعهد کارکنان یک رابطه تنگاتنگ دارد و در ضمن تاثیر فرهنگ سازمانی بر تعهد کارکنان اهم و حیاتی بودن آن در همه حالات هویدا است. اهمیت این تحقیق در این است که  دنیا امروزی به سرعت در حال تغییر و تحول است بنأ سازمان های موفق خواهند بود که با طرح استراتیژی های مناسب بقای خود را تضمین کنند. لهذا ضروری به نظر میرسد که مدیران سازمان ها بر تاثیر فرهنګ سازمانی در تغییر و تعیین تعهد کارکنان ایشان تمرکز کنند.

مشکلاتی که اگر تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان نباشد قرار این موارد است: از اینکه رفتار شغلی سازمانی از نوع تیوری(نظریه) ارتباط سلوکی است بنآ نبود تعهد باعث میگردد که اهداف سازمانی و ارزش های فردی در سیستم در نظر گرفته نشود، بنآ رفتار شغلی کارکنان تعهد سازمانی است که به عوامل مختلف فردی، سازمانی و محیطی نیازمند است، در یادداشت های مدیریتی تعهد موضوع اصلی است که اداره به آن تکیه میکند و معیار سنجش کارکنان تعهد وظیفوی و سازمانی آنها است که بر اساس آن کارکنان ارزیابی میشوند، بسیاری از مدیران سازمان ها به این معتقدند که بخاطر تاثیر فرهنگ سازمانی به رفتار شغلی کارکنان به طور کامل ضرورت و نیاز اساسی است و مثل دو روخ سکه هستند( فرهنگ سازمانی و تعهد کارکنان سازمان). در نتیجه باید تذکر داد که در یک اداره و سازمان نکته مهم و کلیدی موفقیت آن فرهنگ سازمانی است،  فرهنگ سازمانی باید به اساس باورها و ارزش های قوی مشترک میان کارکنان باشد تا از بعد ساختار استراتیژی این فرهنگ حمایت کند و برای کارکنان و سازمان خصوصیات فرهنگی را نسبت دهد، در ضمن رفتار شغلی کارکنان باعث جلب و جذب و به میان آمدن باور را سبب میشود یعنی تا زمانی در یک سازمان به کارکنان باور میشود تا آنها با رعایت فرهنگ سازمانی متعهد به اهداف سازمانی باشند.

واژه‌ های کلیدی: بررسی؛ فرهنگ؛ سازمان؛ رفتار شغلی؛ کارکنان

مقدمه

در دهه های اخیر فرهنگ سازمانی در میدان علم مدیریت یکی از موضوعات مهمی تحقیقی به شمار میرفت زیرا فرهنگ سازمانی از لحاظ موضوعات علمی و اداری تاثیر بی پایانی بالای تعهد رفتار فردی و جمعی کارکنان دارد و در ضمن موضوعات تعهد سازمانی، وفاداری، رضایتمندی و دوران کار را مورد بحث قرار داده و تاثیر فرهنگ سازمانی را بر رفتار شغلی کارکنان برملا میسازد و چیستی این موضوع را فصاحت میدهد. تعهد بخاطر شناخت افراد در یک سازمان خاص توانایی نسبی را نشان داده است که از معیار داخل بودن کارکنان و مطابقت رفتار کارکنان با فرهنگ سازمانی بحث می کند. عوامل رفتاری و روانی کارکنان به معنی آمادگی سلوکی و طرزی آن عده ای از افراد است که در رول ها و نقش های سازمانی قرار دارند( انگیزه ها، ارزش ها، معیارات، نظریات و غیره موارد…). نظر به اینکه انسان دارای قواعد و مقررات سلوک و رفتار است بنآ رفتار کارکنان انسانی است و میتواند بیانگر حالات مختلف و در شرایط کاری از طریق بررسی فرهنگی و ماکرو(سطح کلان) فرهنگی تا حد قابل ملاحظه تخمین کنیم که ارزش ها، معیارات و انگیزه های انسانی از فرهنگ جامعه و از فرهنگ سازمانی متاثر میگردد در جایی که اینها رشد و تکامل یافته بودند(مرتضوی، ۲۰۰۰. م، ۱۳).

