په امریکا کې له دوو شرکتونو سره د دوو افغان معدنونو د استخراج د تړونونو لاسلیکېدل په دې ورځو کې مهم خبري سرټکي دي.
دا تړونونه، چې د ښار جوړونې له مخکيني وزیر منصور سعادت نادري سره د افغانستان د معادنو او پېټرولیم او مالیې وزارتونو سرپرستانو په واشنګټن کې لاسلیک کړي، منتقدین یې د ملي ګټو خلاف او د فساد یوه لویه قضیه ګڼي.
خو حکومت دا تړونونه د هېواد اقتصادي پرمختګ او د خلکو کارموندنې ته مهم یادوي.
د تړونونو په اړه
په لاسلیک شویو تړونونو کې یو یې د بدخشان د طلا او بل د سرپل د بلخاب د مسو معدن دی.
د دغو معدنونو داوطلبي له شپږو کلونو راهیسې روانه وه، چې اوس یې بالاخره قراردادونه؛ هغه د کابل پرځای په واشنګټن کې لاسلیک شول.
د معادنو او پټرولیم وزارت ویاند په یوه خبري ناسته کې ویلي چې د قراردادونو له مخې د بدخشان پر معدن اړوند شرکت په دریو کلونو کې۲۲ او د بلخاب پر معدن په همدومره موده کې ۵۶ میلیونه ډالره پانګونه کوي.
وزارت، هیله من دی چې د دغو قراردادونو د عملي کار له پيل سره به د هېواد اقتصاد ته د خلکو د کارموندنې او نورو خواوو له مخې زیاته ګټه ورسېږي.
خو د منتقدینو نظر بیا برعکس دی. د افغانستان د روڼتیا د څار سازمان، چې له حکومتي اعلان څخه مخکې یې د دغو قراردادونو د لاسلیک افشاګري کړې وه؛ دا تړونونه د ملي ګټو، معادنو قانون او فساد ضد مبارزې خلاف ګڼي.
دې ادارې ویلي چې د معادنو د قانون له مخې د کابینې یو غړی حتی له دندې پنځه کاله وروسته هم د معدن د قراردادونو د اخیستو حق نه لري، خو د منصور نادري د استعفا یوازې څو میاشتې کېږي.
یاده اداره ټینګار کوي، چې د دغو معدنونو د څارنې لپاره نه یوازې امنیتي وضعیت مساعد نه دی؛ بلکې د معادنو وزارت د دې څارنې لازم ظرفیت هم نه لري.
د حکومت ناقانع کوونکی ځواب
د معادنو وزارت د دغو تورونو په غبرګون کې یوازې دومره ویلي چې د معدن پر سکتور ټولې ادعاوې سمې او پرځای نه دي.
له داسې ځواب سره څرګندېږي چې یاد شوی وزارت او په ټوله کې حکومت د دغو قراردادونو په تړاو قانع کوونکی ځواب نه لري؛ ځکه د مشخصو او معقولو دفاعي ټکیو د مطرح کولو پرځای پر عمومي ټکیو تمرکز کوي.
ځینې نورې پوښتنې
د معدن د دغو قراردادونو په اړه ولس له حکومت څخه ګڼې پوښتنې لرلی شي.
د بېلګې په ډول:
- د دغو معدنونو قرارداد ولې د کابل پرځای په واشنګټن کې لاسلیک شو؟
- د دغو لویو قراردادونو په اړه ولې د نورو داسې لویو پروژو برعکس او د خپل پخواني معمول خلاف حکومت دا مسئله زیاته رسنیزه او تبلیغ نه کړه؟
- حکومت ولې د دغو قراردادونو د داوطلبۍ او د ګټونکو شرکتونو له شرایطو او نورو مسایلو څخه په وخت سره ملت ته معلومات ورنه کړل؟
او …
د حکومتولۍ د تصویر لا داغداره کېدل
د ملي یووالي حکومت د نورو برخو ترڅنګ د معدنونو په برخه کې هم له سختو تورونو سره مخ دی.
څو کاله مخکې د ولسمشر غني یوه نږدې سیاسي متحد او د معادنو او پېټرولیم وزارت وزیر ډاکټر داود سبا له دې كبله له خپلې دندې استعفا وکړه، چې ویل کېږي ځینو حکومتي چارواکو پرې مشخصو شرکتونو ته د قراردادونو د ورکړې لپاره فشارونه راوړل.
له هغې تر اوسه څو کاله کېږي چې د معادنو وزارت د یوه تر ټولو مهم وزارت په توګه لا هم وزیر نه لري او د یوې سرپرستې له لوري اداره کېږي.
پر حکومت د نورو نیوکو ترڅنګ دا تور هم شته چې د معادنو په برخه کې د شخصي او سیاسي ګټو له مخې چلند کوي؛ ځکه یې د اړوند وزارت پر ظرفیت لوړونې تمرکز نه دی کړی.
په ټوله کې د معدنونو مسئله د حکومت لپاره یوه حیثیتي موضوع ده، که حکومت غواړي چې له دې موضوع او ورسره تړلو ادعاوو څخه په اسانه خلاص شي، ضرور ده چې د فساد ضد او روڼتیا پالونکو ادارو ادعاوو او اندېښنو ته په مستند او مشخص ډول ځواب ووایي.
یوازې همدا ډول ځوابونه دي چې تور او سپین سره بېلولی او د حکومتولۍ داغداره شوی تصویر بېرته رغولای شي!
