پکتيا ولايت د افغانستان په سوېل- ختيځ زون کې پروت غرنی ولايت دی، چې ټول مساحت يې ۱۶۸۶۲ کيلومتره مربع او د بحر له سطحې شاوخوا ۱۵۰۰ متره لوړ دی. پکتيا ۱۳ لويې او وړې ولسوالۍ لري چې ډېر اوسېدونکي يې په غرنيو ولسواليو کې ژوند کوي.
د رباني د حکومت پر مهال يې سرشمېرنه نږدې پنځه سوه زره شوې؛ خو په پکتيا کې دا مهال د روغتيايي او مرستندويه ادارو له لوري نارسمي سرشمېرنې څرګندوي، چې پکې د وګړو شمېر تر يو نيم ميلیون پورې رسېږي.
پکتيا اوږده تاريخي سلسله لري، د پخوانيو اريايانو مرکز ګڼل شوی او په تاريخي کتابونو کې راغلي چې ټول پښتانه په هغه وخت کې له دې ځايه نورو سيمو ته کوچېدلي او ځای پر ځای شوي دي.
پکتيا شپاړس اداري واحدونه لري چې يو مرکز او ديارلس ولسوالۍ دي. احمداباد، سيدکرم، ميرزکه، احمدخېل، ځاځي اريوب، لجه منګل، جانخېل، څمکني، ډنډې پټان، شواک، ګرده څېړۍ، وزې ځدراڼ او زرمت يې ولسوالۍ دي، چې احمداباد او سيدکرم يې هوارې ځمکې او پاتې نورې يې بیا ډېرې غرنۍ سیمې لري.
د مچلغو بند د پکتيا له مرکز ګردېز ښار څخه ۴۰ کيلومتره مخ په سوېل- ختيځه سيمه په احمدابا ولسوالۍ کې موقعيت لري. دغه بند ۱۸۰۰ هکټاره ځمكه خړوبوي او د ۸۰۰ كيلو واټه برېښنا د توليد ظرفيت لري. که څه هم چې له تېرو څو کلونو راهيسې يې د جوړېدو ژمنې کېږي، خو لا هم نه دی جوړ شوی.
د پکتيا خلک د جرګو او مرکو د خلکو په نامه يادېږي او ډېرې شخړې او لانجې پکې له دې لارې هواريږي او دا يې د کلتور يوه خاصه ځانګړنه ده. په پکتيا کې ډېری تصميمونه د قومونو له خوا نيول کېږي؛ خو د دې تر څنګ لوړ ولور او ډېر نور دودونه هم پکې رواج لري. دغه راز په تېرو يوولسو کلونو کې لکه د نورو ولايتونو په شان پکې فرهنګي چارې هم ګړندۍ شوې دي.
په پکتيا کې پنځه اويا کاله وړاندې د وړانګې په نامه يوه پنځلس ورځنۍ جريده د اطلاعاتو او کلتور رياست په چوکاټ کې خپرېده؛ خو د دېرش کلنو جګړو او د طالبانو د واکمنۍ پر مهال له خپرېدو پاتې وه چې د نوي حکومت په راتلو سره بيا فعاله شوه. دغه راز پکې وخت ناوخت غونډې، ادبي ناستې، مشاعرې، سمینارونه او نورې فرهنګي چارې هم تر سره کېږي.
د ګردېز بالاحصار د پکتيا تر ټولو لوړه او ستره تاريخي سيمه او ودانۍ ده. دغه بالاحصار د ښار ختيځ ته په څلوېښت متره لوړه غونډۍ پروت دى، چې اوږدوالى يې ۱۵۰ متره او پلنوالى يې پنځوس متره ښودل كېږي.
د دغه بالاحصار په اړه د سيمې اوسېدونكي وايي چې سلګونه كاله پرې تېر شوي او په خپل وخت كې واكمنو د يوه سنګر په توګه كار ترې اخیست.
پکتيا د تاريخ په اوږدو کې په خپله غېږه کې ډېر ستر شخصيتونه روزلي او ټولنې ته يې وړاندې کړي دي. پخوانی ولسمشر ډاکټر نجيب الله، ببرک خان ځدراڼ، باچا خان ځدراڼ، مورخ عبدالحی ګردېزي، سرمحقق علي محمد منګل، غلام محمد زرملوال، حيات ګردېزی، استاد ګل زمان، احسان الله درمل، رحيم الله زرمتی او ډېر نور يې مشهور او نوميالي دي.
د نوي حکومت په راتلو سره په تېرو يوولسو کلونو کې په پکتيا کې هم د نورو ولايتونو په شان ډېرې رسنۍ فعالیت کوي. وړانګه، اوښتون، سحر، پکتيا، ولس هيلې، سيدکرم، ميرزکه، افغان ننګ، پکتيا ځوانان او غوټۍ مجلې او سراب او پکتيا غږ جريدې يې چاپي رسنۍ دي. دغه راز ملي ټلوېزيون، ملي، اوښتون، پکتيا غږ، روان اف ام، کاروان او څمکنۍ غږ په دې ولايت کې فعالې راډيوګانې دي.
د دې تر څنګ پژواک خبري آژانس، کليد، بي بي سي، ازادي، سلام وطندار او بيان راډيوګانې او شمشاد، ژوندون، لمر، طلوع، يک او ځینې نور ټلوېزيونونه له کابله هم په دې ولايت کې اورېدل کېږي او ليدل کېږي.
دا مهال په پکتيا کې ۳۴۰ ښوونځي او بېلابېلې ښوونيزې ادارې شته، چې په کې ۸ ديني مدرسې، يوه ميخانيکي، يوه د کرنې مسلکي لېسه او يو کثيرالرشتوي انسټېټيوټ شامل دي، چې ۱۸۰۰۰۰ زره زده کونکي پکې پر زده کړو بوخت دي چې ۴۵۰۰۰ يې نجونې دي.
په پکتيا کې له ۳۴۰ ښوونځيو څخه ۱۶۹ ښوونځي ودانۍ نه لري. پکتيا له پنځو څانګو سره يو دارالمعلمين او يو پوهنتون هم لري.
په پکتيا کې که څه هم چې صنعت ډېره وده نه ده کړې؛ خو په ځينو کليو او بانډو کې لاسي توکي جوړېږي. ځینې کسان د خامک، وړيو، نيمڅي، ټوکرۍ، پوزي، خټين لوښو او نورو کار کوي. پکتيا يو غرنی ولايت دی چې ډېری برخه يې غرونه دي او د کر لپاره کمې ځمکې لري.
سيدکرم، احمداباد او زرمت ولسوالۍ او ګردېز ښار د کرنې وړ ځمکه لري چې تر ډېره په کې غنم، جوار او ځينې نور حبوبات کرل کېږي. په پکتيا کې په دې وروستيو څو کلونو کې د باغونو جوړولو ته هم د خلکو پام اوښتی او د مڼو او نور مېوو باغونه مخ په ډېرېدو دي. د دې ولايت ډېری ځوانان عربي هېوادونو ته د کار روزګار لپاره ځي.
په پکتيا کې ځوانان پر ډېرو لوبو بوخت دي، واليبال، کرکیټ او فوټبال هغه لوبې دي چې په مرکز ګردېز او ولسواليو کې مينه وال لري. دغه ډول ډېری ځوانان بيا د لازمو امکاناتو د نشتون له امله دوديزې لوبې هم کوي چې پکې خوسی، تيږه اچول، غېږ نيول او نور شامل دي.
