په تېر کال کې په افغانستان کې د روانې جګړې له امله د ملکي مرګ ژوبلې په اړه د راپورونو په تعقیب، د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون هم یو راپور خپور کړی دی. د دغه کمېسیون موندنې ښيي، چې په تېر ۱۳۹۷لمریز کال کې د وړم ۹۶ لمریز کال په پرتله د ملکي وګړو په مرګ ژوبله کې ۱۹سلنه لوړوالی راغلی دی. د دغه کمېسیون غړي د ملکي وګړو پر روانه مرګ ژوبله اندېښنه ښيي او تر ډېره یې لامل د بهرنیو ځواکونو هوایي بریدونه ښيي.
د کمېسیون شمېرو پر بنسټ، تېر کال په وسله والو شخړو، جګړو او بریدونو کې دوه زره او ۳۲ ملکي کسان وژل شوي او اته زره او ۱۸۰ تنه نور ټپيان شوي دي. د دغه کمېسیون مسوولین وایي، چې د ملکي تلفاتو د لوړېدو یو مهم علت د افغان او بهرنیو ځواکونو هوايي بریدونه دي. د دغه کمېسیون مشره مېرمن سیما سمر وایي، چې جګړو لا هم دوام پیدا کړی او ورسره جوخت د ملکي وګړو مرګ ژوبله لوړه شوې ده. نوموړې ویلي: ((له بده مرغه چې جګړې اوږدې شوې او ورسره جوخت د ملکي وګړو مرګ ژوبله هم لوړه شوې ده. د هېواد په ګوټ ګوټ کې د مخامخ نښتو او هوايي بریدونو له امله زرګونو هېوادوالو ته مرګ ژوبله اوښتې ده، تر ډېره د ملکي مرګ ژوبلې لامل د افغان او بهرنیو ځواکونو هوایي بریدونه دي)).
د مېرمن سمر په خبره، په دغو جګړو او شخړو کې نهه سوه ښځې او دوه زره او ۵۰۰ ماشومان وژل شوي دي. د بشري حقونو خپلواک کمېسیون رییسه د جګړې پراخېدو له امله د ملکي مرګ ژوبلې لوړېدو په تړاو اندېښنې څرګندوي. د نوموړې په خبره، ښکېلو لورو ته پکار ده، چې د ملکي وګړو ژوند او نړیوالو بشري حقونو ته درناوی وکړي او په دې توګه د ملکي تلفاتو شمېره راښکته کړي.
په دغه راپور کې طالبان د ۵۳ سلنې، افغان او بهرني ځواکونه د ۱۱ سلنې او داعش وسلواله ډله د ۱۲ سلنې ملکي تلفاتو لامل شوي دي. مخالفو وسلوالو ډلو د دغه راپور په تړاو څه نه دي ویلي، خو ملي دفاع وزارت وايي، چې د دوی عملیات پلان شوي وي او تر ډېره یې د ملکي تلفاتو د مخنیوي هڅه کړې ده.
د ملي دفاع وزارت د مرستیال ویاند زبیر عارف ویلي: ((موږ تل هڅه کړې چې ملکي تلفات رامنځ ته نه شي. زموږ عملیات پلان شوي وي، کشفي ارګانونه خپل کار په سمه توګه مخ ته وړي، نو ځکه مو کار مسوولانه وي)).
د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې رپورټ پر بنسټ، تېر کال هدفي وژنو کې ډېروالی راغلی، چې په کابل، پکتیکا، غور، ننګرهار او جوزجان کې ۱۴۱۰ تنه په دغه ډول بریدونو کې وژل شوي دي.
تر دې وړاندې هم په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه دفتر تر څنګ، د سیګار له لوري هم د افغان ملکیانو د تلفاتو په اړه راپورونه خپاره شوي وو. دوی هم په خپل وار له ښکېلو لورو غوښتي وو، چې د ملکي وګړو ژوند ته توجه وکړي او په خپلو عملیاتو کې د جګړې او نړیوال بشري قوانین رعایت کړي. دغه راپور داسې مهال خپرېږي چې په هېواد کې حکومت او طالبانو دواړو نظامي عملیات اعلان کړي دي. په دې لړ کې تر ډېره هوایي بریدونه کېږي، چې ملکي وګړو ته هم مرګ ژوبله پکې اوړي.