بحث کنونی در مورد تاثیر فرهنگ سازمانی در رفتار شغلی  کارکنان است که نمایانگر تعهد رفتاری و وظیفوی کارکنان در یک سازمان با درنظرداشت مولفه های فرهنگ سازمانی است و این پدیده به منظور بررسی تاثیر فرهنگ سازمانی در تعهد  کارکنان است تا ذریعه آن رابطه و نقش این پدیده ها به خوبی برملا گردد. در ضمن نوعیت این تحقیق مروری است، بر مبنای هدف کاربردی- بنیادی میباشد که  نظر به استفاده از کتاب ها، مجلات انگلیسی، مطالعات موردی، لکچر نوت، پایان نامه و شبکه های انترنیتی جمع آوری و مورد تحلیل قرار گرفته است. از اینکه هدف اصلی این تحقیق مروری این است تا  تاثیر فرهنگ سازمانی بر تعهد و و فاداری کارکنان بررسی کند و در ضمن اهداف فرعی این تحقیق مروری بررسی رابطه و تاثیر فرهنگ سازمانی و رفتار شغلی کارکنان، بررسی چگونگی رابطه میان تعهد و وفاداری یک کارکن با یک سازمان و سایر سازمان در صورتی که فرهنگ سازمانی را آن کارکن رعایت کرده باشد. فرضیات این تحقیق مروری باید تذکر داد که در فرضیه نخست به گمان میرسد که میان فرهنگ سازمانی و تعهد کارکنان رابطه موجود است، به نظر میرسد که با دخیل شدن کارکنان در یک سازمان تعهد سازمانی ایجاد میشود، طوری ملاحظه میشود که با رعایت مولفه های فرهنگ سازمانی رفتار شغلی کارکنان را در یک سازمان ایجاد میشود، به گمان اغلب میان فرهنگ سازمان و رفتار شغلی کارکنان رابطه مثبت است ولی اگر در ختم تحقیق این مقاله مروری به ملاحظه رسد که این رابطه مثبت است یا منفی است،

کلیات تحقیق

هدف کلی تحقیق

شناسایی و تحلیل تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان در ساختار اداری.

اهداف فرعی

• چگونگی دخیل شدن کارکنان در سازمان برای ایجاد فرهنگ سازمانی؟
• رابطه میان فرهنگ سازمانی و رفتار شغلی کارکنان موجود است؟
• چگونگی بررسی رابطه میان انواع رفتار قانونی، دینی و اخلاقی ؟
• چگونگی بررسی رابطه میان انواع فرهنگ ها در یک سازمان؟
• چگونگی مقایسه فرهنگ سازمانی ماقبل با فرهنگ سازمانی جدید چیست؟

سؤال اصلی تحقیق

 سوال اصلی این تحقیق مروری این است که میان فرهنگ سازمانی و رفتار شغلی کارکنان تاثیر و رابطه موجود است؟

سؤالات فرعی تحقیق: هر کارمند از سازمان به چه نوع مولفه فرهنگ سازمانی بیشتر نیاز دارد؟؛ مهم ‌ترین شکاف‌های عدم تعهد در مدیران کنونی چیست؟؛ چگونه می‌توان با اصلاح سیاست ‌های منابع انسانی، فرهنگ سازمانی مناسب برای  هر بست کارکنان را تقویت  و در نظر گیریم؟  در سازمان کدام نوع از رفتار شغلی کارکنان را شاهد هستیم ؟ فرهنگ سازمانی در سازمان از یک سلسله اصول و قواعد تبعیت میکند و به اندازه سازمان و تعداد نیروی انسانی آن بستگی دارد. معمولًا مدیران در یک سازمان باید از تمام ارزش های فرهنگ سازمانی در کار شان بهره گیرند. تفاوت میان متغییر های فرهنگ سازمانی و رفتار شغلی کارکنان در چیست؟

فرضیه تحقیق: حدس و ګمان میشود که میان متغییر های فرهنگ سازمانی و رفتار شغلی کارکنان در سازمان رابطه مستقیم وجود دارد.

