په امریکا کې د افغانستان سفارت د سفارت د یوه دیوال په جوړولو کې د پراخ فساد رپوټونه رد کړي دي. سفارت په دې برخه کې د اسنادو خبره کړې ده، خو اسناد یې نه دي خپاره کړي چې خلک یې پر خبرو باور وکړي. تر دې وړاندې پژواک اژانس په یوه رپوټ کې ویلي وو چې په واشنګټن کې د افغانستان د سفارت ۷۰ متره دیوال په اتلس لکه ډالره جوړیږي، چې پکې په لوړه کچه فساد شوی دی.
په حکومت کې د زیاتېدونکي فساد په اړه کورني څارونکي بنسټونه او مرستندویان ټول اندېښنه څرګندوي او له دې امله پر حکومت نیوکې کوي. ولس هم له روان فساده ځوریږي او زیان ويني، خو ټولو ادعاوو او آن مستندو رپوټونو ته د حکومت ځواب مسوولانه نه دی. کله چې تر دې وړاندې پاکستان ته د وینټلاټورونو د قاچاق په اړه هم رپوټ خپور شوی و، حکومت رد کړ، آن د اشرف غني لومړي مرستیال مخکې له دې چې څېړنې وشي، وویل چې: «غوږ وګورئ، په پيشو پسې منډې مه وهئ، هر څه پر ځای دي». وروسته معلومه شوه چې د پژواک رپوټ سم و او آن وزارت چې کوم لېست خپور کړ، د هغو پر اساس په ولایتونو کې یا ماشینونه نه وو او یا یې په شمېر او څرنګوالي کې پراخ توپیر و. اوس دا دی چې د بل فساد رپوټ خپور شوی، حکومت بیا هم انکار کوي او آن په دې اړه جدي غبرګون نه ښيي. دا چاره د شدیدې اندېښنې وړ ده، ځکه چې حکومت په دې سره دا پیغام ورکوي چې ځیني کړۍ د فساد حق لري، نه څوک ترې پوښتنه کولی شي او نه هم دوی ځواب ویوونکي دي. له بده مرغه حکومت ورځ تر بلې په فساد کې غرقیږي. د اشرف غني د سیاسي معاملو پر اساس ادارې کمزورې شوې او فساد پکې خور شوی دی. آن عدلي او قضايي ارګانونه په خپلواک ډول عمل نه کوي او هغه څه کوي چې ارګ یې ورته وايي. پر حکومت یوه فاسده کړۍ واکمنه شوې چې له ارګ تر وزارتونو، ولایتونو او سفارتونو یې ریښې غځولې دي او هېڅوک یې پر وړاندې د درېدو توان نه لري.
کله چې پر حکومت فشار راشي، څو نمایشي کارونه وکړي، ځینې واړه مامورین څارنوالۍ ته معرفي کړي، خو لوی غله او مفسدین نه یوازې تر عدلي تعقیب لاندې نه راځي، بلکې لا زیات پرمختګ کوي. ولسمشر له فساد سره په مبارزه کې دومره بې تفاوته دی چې آن ځینې نوي معرفي شوي کاندید وزیران او سرپرستان یې پر فساد تورن دي او په څارنوالۍ کې دوسیې لري. له بله اړخه حکومت د خلکو په سترګو کې د خاورو شیندلو لپاره د فساد له ځینو ادعاوو وروسته د پلاوي ټاکلو خبره کوي، خو کله هم د دې پلاوو، کمېسیونونو او څېړنو پایلې معلومې نه شوې.
څو چې حکومتي مشران د واک لپاره دغه ډول ناوړه سیاسي معاملې کوي او څو چې یو داسې څوک په واک کې وي چې د خپلې واکمنۍ د دوام لپاره هر ډول معاملې ته حاضر وي، نه یوازې فساد به ورک نه شي، بلکې ورځ تر بلې به زیات شي. له همدې امله یو اساسي بدلون ته اړتیا ده چې زموږ له امنیت څخه تر اقتصاد، حکومتولۍ او نورو چارو پورې هر څه ورسره سم شي.
