اوخوا دوه نیم کاله وړاندې امریکایي ځواکونو د ننګرهار په اچین ولسوالۍ کې خپل تر ټولو لوی غیر اټومي بم استعمال کړ. اوس د سیمې اوسېدونکي وايي چې بم پر ځايي اوسېدونکو، کروندو او چاپېریال پراخ منفي اغېز کړی دی. طلوع نیوز په یوه راپور کې د سیمې له خلکو سره مرکې کړې دي او دوی د دې پخلی کړی چې یاد بم په دغه سیمه کې ناروغۍ ډېرې کړې او ځمکې یې شاړې کړې دي. نظامي متخصصین او طبي پوهان هم وايي چې د دغه ډول بمونو کارېدنه پر روغتیا او چاپېریال پراخ منفي اغېز کوي.
وروسته له دې چې د ننګرهار په ځینو ولسوالیو کې د داعش فعالیتونه پيل شول، نو امریکايي ځواکونو یې پر وړاندې هوایي بریدونه پيل کړ. د ۲۰۱۷ ز کال په اپرېل کې داسې مهال چې په مسکو کې د افغان جګړې د پای ته رسولو لپاره غونده روانه وه، امریکا په اچین کې خپل تر ټولو خطرناک او لوی غیر اټومي بم استعمال کړ. دوی وویل چې د دې بم د غورځولو موخه د داعش له منځه وړل و، خو له هغې وروسته نه یوازې د داعش فعالیتونه کم نه شول؛ بلکې ډېر شول او جګړې لا خونړۍ شوې. د امریکا له لوري د دغه بم غورځول په سیمه ییزه او نړیواله کچه له غبرګونونو سره مخ شول او پر امریکایي پوځ پراخې نیوکې وشې.
اوس تازه د رسنیو موندنې ښيي چې د دغه بم کارېدنې په اچین ولسوالۍ کې ناروغۍ ډېرې کړې دي، ځمکې یې شاړې کړې او پر چاپېریال یې منفي اغېز کړی دی. د اچین ولسوالۍ مومندرې اوسېدونکو له طلوع نیوز سره مرکې کړې دي او په خپله سیمه کې یې د ناوړه وضعیت یادونه کړې ده. د سیمې اوسېدونکی محمدالله وایي: ((حکومتي کسانو موږ له سیمې و ایستو. بیا چې کله دوی عملیات وکړل، موږ بېرته خپلو سیمو ته راغلو، خو کورونه ويجاړ وو، ځمکې شاړې وې او هر څه ختم شوي وو)).
د سیمې یوه بل اوسېدونکي پاچا شینواري ویلي چې په دغه پېښه کې نږدې څلوېښت یا پنځوس کورونه ویجاړ شوي دي. هغه وايي: ((د بمونو مور بم په دغه سیمه کې وکارول شو. تاسې وینی، دا ډبرې څنګه نرمې شوې دي. په اسانۍ ان په لاس ماتېږي، بوټي وچ شوي دي. ونې وچې شوې دي. بم ته نږدې ټول کورونه تقریباً څلوېښت- پنځوس کورونه ټول ویجاړ شوي دي)).
د سیمې اوسېدونکي همدا راز د ناروغیو د ډېرېدو او چاپېریال د خرابېدو خبره هم کوي. دوی وایي چې د دغه بام تر کارېدنې وروسته، ځوانان او ماشومان پر جلدي او تنفسي ناروغیو اخته شوي دي. د سیمې یو اوسېدونکی جمع روز وایي: ((دلته ډېر خلک د پوستکي له ناروغۍ ځورېږي. دا ناروغي په ماشومانو او ځوانانو کې ډېره شوې، دوی د پوستکي له سوي او خارښت څخه ځورېږي)).
د سیمې خلکو د ژوند ګټې وټې مهمه سرچینه زراعت و، خو د مور بم تر کارېدنې وروسته، په سیمه کې بوټي وده نه کوي او دغه پېښې پر زراعت پراخ منفي اغېز کړی دی. د سیمې اوسېدونکي وایي چې اوس یې کروندې او ځمکې شاړې دي او د دوی له کاره لوېدلې دي.
روغتیايي کارکوونکي هم وایي چې د دغه ډول بمونو کارونه پر روغتیا او چاپېریال منفي اغېزې پرېږدي او خلکو ته به یې ستر مشکلات پيدا کړي وي. د ننګرهار د عامې روغتیا ویاند ظاهر عادل وايي، سره له دې چې دغه ډول بمونه منفي اغېزه لري، خو د امکاناتو د نه موجودیت له امله دوی ته تر اوسه داسې کوم ناروغ نه دی ورغلی چې د ناروغۍ لامل یې یاد بم ثابت شوی وي.
د نظامي چارو کارپوه عتیق الله امرخېل هم د دغه بم د ناوړه اغېزو په اړه خبرې کړې دي. د ده په خبره، د دغه ډول بمونو کارول د انسانانو پر جسمي او رواني اړخونو باندې پراخ منفي تاثیرات پرېږدي. هغه وايي: ((دا بم دری منفي اغېزې لري. لومړی پر سترګو اغېز کوي. سترګې خارښت او سوزش پیدا کوي. د بدن پر داخلي ارګانېزم اغېز کوي. تنفسي سیسټم له ستونزو سره مخ کوي. پر حمل لرونکو ښځو منفي اغېز لري، کېدای شي د دوی اولادونه زیانمن شي. دلته نو اوس لابراتوار دی هر څوک وسلې ازمويي)).
بلخوا د بشري حقونو په چارو کې د دولت وزیره مېرمن سیما سمر هم وايي چې د بمونو مور بم کارول د سیمې د اوسېدونکو پر روغتیا اوږدمهاله منفي تاثیرات لري. نوموړې د یاد بم کارېدنه د افغانانو د ژوند او روغتیا لپاره خطرناکه بللې او په خبره یې، د سیمې خلک ښايي لا ډېر زیانمن شي.