روش تحقیق

تحقیق حاضر از نظر هدف یک تحقیق بنیادی-کاربردی است. از نظر ماهیت و روش، این تحقیق تحلیلی است که در این قسمت جهت ګردآوری اطلاعات در زمینه ، از منابع کتابخانه ای، مقالات، کتابهای مورد نیاز و نیز از شبکه جهانی اطلاعات (انترنیت) استفاده می شود.

متغییرهای تحقیق 

 در این تحقیق فرهنگ سازمانی متغییر مستقل و رفتار شغلی کارکنان متغییر وابسته است.

ضرورت و اهمیت تحقیق( تحقیق مروری)

با پیشرفت روز افزون فناوری (تکنالوژی ) و مدیریتی در کارکنان  زیادی تعهد به میان آمده است که با استفاده از این معیارها در هر سازمان میتوان مشکلات موجود در سازمان را برطرف کرد.

در کل میتوان در این سه مرحله زیر اهمیت و ضرورت این تحقیق را واضح سازیم:

• با اقتضای زمانی چالش های فراه راه مدیریت در سازمان ایجاد شده که برای حل آن لازم است فرهنگ سازمانی در نظر گرفته شود.
• رفتار شغلی کارکنان در سازمان غرض به کارگیری موثر آن در رعایت مولفه های فرهنگ سازمانی لازم به نظر میرسد.
• شناسایی دقیق کمبود رفتار شغلی کارکنان در ادارات افغانستان و فراهم آوری زمینه مناسب غرض پر کردن این خلاها.

پیشینه تحقیق

تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلیکارکنان آن موضوعی است که در چندین دهه قبلی مورد توجه و ملاحظه قرار گرفته است، این ادعا در مباحث قبلی مرتبط مورد بحث قرار گرفته است که تفاوت سازمان های موفق و سازمان های غیر موفق در فرهنگ سازمانی آن ها و رفتار شغلی کارکنان سازمان در قبال تحقق ارزش های فرهنګ سازمانی آنها نهفته است، در ضمن تحقیقات که به پیمانه کم صورت گرفته است دقت این موضوع را به شیوه کمی تا حدی کیفی آن بیان داشته است بنآ این تحقیق نیازمند و مستحق سایر تحقیقات میباشد که این موضوع بیانگر نکته ضعف این تحقیق است زیرا نیازمند مطالعات بیشتر در این مورد میباشد تا خلاهای این تحقیق تکمیل گردد. ( میر سپاسی و زاهدی، ۲۰۰۲.م، ۷۳).

به همین اساس در این تحقیق من اراده دارم تا تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان را به طور همه جانبه در سایر کتاب های مدیریتی مورد مطالعه و بررسی مروری قرار دهم تا در موضوع مباحث این قلمرو تظاهر مبانی نظری و پیشینه تحقیق به طور واضح صورت گیرد. در کتابخانه عامه و کتابخانه پوهنتون کابل، در مرکز تحقیقات افغانستان، در کتابخانه پوهنځی اداره و پالیسی عامه پوهنتون کابل و سایر مراکز انتشاری تحقیق و پرسش کردم، بعد از بررسی ها و پرسش های زیاد این موضوع را در یافتم که تا الحال در افغانستان به طور مشخص تحت عنوان بررسی تاثیر فرهنګ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان کدام نهاد علمی و کدام شخص تحقیق را انجام نداده است ولی در این موضوع دانشمندان و صاحب نظران داخلی و خارجی در کتاب های مدیریتی توصیف و بیان آن را وضاحت دادند، در مورد فرهنگ سازمانی به طور فراوان تحقیقات گسترده ای صورت گرفته است که به ترتیب آن را تذکر میدهم.

