په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) په خپل تازه راپور کې ویلي، په تېر ۲۰۱۸ ز کال کې د افغان ملکیانو مرګ ژوبله تر بل هر وخت ډېره شوې وه. راپور وايي، تېر کال د وسله والو طالبانو، بهرنیو ځواکونو او افغان ځواکونو په بریدونو او بمباریو کې، ۳۸۰۴ ولسي وګړي وژل شوي او ۷۱۸۹ نور ټپیان شوي دي. یوناما په پروني خپاره شوي راپور کې ویلي، چې تېر کال په افغان جګړه کې ۹۲۷ ماشومان وژل شوي.
له یوناما سره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دفتر په ګډه دغه راپور چمتو کړی چې وايي، په تېر ۲۰۱۸ ز کال کې د ولسي وګړو مرګ ژوبله په ټوله کې پنځه سلنه ډېره شوې او دا د وړم ۲۰۱۷ ز کال په پرتله د ملکي وګړو په مړینه کې ۱۱ سلنه زیاتوالی ښيي.
یوناما په خپل راپور کې وايي، د ۶۳ سلنې ولسي مرګ ژوبلې مسوول د حکومت مخالفې وسله والې ډلې دي. سرچینه کاږي چې وسله وال طالبان د ۳۷ سلنه او داعش ډله د ۲۰ سلنې مرګ ژوبلې مسووله ده. په راپور کې حکومت پلوي ځواکونه د ۲۴ سلنې او افغان امنیتي ځواکونه د ۱۴ سلنې مرګ ژوبلې مسوول ګڼل شوي، خو نړیوال ځواکونه د ولسي مرګ ژوبلې د شپږ سلنې مسوول بلل شوي. د سرچینې په خبره، تر ډېره دغو ولسي وګړو ته په ځانمرګو، هوايي بریدونو او د حکومت پلوو ځواکونو د پلټنې په عملیاتو کې یاده مرګ ژوبله اوښتې.
یوناما وايي، تېر کال وسله والو ډلو ۶۵ خونړي ځانمرګي بریدونه کړي، چې ۲۱ یې د طالبانو لخوا شوي، خو طالبانو د ۱۵ بریدونو مسوولیت منلی، چې د ۶۴۲ ولسي وګړو د مرګ ژوبلې لامل شوي. راپور زیاتوي، داعش تېر کال ۳۶ ځانمرګي او پېچلي بریدونه کړي، چې ۱۸۹۲ ولسي وګړو ته مرګ ژوبله پکې اوښتې، خو دغې ډلې یوازې د ۳۳ ځانمرګو بریدونو مسوولیت منلی دی. د راپور پر بنسټ، په ۲۰۱۸ کال کې د افغان ځواکونو په بریدونو او عملیاتو کې ۱۱۸۵ ولسي وګړي وژل شوي او ۱۴۲۷ نور ټپیان دي. همدا راز په ۲۰۱۸ کې هوايي بریدونو دومره ولسي وګړي وژلي لکه ۲۰۱۴، ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې چې وژل شوي وو. بهرني ځواکونه په تېر کال کې د ۶۷۴ ولسي وګړو مرګ ژوبلې مسوول ګڼل شوي، چې ۹۴ سلنه تلفات یې په هوايي بریدونو کې اړولي دي.
په ورته وخت کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي تادامیچي یامامتو یو ځل بیا د جګړې پر ښکېلو خواوو د سولې او مذاکراتو غږ کړی دی. ده ویلي، ټول اړخونه دې د ملکي وګړو د ژوند خوندیتوب ته پام وکړي او هڅه دې وکړي چې روانه خونړۍ جګړه د خبرو او مذاکراتو پر مټ پای ته ورسوي.
افغان حکومت د یوناما د دغه راپور په اړه تر دې دمه غبرګون نه دی ښودلی، خو وسله والو طالبانو بیا ویلي چې د یوناما معلومات ناسم دي. د دوی په خبره، یوناما د بشري حقونو له مسایلو سره داسې چلند کوي چې باید د امریکا په ګټه تمام شي. دوی وايي، دغه راپور مغرضانه دی.
یوناما داسې مهال یاد راپور خپور کړی، چې په دې وروستیو کې د بهرنیو ځواکونو، افغان ځواکونو او وسله والو طالبانو ترمنځ په جګړو کې د ملکي وګړو مرګ ژوبله ډېره شوې ده. همدا تېره شنبې شپه هم د میدان وردګو ولایت په جیلګه کې د هوايي ځواکونو له لوري د ملکي وګړو پر کورنو هوایي بریدونه شوي وو، چې درنه مرګ ژوبله یې اړولې وه. سره له دې چې حکومت پر دې پېښه غبرګون نه دی ښودلی، خو مدني ټولنو، سیاسي شنونکو او عامو وګړو پر حکومت غږ کړی، چې د ورته غیر مسوولانه بریدونو مخه ونیسي.
