په افغانستان کې د سولې له روانو هڅو او جګړو سره هممهاله په لوېدیځو ولایتونو کې د نوو تحولاتو راپورونه ورکول کېږي. ویل کېږي چې له ایران سره تر کشمکش وروسته، په ځینو جنوبي ولایتونو په تېره په هرات کې د امریکایي ځواکونو مرکزونه تخلیه کېږي او ښایي داعش ډله په دغه ولایت کې پیاوړې شي. په ولسي جرګه کې د هرات د خلکو استازي او همدا راز د چارو ځینې شنونکي وایي، چې ښایي د امریکایي ځواکونو له وتلو سره سم په دغو ولایتونو کې امنیتي خلا رامنځ ته شي او د دغو ځواکونو ځای داعش ډله ونیسي.
په دې وروستیو کې په جنوب کې تر ټولو مهم سوداګریز او لوی ښار (هرات) د نا امنیو شاهد دی. د طالبانو نښتې او همدا راز په دغه ولایت کې د داعش ډلې تحرکاتو خلکو ته اندېښنې پیدا کړې دي. پر وسله والو طالبانو بریدونه هم کېږي او د دې وېره رامنځ ته کېږي چې ښایي په دغه ولایت کې د ځینو متشددو ډلو د فعالیتونو لپاره زمینه برابره شي. تازه په ولسي جرګه کې د هرات د خلکو استازي وایي چې امریکايي ځواکونه هم غواړي د دې کشمکش او اړودوړو په منځ کې خپل ځواکونه له هراته وباسي. د دوی په خبره، دا مسئله په دغه لوی ښار کې امنیتي خلا رامنځ ته کوي او له بلې خوا داسې بې وخته د دوی وتل او د داعش د فعالیتونو زیاتېدل د اندېښنې وړ دي.
د ولسي جرګې غړې سیمین بارکزۍ وايي، چې په یو ډول د دې هڅه روانه ده چې د هېواد لوېدیځ نا امنه شي. هغه وايي: «امریکایي ځواکونه غواړي په جنوبي ولایتونو کې له خپلو مرکزونو ووځي، دوی له دې ځایه وځي او ښايي په دې توګه په یو ډول جنوبي ولایتونه نا امنه کړي».
د ولسي جرګې غړي دغه راز وایي، چې په هرات ولایت کې د ځینو مشخصو اهدافو د تطبیق په تړاو پلان موجود دی، چې دوی یې ډېر اندېښمن کړي دي. په ولسي جرګه کې د هرات د خلکو استازی عمر نصیر مجددي هم وایي، چې د بهرنیو ځواکونو د وتلو مسئله د جدي اندېښنې وړ ده.
بلخوا د د چارو شنونکي په جنوب کې د نا امنیو زیاتېدل او د بهرنیو ځواکونو د وتلو مسئله د ایران او امریکا له کشمکش سره تړلې مسئله بولي. د دوی په خبره، امریکا هڅه وکړه چې په ختیځو ولایتونو کې د داعش لپاره زمینه برابره کړي او دې ډلې ته وده ورکړي، خو بریالي نه شول. دوی وايي، له همدې امله اوس غواړي دغه ډله په جنوبي ولایتونو کې د طالبانو پر ځای د ایران پر وړاندې وکارول شي. د چارو شنونکی رحمت الله پېژنپور وایي: «په توره بوړه او نورو سیمو کې د داعش د ودې لپاره زمینه برابره نه شوه، اوس غواړي په دښتو کې په تېره په جنوبي ولایتونو کې دغه ډله ځای پر ځای کړي. دوی به بیا د ایران پر وړاندې کارول کېږي. دا مسئله به د افغانستان لپاره خطرناکه وي او امریکا به دا هر څه د ځان په ګټه کاروي».
امریکا تر دې وړاندې په ۲۰۱۴ ز کال کې د پاکستان له ضرب عضب عملیاتو وړاندې په کونړ او نورستان ولایتونو کې ځینې پوځي مرکزونه تخلیه کړل، چې وروسته پاکستاني طالبانو او داعش جنګیالیو پکې پټنځایونه جوړ کړل. د سیمې هېوادونه هم داسې شک لري چې امریکا په افغانستان کې د داعش د ودې او پیاوړتیا په هڅه کې ده او غواړي دغه ډله په خپل سیمه ییز سیاست کې وکاروي. ایران او روسیې په ځلونو په خپلو رسمي دريځونو کې ویلي چې امریکا په سوریه او عراق کې ماتې خوړلي داعشیان افغانستان ته راوستي دي. امریکا بیا د داعش پر وړاندې په مبارزه کې ځان سرلاری بولي.
په هرات ولایت کې د امریکايي ځواکونو د مرکزونو او قرارګاوو د تخلیه کېدو او دلته د داعش وسله والې ډلې د احتمالي نفوذ په تړاو اندېښنې داسې مهال دي، چې افغان حکومت او امریکايي ځواکونو رسماً د دې مسئلې په تړاو څه نه دي ویلي.