در یک تحقیقی که نسرین مالکی در سال (۲۰۰۳) میلادی تحت عنوان >>تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلیکارکنان ایران در ولایات سیستان و بلوچستان در تامین مدیریت اجتماعی<< انجام داده است.

تحت این عنوان فوق به این نتیجه رسیدم که در این تحقیق به اساس نظریه رابینز در این ده بخش: ابتکار فردی، تحمل خطر، معاش بر اساس فعالیت، حمایت مدیریت، هویت سازمانی، مودل ارتباطات سازمانی، سیستم کنترول، رهنمود مدیریت و تعارض کارکنان که بیان شده است تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان موجود است و رابطه تنگناتنگ میان هم دارند که این ده مورد بیانگر نکات قوت این تحقیق شمرده میشوند. (مالکی،۲۰۰۳).

به همین شکل مشابه دانشمند دنیس کلتر باکر در سال (۲۰۰۰) میلادی تحت عنوان >>  رابطه بین توانایی و فرهنگ سازمانی<< تحقیق کرده است که در آن با تعهد سازمانی ابعاد مختلف توانایی را با هر بعد به طور جدا ګانه مورد بررسی قرار داده است، آنچه شایان تذکر است معلومات این موضوع تحقیق باکر ذریعه پرسشنامه نیز جمع آوری شده است که متغیر توانایی زریعه پرسشنامه اسپریتزر و متغیر رفتار شغلی کارکنان ذریعه پرسشنامه تعهد سازمانی معلومات آن جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است، نتایج این تحقیق نشان میدهد که بین رفتار شغلی کارکنان و توانایی رابطه ناگسستنی موجود است به گونه مثال( موجودیت رابطه تعهد دوامدار ، توانایی احساس و تاثیر معنی دار را از ابعاد مختلف دارا میباشد.

( به عنوان نکته قوت است) ولی میان تنظیم خودی با تعهد سازمانی دوامدار و موضوع شایستګی با ابعاد آن کدام رابطه و تاثیر محکم موجود نیست( به عنوان نکته ضعف است). نکات قوت این تحقیق این است که میان موضوع توانایی و  رفتار شغلیکارکنان رابطه و تاثیر نورمال و قابل ملاحظه موجود است، (میان ابعاد تنظیم خودی و تعهد نورمال کارکنان رابطه موجود نیست ولی از موضوع توانایی(احساس موثر و معنی دار شایستگی و میان رفتار شغلی نورمال کارکنان رابطه و تاثیر معنی دار موجود است). (باکر، ۲۰۰۰).

در پهلو این مورد دانشمند بنام Mersen Bisuneh  در سال ۲۰۱۶ میلادی تحت عنوان ( تاثیر فرهنګ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان) یک تحقیق را از شرکت Ethipiopian Airlines company که این تحقیق را در ساحه همین شرکت مذکور انجام داده است،  این دانشمند بیان میدارد که با درنظرداشت فرهنگ سازمانی احتمال رفتار شغلی کارکنان به روش توافق موجود است که این روش را Adaptability یا توافق نیز گویند، این شخص در تحقیق خود چهار نوع فرهنگ سازمانی را تشریح کرده است که در نخست Involvement، دوم Consistency ثبات، سوم Mission ماموریت و چهارم Adaptability یا توافق به عین شکل دو شخص هندی به نام های Aunj Kumar shinha, Rakesh kumar )) در سال ۲۰۱۷ میلادی موضوعی را تحت عنوان ( بررسی تاثیر فرهنگ سازمانی بر رفتار شغلی کارکنان در ایالات و شرکت های مختلف هندوستان )  تحقیق کردند، که این تحقیق در ایالات و شرکت های مختلف هندی انجام شده است، در این تحقیق این دو شخص هندی فوق الذکر از دیدگاه چهار بعد مختلف انواع و تاثیرات فرهنگ سازمانی را مورد تحقیق، بررسی، مطالعه، تجزیه و تحلیل قرار دادند، که این چهار دیدگاه با درنظرداشت ابعاد مختلف آن عبارتند از: انکشاف و تربیت، مکافات و تقدیرنامه ها، کارگروهی و ارتباطات. محقق بعد اول: این تحقیق کننده میگوید که تربیت و انکشاف آن ابعاد است که بر سطح تعلیمی حالت برتری به میان می آورد، بخاطر کارمند منابع کار را بیشتر مهیا میسازد، بخاطر مدیریت کیفیت معلومات و اطلاعات را بیشتر میسازد، مهارت های خاص را به کارمندان در اختیار میدهد، بخاطر کار کارکنان انکشاف میدهد و به خاطر اجرای مسوولیت های سنگین بر ایجاد ظرفیت تمرکز

خصوصیات فرهنگ سازمانی

اگر فرهنگ را سیستمی از استنباط مشترک اعضا نسبت به یک سازمان تلقی کنیم، پس یک سیستم از مجموعه های از خصوصیات اصلی تشکیل شده است که سازمان به آن ها ارج میگذارد، یا برای آنها ارزش قایل است، خصوصیات یک فرهنگ سازمانی عبارتند از:

• خلاقیت فردی: اندازه مسوولیت پذیری، آزادی عمل و استقلالیت که کارمندان یک سازمان دارند.
• ریسک پذیری(پذیرفتن خطر): اندازه تشویق که افراد برای بکار بردن ابتکار عمل، بکار بردن اعمال مخاطره آمیز و بلند پروازی بدست می آورند.
• رهبری: میزان تشخیص و تعین هدف ها و عملکردهایی که انتظار میرود انجام شوند.
• یکپارچگی: درجه هماهنګی که دیپارتمنت ها و بخش های مختلف سازمان با هم در انجام امور دارند.
• حمایت مدیریت: درجه ای که مدیران با زیردستان خود ارتباط را برقرار میکنند، آن ها را یاری میدهند و یا از آن ها حمایت میکنند.
• کنترول: میزان سرپرست مستقیم که مدیران بر رفتار افراد اعمال میکنند و تعدادی قوانین و مقررات که در سازمان طرح و تطبیق میشوند.
• هویت: اندازه ای که افراد یک سازمان خود را وابسته به آن میدانندُ، میزان وابستګی و تعریف که افراد سازمان نسبت به سازمان دارند.
• سیستم پاداش: سیستم پاداش که در سازمان طرح و تطبیق ګردیده اند، میزان پاداش، نوع پاداش، شیوه ترفیع و ارتقاء کارمندان وغیره موارد را شامل میشود.
• سازش با پدیده تعارض: میزان یا درجه ای که افراد تشویق میشوند با تعارض سازش کنند و انتقادها را به صورت آشکارا بپذیرند.
• الگوی ارتباطی: میزان یا درجه ای که ارتباطات سازمانی به سلسله مراتب احتیاجات رسمی محدود میشوند و یا برعکس آن.

معمولآ هر سازمان ابتدا به صورت یک واحد کوچک تاسیس میشود. در شروع  فعالیت سازمان، فرهنگ در آن با توجه به عوامل مختلف شکل میگیرد، در شکل گیری فرهنگ ارتباط دارد به دلایل به وجود آمدن سازمان فرهنگ در آن ارتباط دارد و جایگاه آن در جامعه و عوامل موفقیت آن از قبیل: کارایی، مرغوبیت کالاُ، کیفیت ارایه خدمات به مشتریان، خلاقیت و نو آوری، تلاش زیاد و وفاداری نسبت به سازمان. وقتی سازمان تازه تاسیس میشود تلاش زیادی از طرف رفتار شغلی کارکنان برای موفقیت سازمان صورت میگیرد. در حقیقت فرهنگ نشان دهنده درجه تلاش و تصویر کارکنان از کار خود و آینده سازمان است. به تدریج که سیستم های پاداش سیاست ها، خط مش ها و قوانین حاکم بر کار تعیین و تدوین میگردند، مجموعه این عوامل بر شکل گیری فرهنگ اولیه سازمان تاثیرات عمیق میگذارد. این عوامل از طرف سازمان چه دولتی یا چه غیر دولتی، مشخص کننده نوع رفتار و طرز برخورد های است که برای موفقیت های سازمان مهم خواهند بود. بنیانگذاران و مدیران سطوح بالا، نقش اساسی در این شکل گیری ایفا میکنند، اصول اعتقادی، ارزش ها، اهداف و رفتار بنیان گذار سازمان مشخص کننده نوع انتظارات حال و آینده سازمان بوده و این اعتقادات و رفتارها توسط دیگر مدیران سازمان به زیردستان یا مدیران سطوح پائین و از آنها به کارمندان ساده سازمان منتقل میشوند.کارمندان رفتار مدیران را زیر نظر دارند و هر واقعه مهمی که نتیجه عمل مدیریت است آن را به خاطر میسپارند. عدالت، عجله، تکبر، محبت و دیگر خصوصیات های مدیران در شکل گیری فرهنگ سازمان تاثیر دارد. افراد آنها را به خاطر میسپارند، این رفتار نشان دهنده این است که سازمان واقعآ از کارکنان متعهد چه میخواهد. چه چیزهای در ارتقای کارکنان مهم است، چگونه مسایل را باید حل کرد که همه این مسایل قوانین نانوشته کار را تشکیل میدهند. (رحمانی، ناصری،۱۳۹۷).

 منابع

مهدي، س. (۱۳۷۸). روش هاي تحقیق در علوم اجتماعي، چاپ دوم، تهران، نشر میدان، ایران نژاد  پاریزي.

خاکي، غ. ر؛(۱۳۹۷). «روش تحقیق در مدیریت»، چاپ اول، تهران، مرکز انتشارات دانشگاه آزاد   اسلامي.

د لاور، ع. ا . (۱۳۸۰). « مباني نظري و علمي پژوهش در علوم انساني و اجتماعي»، چاپ سوم، انتشارات                          رشد، تهران.

رابینز. ا. (۱۳۸۱). تئوري سازمان ( ساختار، طراحي، کاربردها)، چاپ دوم، ترجمه مهدي الواني و حسن دانايي فرد، انتشارات صفار، تهران.

طوسي، م. ع. (۱۳۷۲). فرهنگ سازماني، چاپ اول، مرکز آموزش مدیریت دولتي، تهران.

محسني، ع. (۱۳۸۴). اندازه گیری شاخص هاي توانمند سازي، پایان نامه کارشناسي ارشد دانشکده مدیریت بانک ملت استان اصفهان، تهران.

میرسپاسي، ن . ز. م. (۱۳۸۱). رابطه فرهنگ سازماني و کارایي سازمان (پژوهشي در شرکت هاي بیمه، اقتصاد و مدیریت)، مرکز انتشارات علمي دانشگاه آزاد اسلامي، صص ۵۲-۵۳.

هدایتي، س. ه. (۱۳۸۵). ارائه مدل تدوین استراتیژي مبتني بر فرهنگ : مطالعه موردي ایران، رساله د کتري موسسه عالي آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزي، تهران.

گریفین، ر. م. گریگوری، م. (۱۳۸۹). رفتار سازماني. چاپ چهارم، ترجمه سید مهدی الواني و غلام رضا معمار زاده. انتشارات مروارید، تهران.